౬. ఇసిగిలిసుత్తవణ్ణనా

౧౩౩. ఏవం మే సుతన్తి ఇసిగిలిసుత్తం. తత్థ అఞ్ఞావ సమఞ్ఞా అహోసీతి ఇసిగిలిస్స ఇసిగిలీతి సమఞ్ఞాయ ఉప్పన్నకాలే వేభారో న వేభారోతి పఞ్ఞాయిత్థ, అఞ్ఞాయేవస్స సమఞ్ఞా అహోసి. అఞ్ఞా పఞ్ఞత్తీతి ఇదం పురిమపదస్సేవ వేవచనం. సేసేసుపి ఏసేవ నయో.

తదా కిర భగవా సాయన్హసమయే సమాపత్తితో వుట్ఠాయ గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా యస్మిం ఠానే నిసిన్నానం పఞ్చ పబ్బతా పఞ్ఞాయన్తి, తత్థ భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసీదిత్వా ఇమే పఞ్చ పబ్బతే పటిపాటియా ఆచిక్ఖి. తత్థ న భగవతో పబ్బతేహి అత్థో అత్థి, ఇతి ఇమేసు పన పబ్బతేసు పటిపాటియా కథియమానేసు ఇసిగిలిస్స ఇసిగిలిభావో కథేతబ్బో హోతి. తస్మిం కథియమానే పదుమవతియా పుత్తానం పఞ్చసతానం పచ్చేకబుద్ధానం నామాని చేవ పదుమవతియా చ పత్థనా కథేతబ్బా భవిస్సతీతి భగవా ఇమం పఞ్చ పబ్బతపటిపాటిం ఆచిక్ఖి.

పవిసన్తా దిస్సన్తి పవిట్ఠా న దిస్సన్తీతి యథాఫాసుకట్ఠానే పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చా ఆగన్త్వా చేతియగబ్భే యమకమహాద్వారం వివరన్తా వియ తం పబ్బతం ద్వేధా కత్వా అన్తో పవిసిత్వా రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానాని మాపేత్వా తత్థ వసింసు, తస్మా ఏవమాహ. ఇమే ఇసీతి ఇమే పచ్చేకబుద్ధఇసీ.

కదా పన తే తత్థ వసింసు? అతీతే కిర అనుప్పన్నే తథాగతే బారాణసిం ఉపనిస్సాయ ఏకస్మిం గామకే ఏకా కులధీతా ఖేత్తం రక్ఖమానా ఏకస్స పచ్చేకబుద్ధస్స పఞ్చహి లాజాసతేహి సద్ధిం ఏకం పదుమపుప్ఫం దత్వా పఞ్చ పుత్తసతాని పత్థేసి. తస్మింయేవ చ ఖణే పఞ్చసతా మిగలుద్దకా మధురమంసం దత్వా ‘‘ఏతిస్సా పుత్తా భవేయ్యామా’’తి పత్థయింసు. సా యావతాయుకం ఠత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తా, తతో చుతా జాతస్సరే పదుమగబ్భే నిబ్బత్తి. తమేకో తాపసో దిస్వా పటిజగ్గి, తస్సా విచరన్తియావ పాదుద్ధారే పాదుద్ధారే భూమితో పదుమాని ఉట్ఠహన్తి. ఏకో వనచరకో దిస్వా బారాణసిరఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా నం ఆహరాపేత్వా అగ్గమహేసిం అకాసి, తస్సా గబ్భో సణ్ఠాసి. మహాపదుమకుమారో మాతుకుచ్ఛియం వసి, సేసా గబ్భమలం నిస్సా నిబ్బత్తా. వయప్పత్తా ఉయ్యానే పదుమస్సరే కీళన్తా ఏకేకస్మిం పదుమే నిసీదిత్వా ఖయవయం పట్ఠపేత్వా పచ్చేకబోధిఞాణం నిబ్బత్తయింసు. అయం తేసం బ్యాకరణగాథా అహోసి –

‘‘సరోరుహం పదుమపలాసపత్తజం, సుపుప్ఫితం భమరగణానుచిణ్ణం;

అనిచ్చతాయుపగతం విదిత్వా, ఏకో చరే ఖగ్గవిసాణకప్పో’’తి.

తస్మిం కాలే తే తత్థ వసింసు, తదా చస్స పబ్బతస్స ఇసిగిలీతి సమఞ్ఞా ఉదపాది.

౧౩౫. యే సత్తసారాతి అరిట్ఠో ఉపరిట్ఠో తగరసిఖీ యసస్సీ సుదస్సనో పియదస్సీ గన్ధారో పిణ్డోలో ఉపాసభో నీతో తథో సుతవా భావితత్తోతి తేరసన్నం పచ్చేకబుద్ధానం నామాని వత్వా ఇదాని తేసఞ్చ అఞ్ఞేసఞ్చ గాథాబన్ధేన నామాని ఆచిక్ఖన్తో యే సత్తసారాతిఆదిమాహ. తత్థ సత్తసారాతి సత్తానం సారభూతా. అనీఘాతి నిద్దుక్ఖా. నిరాసాతి నిత్తణ్హా.

ద్వే జాలినోతి చూళజాలి మహాజాలీతి ద్వే జాలినామకా. సన్తచిత్తోతి ఇదమ్పి ఏకస్స నామమేవ. పస్సి జహి ఉపధిదుక్ఖమూలన్తి ఏత్థ పస్సి నామ సో పచ్చేకబుద్ధో, దుక్ఖస్స పన మూలం ఉపధిం జహీతి అయమస్స థుతి. అపరాజితోతిపి ఏకస్స నామమేవ.

సత్థా పవత్తా సరభఙ్గో లోమహంసో ఉచ్చఙ్గమాయోతి ఇమే పఞ్చ జనా. అసితో అనాసవో మనోమయోతి ఇమేపి తయో జనా. మానచ్ఛిదో చ బన్ధుమాతి బన్ధుమా నామ ఏకో, మానస్స పన ఛిన్నత్తా మానచ్ఛిదోతి వుత్తో. తదాధిముత్తోతిపి నామమేవ.

కేతుమ్భరాగో చ మాతఙ్గో అరియోతి ఇమే తయో జనా. అథచ్చుతోతి అథ అచ్చుతో. అచ్చుతగామబ్యామఙ్కోతి ఇమే ద్వే జనా. ఖేమాభిరతో చ సోరతోతి ఇమే ద్వేయేవ.

సయ్హో అనోమనిక్కమోతి సయ్హో నామ సో బుద్ధో, అనోమవీరియత్తా పన అనోమనిక్కమోతి వుత్తో. ఆనన్దో నన్దో ఉపనన్దో ద్వాదసాతి చత్తారో ఆనన్దా, చత్తారో నన్దా చత్తారో ఉపనన్దాతి ఏవం ద్వాదస. భారద్వాజో అన్తిమదేహధారీతి భారద్వాజో నామ సో బుద్ధో. అన్తిమదేహధారీతి థుతి.

తణ్హచ్ఛిదోతి సిఖరిస్సాయం థుతి. వీతరాగోతి మఙ్గలస్స థుతి. ఉసభచ్ఛిదా జాలినిం దుక్ఖమూలన్తి ఉసభో నామ సో బుద్ధో దుక్ఖమూలభూతం జాలినిం అచ్ఛిదాతి అత్థో. సన్తం పదం అజ్ఝగమోపనీతోతి ఉపనీతో నామ సో బుద్ధో సన్తం పదం అజ్ఝగమా. వీతరాగోతిపి ఏకస్స నామమేవ. సువిముత్తచిత్తోతి అయం కణ్హస్స థుతి.

ఏతే చ అఞ్ఞే చాతి ఏతే పాళియం ఆగతా చ పాళియం అనాగతా అఞ్ఞే చ ఏతేసం ఏకనామకాయేవ. ఇమేసు హి పఞ్చసు పచ్చేకబుద్ధసతేసు ద్వేపి తయోపి దసపి ద్వాదసపి ఆనన్దాదయో వియ ఏకనామకా అహేసుం. ఇతి పాళియం ఆగతనామేహేవ సబ్బేసం నామాని వుత్తాని హోన్తీతి ఇతో పరం విసుం విసుం అవత్వా ‘‘ఏతే చ అఞ్ఞే చా’’తి ఆహ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

ఇసిగిలిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.