౧౦. దేవదూతసుత్తవణ్ణనా

౨౬౧. ఏవం మే సుతన్తి దేవదూతసుత్తం. తత్థ ద్వే అగారాతిఆది అస్సపురసుత్తే విత్థారితమేవ.

౨౬౨. నిరయం ఉపపన్నాతి భగవా కత్థచి నిరయతో పట్ఠాయ దేసనం దేవలోకేన ఓసాపేతి, కత్థచి దేవలోకతో పట్ఠాయ నిరయేన ఓసాపేతి. సచే సగ్గసమ్పత్తిం విత్థారేత్వా కథేతుకామో హోతి, నిరయదుక్ఖం ఏకదేసతో కథేతి, తిరచ్ఛానయోనిదుక్ఖం పేత్తివిసయదుక్ఖం మనుస్సలోకసమ్పత్తిం ఏకదేసతో కథేతి, సగ్గసమ్పత్తిమేవ విత్థారేతి. సచే నిరయదుక్ఖం విత్థారేత్వా కథేతుకామో హోతి, దేవలోకమనుస్సలోకేసు సమ్పత్తిం తిరచ్ఛానయోనిపేత్తివిసయేసు చ దుక్ఖం ఏకదేసతో కథేతి, నిరయదుక్ఖమేవ విత్థారేతి. సో ఇమస్మిం సుత్తే నిరయదుక్ఖం విత్థారేతుకామో, తస్మా దేవలోకతో పట్ఠాయ దేసనం నిరయేన ఓసాపేతి. దేవలోకమనుస్సలోకసమ్పత్తియో తిరచ్ఛానయోనిపేత్తివిసయదుక్ఖాని చ ఏకదేసతో కథేత్వా నిరయదుక్ఖమేవ విత్థారేన కథేతుం తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలాతిఆదిమాహ.

తత్థ ఏకచ్చే థేరా ‘‘నిరయపాలా నామ నత్థి, యన్తరూపం వియ కమ్మమేవ కారణం కారేతీ’’తి వదన్తి. తేసం తం ‘‘అత్థి నిరయే నిరయపాలాతి, ఆమన్తా, అత్థి చ కారణికా’’తిఆదినా నయేన అభిధమ్మే (కథా. ౮౬౬) పటిసేధితమేవ. యథా హి మనుస్సలోకే కమ్మకారణకారకా అత్థి, ఏవమేవ నిరయే నిరయపాలా అత్థీతి. యమస్స రఞ్ఞోతి యమరాజా నామ వేమానికపేతరాజా, ఏకస్మిం కాలే దిబ్బవిమానే దిబ్బకప్పరుక్ఖదిబ్బఉయ్యానదిబ్బనాటకాదిసమ్పత్తిం అనుభవతి, ఏకస్మిం కాలే కమ్మవిపాకం, ధమ్మికో రాజా. న చేస ఏకోవ హోతి, చతూసు పన ద్వారేసు చత్తారో జనా హోన్తి. నాద్దసన్తి అత్తనో సన్తికే పేసితస్స కస్సచి దేవదూతస్స అభావం సన్ధాయ ఏవం వదతి. అథ నం యమో ‘‘నాయం భాసితస్స అత్థం సల్లక్ఖేతీ’’తి ఞత్వా సల్లక్ఖాపేతుకామో అమ్భోతిఆదిమాహ.

జాతిధమ్మోతి జాతిసభావో, అపరిముత్తో జాతియా, జాతి నామ మయ్హం అబ్భన్తరేయేవ అత్థీతి. పరతో జరాధమ్మోతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

౨౬౩. పఠమం దేవదూతం సమనుయుఞ్జిత్వాతి ఏత్థ దహరకుమారో అత్థతో ఏవం వదతి నామ ‘‘పస్సథ, భో, మయ్హమ్పి తుమ్హాకం వియ హత్థపాదా అత్థి, సకే పనమ్హి ముత్తకరీసే పలిపన్నో, అత్తనో ధమ్మతాయ ఉట్ఠహిత్వా న్హాయితుం న సక్కోమి, అహం కిలిట్ఠగత్తోమ్హి, న్హాపేథ మన్తి వత్తుమ్పి న సక్కోమి, జాతితోమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి జాతితో అపరిముత్తావ. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకమ్పి జాతి ఆగమిస్సతి, ఇతి తస్సా పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేస దేవదూతో నామ జాతో, వచనత్థో పన మఘదేవసుత్తే వుత్తోవ.

దుతియం దేవదూతన్తి ఏత్థాపి జరాజిణ్ణసత్తో అత్థతో ఏవం వదతి నామ – ‘‘పస్సథ, భో, అహమ్పి తుమ్హే వియ తరుణో అహోసిం ఊరుబలబాహుబలజవనసమ్పన్నో, తస్స మే తా బలజవనసమ్పత్తియో అన్తరహితా, విజ్జమానాపి మే హత్థపాదా హత్థపాదకిచ్చం న కరోన్తి, జరాయమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి జరాయ అపరిముత్తావ. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకమ్పి జరా ఆగమిస్సతి, ఇతి తస్సా పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేస దేవదూతో నామ జాతో.

తతియం దేవదూతన్తి ఏత్థాపి గిలానసత్తో అత్థతో ఏవ వదతి నామ – ‘‘పస్సథ, భో, అహమ్పి తుమ్హే వియ నిరోగో అహోసిం, సోమ్హి ఏతరహి బ్యాధినా అభిహతో సకే ముత్తకరీసే పలిపన్నో, ఉట్ఠాతుమ్పి న సక్కోమి, విజ్జమానాపి మే హత్థపాదా హత్థపాదకిచ్చం న కరోన్తి, బ్యాధితోమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి బ్యాధితో అపరిముత్తావ. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకం బ్యాధి ఆగమిస్సతి, ఇతి తస్స పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేస దేవదూతో నామ జాతో.

౨౬౫. చతుత్థం దేవదూతన్తి ఏత్థ పన కమ్మకారణా వా దేవదూతాతి కాతబ్బా కమ్మకారణికా వా. తత్థ పన కమ్మకారణపక్ఖే బాత్తింస తావ కమ్మకారణా అత్థతో ఏవం వదన్తి నామ – ‘‘మయం నిబ్బత్తమానా న రుక్ఖే వా పాసాణే వా నిబ్బత్తామ, తుమ్హాదిసానం సరీరే నిబ్బత్తామ, ఇతి అమ్హాకం పురే నిబ్బత్తితోవ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేతే దేవదూతా నామ జాతా. కమ్మకారణికాపి అత్థతో ఏవం వదన్తి నామ – ‘‘మయం ద్వత్తింస కమ్మకారణా కరోన్తా న రుక్ఖాదీసు కరోమ, తుమ్హాదిసేసు సత్తేసుయేవ కరోమ, ఇతి అమ్హాకం తుమ్హేసు పురే కమ్మకారణాకరణతోవ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేతేపి దేవదూతా నామ జాతా.

౨౬౬. పఞ్చమం దేవదూతన్తి ఏత్థ మతకసత్తో అత్థతో ఏవం వదతి నామ – ‘‘పస్సథ భో మం ఆమకసుసానే ఛడ్డితం ఉద్ధుమాతకాదిభావం పత్తం, మరణతోమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి మరణతో అపరిముత్తావ. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకమ్పి మరణం ఆగమిస్సతి, ఇతి తస్స పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేస దేవదూతో నామ జాతో.

ఇమం పన దేవదూతానుయోగం కో లభతి, కో న లభతీతి? యేన తావ బహుం పాపం కతం, సో గన్త్వా నిరయే నిబ్బత్తతియేవ. యేన పన పరిత్తం పాపకమ్మం కతం, సో లభతి. యథా హి సభణ్డం చోరం గహేత్వా కత్తబ్బమేవ కరోన్తి, న వినిచ్ఛినన్తి. అనువిజ్జిత్వా గహితం పన వినిచ్ఛయట్ఠానం నయన్తి, సో వినిచ్ఛయం లభతి. ఏవంసమ్పదమేతం. పరిత్తపాపకమ్మా హి అత్తనో ధమ్మతాయపి సరన్తి, సారియమానాపి సరన్తి.

తత్థ దీఘజయన్తదమిళో నామ అత్తనో ధమ్మతాయ సరి. సో కిర దమిళో సుమనగిరివిహారే ఆకాసచేతియం రత్తపటేన పూజేసి. అథ నిరయే ఉస్సదసామన్తే నిబ్బత్తో అగ్గిజాలసద్దం సుత్వావ అత్తనో పూజితపటం అనుస్సరి, సో గన్త్వా సగ్గే నిబ్బత్తో. అపరోపి పుత్తస్స దహరభిక్ఖునో ఖలిసాటకం దేన్తో పాదమూలే ఠపేసి, మరణకాలమ్హి పటపటాతి సద్దే నిమిత్తం గణ్హి, సోపి ఉస్సదసామన్తే నిబ్బత్తో జాలసద్దేన తం సాటకం అనుస్సరిత్వా సగ్గే నిబ్బత్తో. ఏవం తావ అత్తనో ధమ్మతాయ కుసలం కమ్మం సరిత్వా సగ్గే నిబ్బత్తతీతి.

అత్తనో ధమ్మతాయ అసరన్తే పన పఞ్చ దేవదూతే పుచ్ఛతి. తత్థ కోచి పఠమేన దేవదూతేన సరతి, కోచి దుతియాదీహి. యో పన పఞ్చహిపి న సరతి, తం యమో రాజా సయం సారేతి. ఏకో కిర అమచ్చో సుమనపుప్ఫకుమ్భేన మహాచేతియం పూజేత్వా యమస్స పత్తిం అదాసి, తం అకుసలకమ్మేన నిరయే నిబ్బత్తం యమస్స సన్తికం నయింసు. తస్మిం పఞ్చహిపి దేవదూతేహి కుసలే అసరన్తే యమో సయం ఓలోకేన్తో దిస్వా – ‘‘నను త్వం మహాచేతియం సుమనపుప్ఫకుమ్భేన పూజేత్వా మయ్హం పత్తిం అదాసీ’’తి సారేసి, సో తస్మిం కాలే సరిత్వా దేవలోకం గతో. యమో పన సయం ఓలోకేత్వాపి అపస్సన్తో – ‘‘మహాదుక్ఖం నామ అనుభవిస్సతి అయం సత్తో’’తి తుణ్హీ హోతి.

౨౬౭. మహానిరయేతి అవీచిమహానిరయమ్హి. కిం పనస్స పమాణం? అబ్భన్తరం ఆయామేన చ విత్థారేన చ యోజనసతం హోతి. లోహపథవీ లోహఛదనం ఏకేకా చ భిత్తి నవనవయోజనికా హోతి. పురత్థిమాయ భిత్తియా అచ్చి ఉట్ఠితా పచ్ఛిమం భిత్తిం గహేత్వా తం వినివిజ్ఝిత్వా పరతో యోజనసతం గచ్ఛతి. సేసదిసాసుపి ఏసేవ నయో. ఇతి జాలపరియన్తవసేన ఆయామవిత్థారతో అట్ఠారసయోజనాధికాని తీణి యోజనసతాని, పరిక్ఖేపతో పన నవయోజనసతాని చతుపణ్ణాసయోజనాని, సమన్తా పన ఉస్సదేహి సద్ధిం దసయోజనసహస్సం హోతి.

౨౬౮. ఉబ్భతం తాదిసమేవ హోతీతి ఏత్థ అక్కన్తపదం యావ అట్ఠితో దళ్హం ఉద్ధరితుమేవ న సక్కా. అయం పనేత్థ అత్థో – హేట్ఠతో పట్ఠాయ డయ్హతి, ఉపరితో పట్ఠాయ ఝాయతి, ఇతి అక్కమనకాలే డయ్హమానం పఞ్ఞాయతి, ఉద్ధరణకాలే తాదిసమేవ, తస్మా ఏవం వుత్తం. బహుసమ్పత్తోతి బహూని వస్ససతవస్ససహస్సాని సమ్పత్తో.

కస్మా పనేస నరకో అవీచీతి సఙ్ఖం గతోతి. వీచి నామ అన్తరం వుచ్చతి, తత్థ చ అగ్గిజాలానం వా సత్తానం వా దుక్ఖస్స వా అన్తరం నత్థి. తస్మా సో అవీచీతి సఙ్ఖం గతోతి. తస్స హి పురత్థిమభిత్తితో జాలా ఉట్ఠితా సంసిబ్బమానా యోజనసతం గన్త్వా పచ్ఛిమభిత్తిం వినివిజ్ఝిత్వా పరతో యోజనసతం గచ్ఛతి. సేసదిసాసుపి ఏసేవ నయో.

ఇమేసం ఛన్నం జాలానం మజ్ఝే నిబ్బత్తో దేవదత్తో, తస్స యోజనసతప్పమాణో అత్తభావో, ద్వే పాదా యావ గోప్ఫకా లోహపథవిం పవిట్ఠా, ద్వే హత్థా యావ మణిబన్ధా లోహభిత్తియో పవిట్ఠా, సీసం యావ భముకట్ఠితో లోహఛదనే పవిట్ఠం, అధోభాగేన ఏకం లోహసూలం పవిసిత్వా కాయం వినివిజ్ఝన్తం ఛదనే పవిట్ఠం, పాచీనభిత్తితో నిక్ఖన్తసూలం హదయం వినివిజ్ఝిత్వా పచ్ఛిమభిత్తిం పవిట్ఠం, ఉత్తరభిత్తితో నిక్ఖన్తసూలం ఫాసుకా వినివిజ్ఝిత్వా దక్ఖిణభిత్తిం పవిట్ఠం. నిచ్చలే తథాగతమ్హి అపరద్ధత్తా నిచ్చలోవ హుత్వా పచ్చతీతి కమ్మసరిక్ఖతాయ ఏదిసో జాతో. ఏవం జాలానం నిరన్తరతాయ అవీచి నామ.

అబ్భన్తరే పనస్స యోజనసతికే ఠానే నాళియం కోట్టేత్వా పూరితపిట్ఠం వియ సత్తా నిరన్తరా, ‘‘ఇమస్మిం ఠానే సత్తో అత్థి, ఇమస్మిం నత్థీ’’తి న వత్తబ్బం, గచ్ఛన్తానం ఠితానం నిసిన్నానం నిపన్నానం అన్తో నత్థి, గచ్ఛన్తే వా ఠితే వా నిసిన్నే వా నిపన్నే వా అఞ్ఞమఞ్ఞం న బాధన్తి. ఏవం సత్తానం నిరన్తరతాయ అవీచి.

కాయద్వారే పన ఛ ఉపేక్ఖాసహగతాని చిత్తాని ఉప్పజ్జన్తి, ఏకం దుక్ఖసహగతం. ఏవం సన్తేపి యథా జివ్హగ్గే ఛ మధుబిన్దూని ఠపేత్వా ఏకస్మిం తమ్బలోహబిన్దుమ్హి ఠపితే అనుదహనబలవతాయ తదేవ పఞ్ఞాయతి, ఇతరాని అబ్బోహారికాని హోన్తి, ఏవం అనుదహనబలవతాయ దుక్ఖమేవేత్థ నిరన్తరం, ఇతరాని అబ్బోహారికానీతి. ఏవం దుక్ఖస్స నిరన్తరతాయ అవీచి.

౨౬౯. మహన్తోతి యోజనసతికో. సో తత్థ పతతీతి ఏకో పాదో మహానిరయే హోతి, ఏకో గూథనిరయే నిపతతి. సూచిముఖాతి సూచిసదిసముఖా, తే హత్థిగీవప్పమాణా ఏకదోణికనావాప్పమాణా వా హోన్తి.

కుక్కులనిరయోతి యోజనసతప్పమాణోవ అన్తో కూటాగారమత్తవితచ్చితఅఙ్గారపుణ్ణో ఆదిత్తఛారికనిరయో, యత్థ పతితపతితా కుద్రూసకరాసిమ్హి ఖిత్తఫాలవాసిసిలాదీని వియ హేట్ఠిమతలమేవ గణ్హన్తి.

ఆరోపేన్తీతి అయదణ్డేహి పోథేన్తా ఆరోపేన్తి. తేసం ఆరోహనకాలే తే కణ్టకా అధోముఖా హోన్తి, ఓరోహనకాలే ఉద్ధంముఖా.

వాతేరితానీతి కమ్మమయేన వాతేన చలితాని. హత్థమ్పి ఛిన్దన్తీతి ఫలకే మంసం వియ కోట్టయమానాని ఛిన్దన్తి. సచే ఉట్ఠాయ పలాయతి, అయోపాకారో సముట్ఠహిత్వా పరిక్ఖిపతి, హేట్ఠా ఖురధారా సముట్ఠాతి.

ఖారోదకా నదీతి వేతరణీ నామ తమ్బలోహనదీ. తత్థ అయోమయాని ఖరవాలిక-పోక్ఖరపత్తాని, హేట్ఠా ఖురధారా ఉభోసు తీరేసు వేత్తలతా చ కుసతిణాని చ. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా ఖరాతి సో తత్థ ఉద్ధఞ్చ అధో చ వుయ్హమానో పోక్ఖరపత్తేసు ఛిజ్జతి. సిఙ్ఘాటకసణ్ఠానాయ ఖరవాలికాయ కణ్టకేహి విజ్ఝియతి, ఖురధారాహి ఫాలియతి, ఉభోసు తీరేసు కుసతిణేహి విలేఖతి, వేత్తలతాహి ఆకడ్ఢియతి, తిక్ఖసత్తీహి ఫాలియతి.

౨౭౦. తత్తేన అయోసఙ్కునాతి తేన జిగచ్ఛితోమ్హీతి వుత్తే మహన్తం లోహపచ్ఛిం లోహగుళానం పూరేత్వా తం ఉపగచ్ఛన్తి, సో లోహగుళభావం ఞత్వా దన్తే సమ్ఫుసేతి, అథస్స తే తత్తేన అయోసఙ్కునా ముఖం వివరన్తి, తమ్బలోహధారేహి మహన్తేన లోహకటాహేన తమ్బలోహం ఉపనేత్వా ఏవమేవం కరోన్తి. పున మహానిరయేతి ఏవం పఞ్చవిధబన్ధనతో పట్ఠాయ యావ తమ్బలోహపానా తమ్బలోహపానతో పట్ఠాయ పున పఞ్చవిధబన్ధనాదీని కారేత్వా మహానిరయే పక్ఖిపన్తి. తత్థ కోచి పఞ్చవిధబన్ధనేనేవ ముచ్చతి, కోచి దుతియేన, కోచి తతియేన, కోచి తమ్బలోహపానేన ముచ్చతి, కమ్మే పన అపరిక్ఖీణే పున మహానిరయే పక్ఖిపన్తి.

ఇదం పన సుత్తం గణ్హన్తో ఏకో దహరభిక్ఖు, – ‘‘భన్తే, ఏత్తకం దుక్ఖమనుభవితసత్తం పునపి మహానిరయే పక్ఖిపన్తీ’’తి ఆహ. ఆమ, ఆవుసో, కమ్మే అపరిక్ఖీణే పునప్పునం ఏవం కరోన్తీతి. తిట్ఠతు, భన్తే, ఉద్దేసో, కమ్మట్ఠానమేవ కథేథాతి కమ్మట్ఠానం కథాపేత్వా సోతాపన్నో హుత్వా ఆగమ్మ ఉద్దేసం అగ్గహేసి. అఞ్ఞేసమ్పి ఇమస్మిం పదేసే ఉద్దేసం ఠపేత్వా అరహత్తం పత్తానం గణనా నత్థి. సబ్బబుద్ధానఞ్చేతం సుత్తం అవిజహితమేవ హోతి.

౨౭౧. హీనకాయూపగాతి హీనకాయం ఉపగతా హుత్వా. ఉపాదానేతి తణ్హాదిట్ఠిగహణే. జాతిమరణసమ్భవేతి జాతియా చ మరణస్స చ కారణభూతే. అనుపాదాతి చతూహి ఉపాదానేహి అనుపాదియిత్వా. జాతిమరణసఙ్ఖయేతి జాతిమరణసఙ్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే విముచ్చన్తి.

దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతాతి దిట్ఠధమ్మే ఇమస్మింయేవ అత్తభావే సబ్బకిలేసనిబ్బానేన నిబ్బుతా. సబ్బదుక్ఖం ఉపచ్చగున్తి సబ్బదుక్ఖాతిక్కన్తా నామ హోన్తి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

దేవదూతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.