౨. మహాసుఞ్ఞతసుత్తవణ్ణనా

౧౮౫. ఏవం మే సుతన్తి మహాసుఞ్ఞతసుత్తం. తత్థ కాళఖేమకస్సాతి ఛవివణ్ణేన సో కాళో, ఖేమకోతి పనస్స నామం. విహారోతి తస్మింయేవ నిగ్రోధారామే ఏకస్మిం పదేసే పాకారేన పరిక్ఖిపిత్వా ద్వారకోట్ఠకం మాపేత్వా హంసవట్టకాదిసేనాసనాని చేవ మణ్డలమాళభోజనసాలాదీని చ పతిట్ఠపేత్వా కతో విహారో. సమ్బహులాని సేనాసనానీతి మఞ్చో పీఠం భిసిబిమ్బోహనం తట్టికా చమ్మఖణ్డో తిణసన్థారో పణ్ణసన్థారో పలాలసన్థారోతిఆదీని పఞ్ఞత్తాని హోన్తి, మఞ్చేన మఞ్చం…పే… పలాలసన్థారేనేవ పలాలసన్థారం ఆహచ్చ ఠపితాని, గణభిక్ఖూనం వసనట్ఠానసదిసం అహోసి.

సమ్బహులా ను ఖోతి భగవతో బోధిపల్లఙ్కేయేవ సబ్బకిలేసానం సముగ్ఘాటితత్తా సంసయో నామ నత్థి, వితక్కపుబ్బభాగా పుచ్ఛా, వితక్కపుబ్బభాగే చాయం నుకారో నిపాతమత్తో. పాటిమత్థకం గచ్ఛన్తే అవినిచ్ఛితో నామ న హోతి. ఇతో కిర పుబ్బే భగవతా దస ద్వాదస భిక్ఖూ ఏకట్ఠానే వసన్తా న దిట్ఠపుబ్బా.

అథస్స ఏతదహోసి – గణవాసో నామాయం వట్టే ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణో నదీఓతిణ్ణఉదకసదిసో, నిరయతిరచ్ఛానయోనిపేత్తివిసయాసురకాయేసుపి, మనుస్సలోక-దేవలోకబ్రహ్మలోకేసుపి గణవాసోవ ఆచిణ్ణో. దసయోజనసహస్సో హి నిరయో తిపుచుణ్ణభరితా నాళి వియ సత్తేహి నిరన్తరో, పఞ్చవిధబన్ధనకమ్మకారణకరణట్ఠానే సత్తానం పమాణం వా పరిచ్ఛేదో వా నత్థి, తథా వాసీహి తచ్ఛనాదిఠానేసు, ఇతి గణభూతావ పచ్చన్తి. తిరచ్ఛానయోనియం ఏకస్మిం వమ్మికే ఉపసికానం పమాణం వా పరిచ్ఛేదో వా నత్థి, తథా ఏకేకబిలాదీసుపి కిపిల్లికాదీనం. తిరచ్ఛానయోనియమ్పి గణవాసోవ. పేతనగరాని చ గావుతికాని అడ్ఢయోజనికానిపి పేతభరితాని హోన్తి. ఏవం పేత్తివిసయేపి గణవాసోవ. అసురభవనం దసయోజనసహస్సం కణ్ణే పక్ఖిత్తసూచియా కణ్ణబిలం వియ హోతి. ఇతి అసురకాయేపి గణవాసోవ. మనుస్సలోకే సావత్థియం సత్తపణ్ణాస కులసతసహస్సాని, రాజగహే అన్తో చ బహి చ అట్ఠారస మనుస్సకోటియో వసింసు. ఏవం అఞ్ఞేసుపి ఠానేసూతి మనుస్సలోకేపి గణవాసోవ. భుమ్మదేవతా ఆదిం కత్వా దేవలోకబ్రహ్మలోకేసుపి గణవాసోవ. ఏకేకస్స హి దేవపుత్తస్స అడ్ఢతియా నాటకకోటియో హోన్తి, నవపి కోటియో హోన్తి, ఏకట్ఠానే దససహస్సాపి బ్రహ్మానో వసన్తి.

తతో చిన్తేసి – ‘‘మయా సతసహస్సకప్పాధికాని చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని గణవాసవిద్ధంసనత్థం దస పారమియో పూరితా, ఇమే చ భిక్ఖూ ఇతో పట్ఠాయేవ గణం బన్ధిత్వా గణాభిరతా జాతా అననుచ్ఛవికం కరోన్తీ’’తి. సో ధమ్మసంవేగం ఉప్పాదేత్వా పున చిన్తేసి – ‘‘సచే ‘ఏకట్ఠానే ద్వీహి భిక్ఖూహి న వసితబ్బ’న్తి సక్కా భవేయ్య సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతుం, సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేయ్యం, న ఖో పనేతం సక్కా. హన్దాహం మహాసుఞ్ఞతాపటిపత్తిం నామ సుత్తన్తం దేసేమి, యం సిక్ఖాకామానం కులపుత్తానం సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తి వియ నగరద్వారే నిక్ఖిత్తసబ్బకాయికఆదాసో వియ చ భవిస్సతి. తతో యథా నామేకస్మిం ఆదాసే ఖత్తియాదయో అత్తనో వజ్జం దిస్వా తం పహాయ అనవజ్జా హోన్తి, ఏవమేవం మయి పరినిబ్బుతేపి పఞ్చవస్ససహస్సాని ఇమం సుత్తం ఆవజ్జిత్వా గణం వినోదేత్వా ఏకీభావాభిరతా కులపుత్తా వట్టదుక్ఖస్స అన్తం కరిస్సన్తీ’’తి. భగవతో చ మనోరథం పూరేన్తా వియ ఇమం సుత్తం ఆవజ్జిత్వా గణం వినోదేత్వా వట్టదుక్ఖం ఖేపేత్వా పరినిబ్బుతా కులపుత్తా గణనపథం వీతివత్తా. వాలికపిట్ఠివిహారేపి హి ఆభిధమ్మికఅభయత్థేరో నామ వస్సూపనాయికసమయే సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం ఇమం సుత్తం సఞ్ఝాయిత్వా ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో ఏవం కారేతి, మయం కిం కరోమా’’తి ఆహ. తే సబ్బేపి అన్తోవస్సే గణం వినోదేత్వా ఏకీభావాభిరతా అరహత్తం పాపుణింసు. గణభేదనం నామ ఇదం సుత్తన్తి.

౧౮౬. ఘటాయాతి ఏవంనామకస్స సక్కస్స. విహారేతి అయమ్పి విహారో నిగ్రోధారామస్సేవ ఏకదేసే కాళఖేమకస్స విహారో వియ కతోతి వేదితబ్బో. చీవరకమ్మన్తి జిణ్ణమలినానం అగ్గళట్ఠానుప్పాదనధోవనాదీహి కతపరిభణ్డమ్పి, చీవరత్థాయ ఉప్పన్నవత్థానం విచారణసిబ్బనాదీహి అకతం సంవిధానమ్పి వట్టతి, ఇధ పన అకతం సంవిధానం అధిప్పేతం. మనుస్సా హి ఆనన్దత్థేరస్స చీవరసాటకే అదంసు. తస్మా థేరో సమ్బహులే భిక్ఖూ గహేత్వా తత్థ చీవరకమ్మం అకాసి. తేపి భిక్ఖూ పాతోవ సూచిపాసకస్స పఞ్ఞాయనకాలతో పట్ఠాయ నిసిన్నా అపఞ్ఞాయనకాలే ఉట్ఠహన్తి. సూచికమ్మే నిట్ఠితేయేవ సేనాసనాని సంవిదహిస్సామాతి న సంవిదహింసు. చీవరకారసమయో నోతి థేరో కిర చిన్తేసి – ‘‘అద్ధా ఏతేహి భిక్ఖూహి న పటిసామితాని సేనాసనాని, భగవతా చ దిట్ఠాని భవిస్సన్తి. ఇతి అనత్తమనో సత్థా సుట్ఠు నిగ్గహేతుకామో, ఇమేసం భిక్ఖూనం ఉపత్థమ్భో భవిస్సామీ’’తి; తస్మా ఏవమాహ. అయం పనేత్థ అధిప్పాయో – ‘‘న, భన్తే, ఇమే భిక్ఖూ కమ్మారామా ఏవ, చీవరకిచ్చవసేన పన ఏవం వసన్తీ’’తి.

న ఖో, ఆనన్దాతి, ఆనన్ద, కమ్మసమయో వా హోతు అకమ్మసమయో వా, చీవరకారసమయో వా హోతు అచీవరకారసమయో వా, అథ ఖో సఙ్గణికారామో భిక్ఖు న సోభతియేవ. మా త్వం అనుపత్థమ్భట్ఠానే ఉపత్థమ్భో అహోసీతి. తత్థ సఙ్గణికాతి సకపరిససమోధానం. గణోతి నానాజనసమోధానం. ఇతి సఙ్గణికారామో వా హోతు గణారామో వా, సబ్బథాపి గణబాహుల్లాభిరతో గణబన్ధనబద్ధో భిక్ఖు న సోభతి. పచ్ఛాభత్తే పన దివాట్ఠానం సమ్మజ్జిత్వా సుధోతహత్థపాదో మూలకమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఏకారామతమనుయుత్తో భిక్ఖు బుద్ధసాసనే సోభతి. నేక్ఖమ్మసుఖన్తి కామతో నిక్ఖన్తస్స సుఖం. పవివేకసుఖమ్పి కామపవివేకసుఖమేవ. రాగాదీనం పన వూపసమత్థాయ సంవత్తతీతి ఉపసమసుఖం. మగ్గసమ్బోధత్థాయ సంవత్తతీతి సమ్బోధిసుఖం. నికామలాభీతి కామలాభీ ఇచ్ఛితలాభీ. అకిచ్ఛలాభీతి అదుక్ఖలాభీ. అకసిరలాభీతి విపులలాభీ.

సామాయికన్తి అప్పితప్పితసమయే కిలేసేహి విముత్తం. కన్తన్తి మనాపం. చేతోవిముత్తిన్తి రూపారూపావచరచిత్తవిముత్తిం. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘చత్తారి చ ఝానాని చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో, అయం సామాయికో విమోక్ఖో’’తి (పటి. మ. ౧.౨౧౩). అసామాయికన్తి న సమయవసేన కిలేసేహి విముత్తం, అథ ఖో అచ్చన్తవిముత్తం లోకుత్తరం వుత్తం. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘చత్తారో చ అరియమగ్గా చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, అయం అసామాయికో విమోక్ఖో’’తి. అకుప్పన్తి కిలేసేహి అకోపేతబ్బం.

ఏత్తావతా కిం కథితం హోతి? సఙ్గణికారామో భిక్ఖు గణబన్ధనబద్ధో నేవ లోకియగుణం, న చ లోకుత్తరగుణం నిబ్బత్తేతుం సక్కోతి, గణం వినోదేత్వా పన ఏకాభిరతో సక్కోతి. తథా హి విపస్సీ బోధిసత్తో చతురాసీతియా పబ్బజితసహస్సేహి పరివుతో సత్త వస్సాని విచరన్తో సబ్బఞ్ఞుగుణం నిబ్బత్తేతుం నాసక్ఖి, గణం వినోదేత్వా సత్తదివసే ఏకీభావాభిరతో బోధిమణ్డం ఆరుయ్హ సబ్బఞ్ఞుగుణం నిబ్బత్తేసి. అమ్హాకం బోధిసత్తో పఞ్చవగ్గియేహి సద్ధిం ఛబ్బస్సాని విచరన్తో సబ్బఞ్ఞుగుణం నిబ్బత్తేతుం నాసక్ఖి, తేసు పక్కన్తేసు ఏకీభావాభిరతో బోధిమణ్డం ఆరుయ్హ సబ్బఞ్ఞుగుణం నిబ్బత్తేసి.

ఏవం సఙ్గణికారామస్స గుణాధిగమాభావం దస్సేత్వా ఇదాని దోసుప్పత్తిం దస్సేన్తో నాహం ఆనన్దాతిఆదిమాహ. తత్థ రూపన్తి సరీరం. యత్థ రత్తస్సాతి యస్మిం రూపే రాగవసేన రత్తస్స. న ఉప్పజ్జేయ్యున్తి యస్మిం రూపే రత్తస్స న ఉప్పజ్జేయ్యుం, తం రూపం న సమనుపస్సామి, అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానానం దసబలసావకత్తుపగమనసఙ్ఖాతేన అఞ్ఞథాభావేన సఞ్చయస్స వియ, ఉపాలిగహపతినో అఞ్ఞథాభావేన నాటపుత్తస్స వియ, పియజాతికసుత్తే సేట్ఠిఆదీనం వియ చ ఉప్పజ్జన్తియేవ.

౧౮౭. అయం ఖో పనానన్దాతి కో అనుసన్ధి? సచే హి కోచి దుబ్బుద్ధీ నవపబ్బజితో వదేయ్య – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో ఖేత్తం పవిట్ఠా గావియో వియ అమ్హేయేవ గణతో నీహరతి, ఏకీభావే నియోజేతి, సయం పన రాజరాజమహామత్తాదీహి పరివుతో విహరతీ’’తి, తస్స వచనోకాసుపచ్ఛేదనత్థం – ‘‘చక్కవాళపరియన్తాయ పరిసాయ మజ్ఝే నిసిన్నోపి తథాగతో ఏకకోవా’’తి దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి. తత్థ సబ్బనిమిత్తానన్తి రూపాదీనం సఙ్ఖనిమిత్తానం. అజ్ఝత్తన్తి విసయజ్ఝత్తం. సుఞ్ఞతన్తి సుఞ్ఞతఫలసమాపత్తిం. తత్ర చేతి ఉపయోగత్థే భుమ్మం, తం చేతి వుత్తం హోతి. పున తత్రాతి తస్మిం పరిసమజ్ఝే ఠితో. వివేకనిన్నేనాతి నిబ్బాననిన్నేన. బ్యన్తీభూతేనాతి ఆసవట్ఠానీయధమ్మేహి విగతన్తేన నిస్సటేన విసంయుత్తేన. ఉయ్యోజనికపటిసంయుత్తన్తి గచ్ఛథ తుమ్హేతి ఏవం ఉయ్యోజనికేన వచనేన పటిసంయుత్తం.

కాయ పన వేలాయ భగవా ఏవం కథేతి? పచ్ఛాభత్తకిచ్చవేలాయ, వా పురిమయామకిచ్చవేలాయ వా. భగవా హి పచ్ఛాభత్తే గన్ధకుటియం సీహసేయ్యం కప్పేత్వా వుట్ఠాయ ఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా నిసీదతి. తస్మిం సమయే ధమ్మస్సవనత్థాయ పరిసా సన్నిపతన్తి. అథ భగవా కాలం విదిత్వా గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా బుద్ధాసనవరగతో ధమ్మం దేసేత్వా భేసజ్జతేలపాకం గణ్హన్తో వియ కాలం అనతిక్కమిత్వా వివేకనిన్నేన చిత్తేన పరిసం ఉయ్యోజేతి. పురిమయామేపి ‘‘అభిక్కన్తా ఖో వాసేట్ఠా రత్తి, యస్స దాని కాలం మఞ్ఞథా’’తి (దీ. ని. ౩.౨౯౯) ఏవం ఉయ్యోజేతి. బుద్ధానఞ్హి బోధిపత్తితో పట్ఠాయ ద్వే పఞ్చవిఞ్ఞాణానిపి నిబ్బాననిన్నానేవ. తస్మాతిహానన్దాతి యస్మా సుఞ్ఞతావిహారో సన్తో పణీతో, తస్మా.

౧౮౮. అజ్ఝత్తమేవాతి గోచరజ్ఝత్తమేవ. అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతన్తి ఇధ నియకజ్ఝత్తం, అత్తనో పఞ్చసు ఖన్ధేసు నిస్సితన్తి అత్థో. సమ్పజానో హోతీతి కమ్మట్ఠానస్స అసమ్పజ్జనభావజాననేన సమ్పజానో. బహిద్ధాతి పరస్స పఞ్చసు ఖన్ధేసు. అజ్ఝత్తబహిద్ధాతి కాలేన అజ్ఝత్తం కాలేన బహిద్ధా. ఆనేఞ్జన్తి ఉభతోభాగవిముత్తో భవిస్సామాతి ఆనేఞ్జం అరూపసమాపత్తిం మనసి కరోతి.

తస్మింయేవ పురిమస్మిన్తి పాదకజ్ఝానం సన్ధాయ వుత్తం. అపగుణపాదకజ్ఝానతో వుట్ఠితస్స హి అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం మనసికరోతో తత్థ చిత్తం న పక్ఖన్దతి. తతో ‘‘పరస్స సన్తానే ను ఖో కథ’’న్తి బహిద్ధా మనసి కరోతి, తత్థపి న పక్ఖన్దతి. తతో – ‘‘కాలేన అత్తనో సన్తానే, కాలేన పరస్స సన్తానే ను ఖో కథ’’న్తి అజ్ఝత్తబహిద్ధా మనసి కరోతి, తత్థపి న పక్ఖన్దతి. తతో ఉభతోభాగవిముత్తో హోతుకామో ‘‘అరూపసమాపత్తియం ను ఖో కథ’’న్తి ఆనేఞ్జం మనసి కరోతి, తత్థపి న పక్ఖన్దతి. ఇదాని – ‘‘న మే చిత్తం పక్ఖన్దతీతి విస్సట్ఠవీరియేన ఉపట్ఠాకాదీనం పచ్ఛతో న చరితబ్బం, పాదకజ్ఝానమేవ పన సాధుకం పునప్పునం మనసికాతబ్బం. ఏవమస్స రుక్ఖే ఛిన్దతో ఫరసుమ్హి అవహన్తే పున నిసితం కారేత్వా ఛిన్దన్తస్స ఛిజ్జేసు ఫరసు వియ కమ్మట్ఠానే మనసికారో వహతీ’’తి దస్సేతుం తస్మింయేవాతిఆదిమాహ. ఇదానిస్స ఏవం పటిపన్నస్స యం యం మనసి కరోతి, తత్థ తత్థ మనసికారో సమ్పజ్జతీతి దస్సేన్తో పక్ఖన్దతీతి ఆహ.

౧౮౯. ఇమినా విహారేనాతి ఇమినా సమథవిపస్సనావిహారేన. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానోతి ఇతి చఙ్కమన్తోపి తస్మిం కమ్మట్ఠానే సమ్పజ్జమానే ‘‘సమ్పజ్జతి మే కమ్మట్ఠాన’’న్తి జాననేన సమ్పజానో హోతి. సయతీతి నిపజ్జతి. ఏత్థ కఞ్చి కాలం చఙ్కమిత్వా – ‘‘ఇదాని ఏత్తకం కాలం చఙ్కమితుం సక్ఖిస్సామీ’’తి ఞత్వా ఇరియాపథం అహాపేత్వా ఠాతబ్బం. ఏస నయో సబ్బవారేసు. న కథేస్సామీతి, ఇతిహ తత్థాతి ఏవం న కథేస్సామీతి జాననేన తత్థ సమ్పజానకారీ హోతి.

పున దుతియవారే ఏవరూపిం కథం కథేస్సామీతి జాననేన సమ్పజానకారీ హోతి, ఇమస్స భిక్ఖునో సమథవిపస్సనా తరుణావ, తాసం అనురక్ఖణత్థం –

‘‘ఆవాసో గోచరో భస్సం, పుగ్గలో అథ భోజనం;

ఉతు ఇరియాపథో చేవ, సప్పాయో సేవితబ్బకో’’తి.

సత్త సప్పాయాని ఇచ్ఛితబ్బాని. తేసం దస్సనత్థమిదం వుత్తం. వితక్కవారేసు అవితక్కనస్స చ వితక్కనస్స చ జాననేన సమ్పజానతా వేదితబ్బా.

౧౯౦. ఇతి వితక్కపహానేన ద్వే మగ్గే కథేత్వా ఇదాని తతియమగ్గస్స విపస్సనం ఆచిక్ఖన్తో పఞ్చ ఖో ఇమే, ఆనన్ద, కామగుణాతిఆదిమాహ. ఆయతనేతి తేసుయేవ కామగుణేసు కిస్మిఞ్చిదేవ కిలేసుప్పత్తికారణే. సముదాచారోతి సముదాచరణతో అప్పహీనకిలేసో. ఏవం సన్తన్తి ఏవం విజ్జమానమేవ. సమ్పజానోతి కమ్మట్ఠానస్స అసమ్పత్తిజాననేన సమ్పజానో. దుతియవారే ఏవం సన్తమేతన్తి ఏవం సన్తే ఏతం. సమ్పజానోతి కమ్మట్ఠానసమ్పత్తిజాననేన సమ్పజానో. అయఞ్హి ‘‘పహీనో ను ఖో మే పఞ్చసు కామగుణేసు ఛన్దరాగో నో’’తి పచ్చవేక్ఖమానో అపహీనభావం ఞత్వా వీరియం పగ్గహేత్వా తం అనాగామిమగ్గేన సముగ్ఘాటేతి, తతో మగ్గానన్తరం ఫలం, ఫలతో వుట్ఠాయ పచ్చవేక్ఖమానో పహీనభావం జానాతి, తస్స జాననేన ‘‘సమ్పజానో హోతీ’’తి వుత్తం.

౧౯౧. ఇదాని అరహత్తమగ్గస్స విపస్సనం ఆచిక్ఖన్తో పఞ్చ ఖో ఇమే, ఆనన్ద, ఉపాదానక్ఖన్ధాతిఆదిమాహ. తత్థ సో పహీయతీతి రూపే అస్మీతి మానో అస్మీతి ఛన్దో అస్మీతి అనుసయో పహీయతి. తథా వేదనాదీసు సమ్పజానతా వుత్తనాయేనేవ వేదితబ్బా.

ఇమే ఖో తే, ఆనన్ద, ధమ్మాతి హేట్ఠా కథితే సమథవిపస్సనామగ్గఫలధమ్మే సన్ధాయాహ. కుసలాయతికాతి కుసలతో ఆగతా. కుసలా హి కుసలాపి హోన్తి కుసలాయతికాపి, సేయ్యథిదం, పఠమజ్ఝానం కుసలం, దుతియజ్ఝానం కుసలఞ్చేవ కుసలాయతికఞ్చ…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం కుసలం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం కుసలఞ్చేవ కుసలాయతికఞ్చ, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం కుసలం, సోతాపత్తిమగ్గో కుసలో చేవ కుసలాయతికో చ…పే… అనాగామిమగ్గో కుసలో, అరహత్తమగ్గో కుసలో చేవ కుసలాయతికో చ. తథా పఠమజ్ఝానం కుసలం, తంసమ్పయుత్తకా ధమ్మా కుసలా చేవ కుసలాయతికా చ…పే… అరహత్తమగ్గో కుసలో, తంసమ్పయుత్తకా ధమ్మా కుసలా చేవ కుసలాయతికా చ.

అరియాతి నిక్కిలేసా విసుద్ధా. లోకుత్తరాతి లోకే ఉత్తరా విసిట్ఠా. అనవక్కన్తా పాపిమతాతి పాపిమన్తేన మారేన అనోక్కన్తా. విపస్సనాపాదకా అట్ఠ సమాపత్తియో అప్పేత్వా నిసిన్నస్స హి భిక్ఖునో చిత్తం మారో న పస్సతి, ‘‘ఇదం నామ ఆరమ్మణం నిస్సాయ సంవత్తతీ’’తి జాతితుం న సక్కోతి. తస్మా ‘‘అనవక్కన్తా’’తి వుత్తం.

తం కిం మఞ్ఞసీతి ఇదం కస్మా ఆహ? గణేపి ఏకో ఆనిసంసో అత్థి, తం దస్సేతుం ఇదమాహ. అనుబన్ధితున్తి అనుగచ్ఛితుం పరిచరితుం.

న ఖో, ఆనన్దాతి ఏత్థ కిఞ్చాపి భగవతా – ‘‘సుతావుధో, భిక్ఖవే, అరియసావకో అకుసలం పజహతి, కుసలం భావేతి, సావజ్జం పజహతి, అనవజ్జం భావేతి, సుద్ధం అత్తానం పరిహరతీ’’తి (అ. ని. ౭.౬౭) బహుస్సుతో పఞ్చావుధసమ్పన్నో యోధో వియ కతో. యస్మా పన సో సుతపరియత్తిం ఉగ్గహేత్వాపి తదనుచ్ఛవికం అనులోమపటిపదం న పటిపజ్జతి, న తస్స తం ఆవుధం హోతి. యో పటిపజ్జతి, తస్సేవ హోతి. తస్మా ఏతదత్థం అనుబన్ధితుం నారహతీతి దస్సేన్తో న ఖో, ఆనన్దాతి ఆహ.

ఇదాని యదత్థం అనుబన్ధితబ్బో, తం దస్సేతుం యా చ ఖోతిఆదిమాహ. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే తీసు ఠానేసు దస కథావత్థూని ఆగతాని. ‘‘ఇతి ఏవరూపం కథం కథేస్సామీ’’తి సప్పాయాసప్పాయవసేన ఆగతాని, ‘‘యదిదం సుత్తం గేయ్య’’న్తి ఏత్థ సుతపరియత్తివసేన ఆగతాని, ఇమస్మిం ఠానే పరిపూరణవసేన ఆగతాని. తస్మా ఇమస్మిం సుత్తే దస కథావత్థూని కథేన్తేన ఇమస్మిం ఠానే ఠత్వా కథేతబ్బాని.

ఇదాని యస్మా ఏకచ్చస్స ఏకకస్స విహరతోపి అత్థో న సమ్పజ్జతి, తస్మా తం సన్ధాయ ఏకీభావే ఆదీనవం దస్సేన్తో ఏవం సన్తే ఖో, ఆనన్దాతిఆదిమాహ. తత్థ ఏవం సన్తేతి ఏవం ఏకీభావే సన్తే.

౧౯౩. సత్థాతి బాహిరకో తిత్థకరసత్థా. అన్వావత్తన్తీతి అనుఆవత్తన్తి ఉపసఙ్కమన్తి. ముచ్ఛం కామయతీతి ముచ్ఛనతణ్హం పత్థేతి, పవత్తేతీతి అత్థో. ఆచరియూపద్దవేనాతి అబ్భన్తరే ఉప్పన్నేన కిలేసూపద్దవేన ఆచరియస్సుపద్దవో. సేసుపద్దవేసుపి ఏసేవ నయో. అవధింసు నన్తి మారయింసు నం. ఏతేన హి గుణమరణం కథితం.

వినిపాతాయాతి సుట్ఠు నిపతనాయ. కస్మా పన బ్రహ్మచారుపద్దవోవ – ‘‘దుక్ఖవిపాకతరో చ కటుకవిపాకతరో చ వినిపాతాయ చ సంవత్తతీ’’తి వుత్తోతి. బాహిరపబ్బజ్జా హి అప్పలాభా, తత్థ మహన్తో నిబ్బత్తేతబ్బగుణో నత్థి, అట్ఠసమాపత్తిపఞ్చాభిఞ్ఞామత్తకమేవ హోతి. ఇతి యథా గద్రభపిట్ఠితో పతితస్స మహన్తం దుక్ఖం న హోతి, సరీరస్స పంసుమక్ఖనమత్తమేవ హోతి, ఏవం బాహిరసమయే లోకియగుణమత్తతోవ పరిహాయతి, తేన పురిమం ఉపద్దవద్వయం న ఏవం వుత్తం. సాసనే పన పబ్బజ్జా మహాలాభా, తత్థ చత్తారో మగ్గా చత్తారి ఫలాని నిబ్బానన్తి మహన్తా అధిగన్తబ్బగుణా. ఇతి యథా ఉభతో సుజాతో ఖత్తియకుమారో హత్థిక్ఖన్ధవరగతో నగరం అనుసఞ్చరన్తో హత్థిక్ఖన్ధతో పతితో మహాదుక్ఖం నిగచ్ఛతి, ఏవం సాసనతో పరిహాయమానో నవహి లోకుత్తరగుణేహి పరిహాయతి. తేనాయం బ్రహ్మచారుపద్దవో ఏవం వుత్తో.

౧౯౬. తస్మాతి యస్మా సేసుపద్దవేహి బ్రహ్మచారుపద్దవో దుక్ఖవిపాకతరో, యస్మా వా సపత్తపటిపత్తిం వీతిక్కమన్తో దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తతి, మిత్తపటిపత్తి హితాయ, తస్మా. ఏవం ఉపరిమేనపి హేట్ఠిమేనపి అత్థేన యోజేతబ్బం. మిత్తవతాయాతి మిత్తపటిపత్తియా. సపత్తవతాయాతి వేరపటిపత్తియా.

వోక్కమ్మ చ సత్థుసాసనాతి దుక్కటదుబ్భాసితమత్తమ్పి హి సఞ్చిచ్చ వీతిక్కమన్తో వోక్కమ్మ వత్తతి నామ. తదేవ అవీతిక్కమన్తో న వోక్కమ్మ వత్తతి నామ.

న వో అహం, ఆనన్ద, తథా పరక్కమిస్సామీతి అహం తుమ్హేసు తథా న పటిపజ్జిస్సామి. ఆమకేతి అపక్కే. ఆమకమత్తేతి ఆమకే నాతిసుక్ఖే భాజనే. కుమ్భకారో హి ఆమకం నాతిసుక్ఖం అపక్కం ఉభోహి హత్థేహి సణ్హికం గణ్హాతి ‘‘మా భిజ్జతూ’’తి. ఇతి యథా కుమ్భకారో తత్థ పటిపజ్జతి, నాహం తుమ్హేసు తథా పటిపజ్జిస్సామి. నిగ్గయ్హ నిగ్గయ్హాతి సకిం ఓవదిత్వా తుణ్హీ న భవిస్సామి, నిగ్గణ్హిత్వా నిగ్గణ్హిత్వా పునప్పునం ఓవదిస్సామి అనుసాసిస్సామి. పవయ్హ పవయ్హాతి దోసే పవాహేత్వా పవాహేత్వా. యథా పక్కభాజనేసు కుమ్భకారో భిన్నఛిన్నజజ్జరాని పవాహేత్వా ఏకతో కత్వా సుపక్కానేవ ఆకోటేత్వా ఆకోటేత్వా గణ్హాతి, ఏవమేవ అహమ్పి పవాహేత్వా పవాహేత్వా పునప్పునం ఓవదిస్సామి అనుసాసిస్సామి. యో సారో సో ఠస్సతీతి ఏవం వో మయా ఓవదియమానానం యో మగ్గఫలసారో, సో ఠస్సతి. అపిచ లోకియగుణాపి ఇధ సారోత్వేవ అధిప్పేతా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

మహాసుఞ్ఞతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.