౧. చూళసుఞ్ఞతసుత్తవణ్ణనా

౧౭౬. ఏవం మే సుతన్తి చూళసుఞ్ఞతసుత్తం. తత్థ ఏకమిదన్తి థేరో కిర భగవతో వత్తం కత్వా అత్తనో దివాట్ఠానం గన్త్వా కాలపరిచ్ఛేదం కత్వా నిబ్బానారమ్మణం సుఞ్ఞతాఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా నిసిన్నో యథాపరిచ్ఛేదేన వుట్ఠాసి. అథస్స సఙ్ఖారా సుఞ్ఞతో ఉపట్ఠహింసు. సో సుఞ్ఞతాకథం సోతుకామో జాతో. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో పన సక్కా ధురేన ధురం పహరన్తేన వియ గన్త్వా ‘సుఞ్ఞతాకథం మే, భన్తే, కథేథా’తి భగవన్తం వత్తుం, హన్దాహం యం మే భగవా నగరకం ఉపనిస్సాయ విహరన్తో ఏకం కథం కథేసి, తం సారేమి, ఏవం మే భగవా సుఞ్ఞతాకథం కథేస్సతీ’’తి దసబలం సారేన్తో ఏకమిదన్తిఆదిమాహ.

తత్థ ఇదన్తి నిపాతమత్తమేవ. కచ్చిమేతం, భన్తేతి థేరో ఏకపదే ఠత్వా సట్ఠిపదసహస్సాని ఉగ్గహేత్వా ధారేతుం సమత్థో, కిం సో ‘‘సుఞ్ఞతావిహారేనా’’తి ఏకం పదం ధారేతుం న సక్ఖిస్సతి, సోతుకామేన పన జానన్తేన వియ పుచ్ఛితుం న వట్టతి, పాకటం కత్వా విత్థారియమానం సుఞ్ఞతాకథం సోతుకామో అజానన్తో వియ ఏవమాహ. ఏకో అజానన్తోపి జానన్తో వియ హోతి, థేరో ఏవరూపం కోహఞ్ఞం కిం కరిస్సతి, అత్తనో జాననట్ఠానేపి భగవతో అపచితిం దస్సేత్వా ‘‘కచ్చిమేత’’న్తిఆదిమాహ.

పుబ్బేపీతి పఠమబోధియం నగరకం ఉపనిస్సాయ విహరణకాలేపి. ఏతరహిపీతి ఇదానిపి. ఏవం పన వత్వా చిన్తేసి – ‘‘ఆనన్దో సుఞ్ఞతాకథం సోతుకామో, ఏకో పన సోతుం సక్కోతి, న ఉగ్గహేతుం, ఏకో సోతుమ్పి ఉగ్గహేతుమ్పి సక్కోతి, న కథేతుం, ఆనన్దో పన సోతుమ్పి సక్కోతి ఉగ్గహేతుమ్పి కథేతుమ్పి, (కథేమిస్స) సుఞ్ఞతాకథ’’న్తి. ఇతి తం కథేన్తో సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ. తత్థ సుఞ్ఞో హత్థిగవాస్సవళవేనాతి తత్థ కట్ఠరూపపోత్థకరూపచిత్తరూపవసేన కతా హత్థిఆదయో అత్థి, వేస్సవణమన్ధాతాదీనం ఠితట్ఠానే చిత్తకమ్మవసేన కతమ్పి, రతనపరిక్ఖతానం వాతపానద్వారబన్ధమఞ్చపీఠాదీనం వసేన సణ్ఠితమ్పి, జిణ్ణపటిసఙ్ఖరణత్థం ఠపితమ్పి జాతరూపరజతం అత్థి, కట్ఠరూపాదివసేన కతా ధమ్మసవనపఞ్హపుచ్ఛనాదివసేన ఆగచ్ఛన్తా చ ఇత్థిపురిసాపి అత్థి, తస్మా న సో తేహి సుఞ్ఞో. ఇన్ద్రియబద్ధానం సవిఞ్ఞాణకానం హత్థిఆదీనం, ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే పరిభుఞ్జితబ్బస్స జాతరూపరజతస్స, నిబద్ధవాసం వసన్తానం ఇత్థిపురిసానఞ్చ అభావం సన్ధాయేతం వుత్తం.

భిక్ఖుసఙ్ఘం పటిచ్చాతి భిక్ఖూసు హి పిణ్డాయ పవిట్ఠేసుపి విహారభత్తం సాదియన్తేహి భిక్ఖూహి చేవ గిలానగిలానుపట్ఠాకఉద్దేసచీవరకమ్మపసుతాదీహి చ భిక్ఖూహి సో అసుఞ్ఞోవ హోతి, ఇతి నిచ్చమ్పి భిక్ఖూనం అత్థితాయ ఏవమాహ. ఏకత్తన్తి ఏకభావం, ఏకం అసుఞ్ఞతం అత్థీతి అత్థో. ఏకో అసుఞ్ఞభావో అత్థీతి వుత్తం హోతి. అమనసికరిత్వాతి చిత్తే అకత్వా అనావజ్జిత్వా అపచ్చవేక్ఖిత్వా. గామసఞ్ఞన్తి గామోతి పవత్తవసేన వా కిలేసవసేన వా ఉప్పన్నం గామసఞ్ఞం. మనుస్ససఞ్ఞాయపి ఏసేవ నయో. అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తన్తి ఇదం అరఞ్ఞం, అయం రుక్ఖో, అయం పబ్బతో, అయం నీలోభాసో వనసణ్డోతి ఏవం ఏకం అరఞ్ఞంయేవ పటిచ్చ అరఞ్ఞసఞ్ఞం మనసి కరోతి. పక్ఖన్దతీతి ఓతరతి. అధిముచ్చతీతి ఏవన్తి అధిముచ్చతి. యే అస్సు దరథాతి యే చ పవత్తదరథా వా కిలేసదరథా వా గామసఞ్ఞం పటిచ్చ భవేయ్యుం, తే ఇధ అరఞ్ఞసఞ్ఞాయ న సన్తి. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. అత్థి చేవాయన్తి అయం పన ఏకం అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జమానా పవత్తదరథమత్తా అత్థి.

యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతీతి యం మిగారమాతుపాసాదే హత్థిఆదయో వియ ఇమిస్సా అరఞ్ఞసఞ్ఞాయ గామసఞ్ఞామనుస్ససఞ్ఞావసేన ఉప్పజ్జమానం పవత్తదరథకిలేసదరథజాతం, తం న హోతి. యం పన తత్థ అవసిట్ఠన్తి యం మిగారమాతుపాసాదే భిక్ఖుసఙ్ఘో వియ తత్థ అరఞ్ఞసఞ్ఞాయ పవత్తదరథమత్తం అవసిట్ఠం హోతి. తం సన్తమిదం అత్థీతి పజానాతీతి తం విజ్జమానమేవ ‘‘అత్థి ఇద’’న్తి పజానాతి, సుఞ్ఞతావక్కన్తీతి సుఞ్ఞతానిబ్బత్తి.

౧౭౭. అమనసికరిత్వా మనుస్ససఞ్ఞన్తి ఇధ గామసఞ్ఞం న గణ్హాతి. కస్మా? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘మనుస్ససఞ్ఞాయ గామసఞ్ఞం నివత్తేత్వా, అరఞ్ఞసఞ్ఞాయ మనుస్ససఞ్ఞం, పథవీసఞ్ఞాయ అరఞ్ఞసఞ్ఞం, ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ పథవీసఞ్ఞం…పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయ ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, విపస్సనాయ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, మగ్గేన విపస్సనం నివత్తేత్వా అనుపుబ్బేన అచ్చన్తసుఞ్ఞతం నామ దస్సేస్సామీ’’తి. తస్మా ఏవం దేసనం ఆరభి. తత్థ పథవీసఞ్ఞన్తి కస్మా అరఞ్ఞసఞ్ఞం పహాయ పథవీసఞ్ఞం మనసి కరోతి? అరఞ్ఞసఞ్ఞాయ విసేసానధిగమనతో. యథా హి పురిసస్స రమణీయం ఖేత్తట్ఠానం దిస్వా – ‘‘ఇధ వుత్తా సాలిఆదయో సుట్ఠు సమ్పజ్జిస్సన్తి, మహాలాభం లభిస్సామీ’’తి సత్తక్ఖత్తుమ్పి ఖేత్తట్ఠానం ఓలోకేన్తస్స సాలిఆదయో న సమ్పజ్జన్తేవ, సచే పన తం ఠానం విహతఖాణుకకణ్టకం కత్వా కసిత్వా వపతి, ఏవం సన్తే సమ్పజ్జన్తి, ఏవమేవ – ‘‘ఇదం అరఞ్ఞం, అయం రుక్ఖో, అయం పబ్బతో, అయం నీలోభాసో వనసణ్డో’’తి సచేపి సత్తక్ఖత్తుం అరఞ్ఞసఞ్ఞం మనసి కరోతి, నేవూపచారం న సమాధిం పాపుణాతి, పథవీసఞ్ఞాయ పనస్స ధువసేవనం కమ్మట్ఠానం పథవీకసిణం పరికమ్మం కత్వా ఝానాని నిబ్బత్తేత్వా ఝానపదట్ఠానమ్పి విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సక్కా అరహత్తం పాపుణితుం. తస్మా అరఞ్ఞసఞ్ఞం పహాయ పథవీసఞ్ఞం మనసి కరోతి. పటిచ్చాతి పటిచ్చ సమ్భూతం.

ఇదాని యస్మిం పథవీకసిణే సో పథవీసఞ్ఞీ హోతి, తస్స ఓపమ్మదస్సనత్థం సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ. తత్థ ఉసభస్స ఏతన్తి ఆసభం. అఞ్ఞేసం పన గున్నం గణ్డాపి హోన్తి పహారాపి. తేసఞ్హి చమ్మం పసారియమానం నిబ్బలికం న హోతి, ఉసభస్స లక్ఖణసమ్పన్నతాయ తే దోసా నత్థి. తస్మా తస్స చమ్మం గహితం. సఙ్కుసతేనాతి ఖిలసతేన. సువిహతన్తి పసారేత్వా సుట్ఠు విహతం. ఊనకసతసఙ్కువిహతఞ్హి నిబ్బలికం న హోతి, సఙ్కుసతేన విహతం భేరితలం వియ నిబ్బలికం హోతి. తస్మా ఏవమాహ. ఉక్కూలవిక్కూలన్తి ఉచ్చనీచం థలట్ఠానం నిన్నట్ఠానం. నదీవిదుగ్గన్తి నదియో చేవ దుగ్గమట్ఠానఞ్చ. పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తన్తి కసిణపథవియంయేవ పటిచ్చ సమ్భూతం ఏకం సఞ్ఞం మనసి కరోతి. దరథమత్తాతి ఇతో పట్ఠాయ సబ్బవారేసు పవత్తదరథవసేన దరథమత్తా వేదితబ్బా.

౧౮౨. అనిమిత్తం చేతోసమాధిన్తి విపస్సనాచిత్తసమాధిం. సో హి నిచ్చనిమిత్తాదివిరహితో అనిమిత్తోతి వుచ్చతి. ఇమమేవ కాయన్తి విపస్సనాయ వత్థుం దస్సేతి. తత్థ ఇమమేవాతి ఇమం ఏవ చతుమహాభూతికం. సళాయతనికన్తి సళాయతనపటిసంయుత్తం. జీవితపచ్చయాతి యావ జీవితిన్ద్రియానం పవత్తి, తావ జీవితపచ్చయా పవత్తదరథమత్తా అత్థీతి వుత్తం హోతి.

౧౮౩. పున అనిమిత్తన్తి విపస్సనాయ పటివిపస్సనం దస్సేతుం వుత్తం. కామాసవం పటిచ్చాతి కామాసవం పటిచ్చ ఉప్పజ్జనపవత్తదరథా ఇధ న సన్తి, అరియమగ్గే చేవ అరియఫలే చ నత్థీతి వుత్తం హోతి. ఇమమేవ కాయన్తి ఇమం ఉపాదిసేసదరథదస్సనత్థం వుత్తం. ఇతి మనుస్ససఞ్ఞాయ గామసఞ్ఞం నివత్తేత్వా…పే… మగ్గేన విపస్సనం నివత్తేత్వా అనుపుబ్బేన అచ్చన్తసుఞ్ఞతా నామ దస్సితా హోతి.

౧౮౪. పరిసుద్ధన్తి నిరుపక్కిలేసం. అనుత్తరన్తి ఉత్తరవిరహితం సబ్బసేట్ఠం. సుఞ్ఞతన్తి సుఞ్ఞతఫలసమాపత్తిం. తస్మాతి యస్మా అతీతేపి, బుద్ధపచ్చేకబుద్ధబుద్ధసావకసఙ్ఖాతా సమణబ్రాహ్మణా. అనాగతేపి, ఏతరహిపి బుద్ధబుద్ధసావకసఙ్ఖాతా సమణబ్రాహ్మణా ఇమంయేవ పరిసుద్ధం పరమం అనుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరింసు విహరిస్సన్తి విహరన్తి చ, తస్మా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

చూళసుఞ్ఞతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.