౯. సుభసుత్తవణ్ణనా

౪౬౨. ఏవం మే సుతన్తి సుభసుత్తం. తత్థ తోదేయ్యపుత్తోతి తుదిగామవాసినో తోదేయ్యబ్రాహ్మణస్స పుత్తో. ఆరాధకో హోతీతి సమ్పాదకో హోతి పరిపూరకో. ఞాయం ధమ్మన్తి కారణధమ్మం. కుసలన్తి అనవజ్జం.

౪౬౩. మిచ్ఛాపటిపత్తిన్తి అనియ్యానికం అకుసలపటిపదం. సమ్మాపటిపత్తిన్తి నియ్యానికం కుసలపటిపదం.

మహట్ఠన్తిఆదీసు మహన్తేహి వేయ్యావచ్చకరేహి వా ఉపకరణేహి వా బహూహి అత్థో ఏత్థాతి మహట్ఠం. మహన్తాని నామగ్గహణమఙ్గలాదీని కిచ్చాని ఏత్థాతి మహాకిచ్చం. ఇదం అజ్జ కత్తబ్బం, ఇదం స్వేతి ఏవం మహన్తాని అధికారసఙ్ఖాతాని అధికరణాని ఏత్థాతి మహాధికరణం. బహూనం కమ్మే యుత్తప్పయుత్తతావసేన పీళాసఙ్ఖాతో మహాసమారమ్భో ఏత్థాతి మహాసమారమ్భం. ఘరావాసకమ్మట్ఠానన్తి ఘరావాసకమ్మం. ఏవం సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బో. కసికమ్మే చేత్థ నఙ్గలకోటిం ఆదిం కత్వా ఉపకరణానం పరియేసనవసేన మహట్ఠతా, వణిజ్జాయ యథాఠితంయేవ భణ్డం గహేత్వా పరివత్తనవసేన అప్పట్ఠతా వేదితబ్బా. విపజ్జమానన్తి అవుట్ఠిఅతివుట్ఠిఆదీహి కసికమ్మం, మణిసువణ్ణాదీసు అచ్ఛేకతాదీహి చ వణిజ్జకమ్మం అప్పఫలం హోతి, మూలచ్ఛేదమ్పి పాపుణాతి. విపరియాయేన సమ్పజ్జమానం మహప్ఫలం చూళన్తేవాసికస్స వియ.

౪౬౪. ఏవమేవ ఖోతి యథా కసికమ్మట్ఠానం విపజ్జమానం అప్పఫలం హోతి, ఏవం ఘరావాసకమ్మట్ఠానమ్పి. అకతకల్యాణో హి కాలం కత్వా నిరయే నిబ్బత్తతి. మహాదత్తసేనాపతి నామ కిరేకో బ్రాహ్మణభత్తో అహోసి, తస్స మరణసమయే నిరయో ఉపట్ఠాసి. సో బ్రాహ్మణేహి ‘‘కిం పస్ససీ’’తి వుత్తో? లోహితఘరన్తి ఆహ. బ్రహ్మలోకో భో ఏసోతి. బ్రహ్మలోకో నామ భో కహన్తి? ఉపరీతి. మయ్హం హేట్ఠా ఉపట్ఠాతీతి. కిఞ్చాపి హేట్ఠా ఉపట్ఠాతి, తథాపి ఉపరీతి కాలం కత్వా నిరయే నిబ్బత్తో. ‘‘ఇమినా అమ్హాకం యఞ్ఞే దోసో దిన్నో’’తి సహస్సం గహేత్వా నీహరితుం అదంసు. సమ్పజ్జమానం పన మహప్ఫలం హోతి. కతకల్యాణో హి కాలం కత్వా సగ్గే నిబ్బత్తతి. సకలాయ గుత్తిలవిమానకథాయ దీపేతబ్బం. యథా పన తం వణిజ్జకమ్మట్ఠానం విపజ్జమానం అప్పఫలం హోతి, ఏవం సీలేసు అపరిపూరకారినో అనేసనాయ యుత్తస్స పబ్బజ్జాకమ్మట్ఠానమ్పి. ఏవరూపా హి నేవ ఝానాదిసుఖం న సగ్గమోక్ఖం లభతి. సమ్పజ్జమానం పన మహప్ఫలం హోతి. సీలాని హి పూరేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేన్తో అరహత్తమ్పి పాపుణాతి.

బ్రాహ్మణా, భో గోతమోతి ఇధ కిం పుచ్ఛామీతి పుచ్ఛతి? బ్రాహ్మణా వదన్తి – ‘‘పబ్బజితో ఇమే పఞ్చ ధమ్మే పూరేతుం సమత్థో నామ నత్థి, గహట్ఠోవ పూరేతీ’’తి. సమణో పన గోతమో – ‘‘గిహిస్స వా అహం మాణవ పబ్బజితస్స వా’’తి పునప్పునం వదతి, నేవ పబ్బజితం ముఞ్చతి, మయ్హమేవ పుచ్ఛం మఞ్ఞే న సల్లక్ఖేతీతి చాగసీసేన పఞ్చ ధమ్మే పుచ్ఛామీతి పుచ్ఛతి. సచే తే అగరూతి సచే తుయ్హం యథా బ్రాహ్మణా పఞ్ఞపేన్తి, తథా ఇధ భాసితుం భారియం న హోతి, యది న కోచి అఫాసుకభావో హోతి, భాసస్సూతి అత్థో. న ఖో మే, భోతి కిం సన్ధాయాహ? పణ్డితపటిరూపకానఞ్హి సన్తికే కథేతుం దుక్ఖం హోతి, తే పదే పదే అక్ఖరే అక్ఖరే దోసమేవ వదన్తి. ఏకన్తపణ్డితా పన కథం సుత్వా సుకథితం పసంసన్తి, దుక్కథితే పాళిపదఅత్థబ్యఞ్జనేసు యం యం విరుజ్ఝతి, తం తం ఉజుం కత్వా దేన్తి. భగవతా చ సదిసో ఏకన్తపణ్డితో నామ నత్థి, తేనాహ ‘‘న ఖో మే, భో గోతమ, గరు, యత్థస్సు భవన్తో వా నిసిన్నో భవన్తరూపో వా’’తి. సచ్చన్తి వచీసచ్చం. తపన్తి తపచరియం. బ్రహ్మచరియన్తి మేథునవిరతిం. అజ్ఝేనన్తి మన్తగహణం. చాగన్తి ఆమిసపరిచ్చాగం.

౪౬౬. పాపితో భవిస్సతీతి. అజాననభావం పాపితో భవిస్సతి. ఏతదవోచాతి భగవతా అన్ధవేణూపమాయ నిగ్గహితో తం పచ్చాహరితుం అసక్కోన్తో యథా నామ దుబ్బలసునఖో మిగం ఉట్ఠపేత్వా సామికస్స అభిముఖం కత్వా సయం అపసక్కతి, ఏవమేవం ఆచరియం అపదిసన్తో ఏవం ‘‘బ్రాహ్మణో’’తిఆదివచనం అవోచ. తత్థ పోక్ఖరసాతీతి ఇదం తస్స నామం, ‘‘పోక్ఖరసాయీ’’తిపి వుచ్చతి. తస్స కిర కాయో సేతపోక్ఖరసదిసో దేవనగరే ఉస్సాపితరజతతోరణం వియ సోభతి, సీసం పనస్స కాళవణ్ణఇన్దనీలమయం వియ, మస్సుపి చన్దమణ్డలే కాళమేఘరాజి వియ ఖాయతి, అక్ఖీని నీలుప్పలసదిసాని, నాసా రజతపనాళికా వియ సువట్టితా సుపరిసుద్ధా, హత్థపాదతలాని చేవ ముఖఞ్చ కతలాఖారసపరికమ్మం వియ సోభతి. అతివియ సోభగ్గప్పత్తో బ్రాహ్మణస్స అత్తభావో. అరాజకే ఠానే రాజానం కాతుం యుత్తమిమం బ్రాహ్మణం, ఏవమేస సస్సిరికో, ఇతి నం పోక్ఖరసదిసత్తా ‘‘పోక్ఖరసాతీ’’తి సఞ్జానన్తి, పోక్ఖరే పన సో నిబ్బత్తో, న మాతుకుచ్ఛియన్తి ఇతి నం పోక్ఖరే సయితత్తా ‘‘పోక్ఖరసాయీ’’తిపి సఞ్జానన్తి. ఓపమఞ్ఞోతి ఉపమఞ్ఞగోత్తో. సుభగవనికోతి ఉక్కట్ఠాయ సుభగవనస్స ఇస్సరో. హస్సకంయేవాతి హసితబ్బకఞ్ఞేవ. నామకంయేవాతి లామకంయేవ. తదేవ తం అత్థాభావేన రిత్తకం. రిత్తకత్తా చ తుచ్ఛకం. ఇదాని నం భగవా సాచరియకం నిగ్గణ్హితుం కిం పన మాణవాతిఆదిమాహ.

౪౬౭. తత్థ కతమా నేసం సేయ్యోతి కతమా వాచా తేసం సేయ్యో, పాసంసతరోతి అత్థో. సమ్ముచ్చాతి సమ్ముతియా లోకవోహారేన. మన్తాతి తులయిత్వా పరిగ్గణ్హిత్వా. పటిసఙ్ఖాయాతి జానిత్వా. అత్థసంహితన్తి కారణనిస్సితం. ఏవం సన్తేతి లోకవోహారం అముఞ్చిత్వా తులయిత్వా జానిత్వా కారణనిస్సితం కత్వా కథితాయ సేయ్యభావే సతి. ఆవుతోతి ఆవరితో. నివుతోతి నివారితో. ఓఫుటోతి ఓనద్ధో. పరియోనద్ధోతి పలివేఠితో.

౪౬౮. గధితోతిఆదీని వుత్తత్థానేవ. సచే తం, భో గోతమ, ఠానన్తి సచే ఏతం కారణమత్థి. స్వాస్సాతి ధూమఛారికాదీనం అభావేన సో అస్స అగ్గి అచ్చిమా చ వణ్ణిమా చ పభస్సరో చాతి. తథూపమాహం మాణవాతి తప్పటిభాగం అహం. ఇదం వుత్తం హోతి – యథేవ హి తిణకట్ఠుపాదానం పటిచ్చ జలమానో అగ్గి ధూమఛారికఙ్గారానం అత్థితాయ సదోసో హోతి, ఏవమేవం పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పన్నా పీతి జాతిజరాబ్యాధిమరణసోకాదీనం అత్థితాయ సదోసా. యథా పన పరిచ్చత్తతిణకట్ఠుపాదానో ధూమాదీనం అభావేన పరిసుద్ధో, ఏవమేవం లోకుత్తరజ్ఝానద్వయసమ్పయుత్తా పీతి జాతిఆదీనం అభావేన పరిసుద్ధాతి అత్థో.

౪౬౯. ఇదాని యే తే బ్రాహ్మణేహి చాగసీసేన పఞ్చ ధమ్మా పఞ్ఞత్తా, తేపి యస్మా పఞ్చేవ హుత్వా న నిచ్చలా తిట్ఠన్తి, అనుకమ్పాజాతికేన సద్ధిం ఛ ఆపజ్జన్తి. తస్మా తం దోసం దస్సేతుం యే తే మాణవాతిఆదిమాహ. తత్థ అనుకమ్పాజాతికన్తి అనుకమ్పాసభావం.

కత్థ బహులం సమనుపస్ససీతి ఇదం భగవా యస్మా – ‘‘ఏస ఇమే పఞ్చ ధమ్మే పబ్బజితో పరిపూరేతుం సమత్థో నామ నత్థి, గహట్ఠో పరిపూరేతీ’’తి ఆహ, తస్మా – ‘‘పబ్బజితోవ ఇమే పూరేతి, గహట్ఠో పూరేతుం సమత్థో నామ నత్థీ’’తి తేనేవ ముఖేన భణాపేతుం పుచ్ఛతి.

న సతతం సమితం సచ్చవాదీతిఆదీసు గహట్ఠో అఞ్ఞస్మిం అసతి వళఞ్జనకముసావాదమ్పి కరోతియేవ, పబ్బజితా అసినా సీసే ఛిజ్జన్తేపి ద్వే కథా న కథేన్తి. గహట్ఠో చ అన్తోతేమాసమత్తమ్పి సిక్ఖాపదం రక్ఖితుం న సక్కోతి, పబ్బజితో నిచ్చమేవ తపస్సీ సీలవా తపనిస్సితకో హోతి. గహట్ఠో మాసస్స అట్ఠదివసమత్తమ్పి ఉపోసథకమ్మం కాతుం న సక్కోతి, పబ్బజితా యావజీవం బ్రహ్మచారినో హోన్తి. గహట్ఠో రతనసుత్తమఙ్గలసుత్తమత్తమ్పి పోత్థకే లిఖిత్వా ఠపేతి, పబ్బజితా నిచ్చం సజ్ఝాయన్తి. గహట్ఠో సలాకభత్తమ్పి అఖణ్డం కత్వా దాతుం న సక్కోతి, పబ్బజితా అఞ్ఞస్మిం అసతి కాకసునఖాదీనమ్పి పిణ్డం దేన్తి, భణ్డగ్గాహకదహరస్సపి పత్తే పక్ఖిపన్తేవాతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. చిత్తస్సాహమేతేన్తి అహం ఏతే పఞ్చ ధమ్మే మేత్తచిత్తస్స పరివారే వదామీతి అత్థో.

౪౭౦. జాతవద్ధోతి జాతో చ వడ్ఢితో చ. యో హి కేవలం తత్థ జాతోవ హోతి, అఞ్ఞత్థ వడ్ఢితో, తస్స సమన్తా గామమగ్గా న సబ్బసో పచ్చక్ఖా హోన్తి, తస్మా జాతవద్ధోతి ఆహ. జాతవద్ధోపి హి యో చిరం నిక్ఖన్తో, తస్స న సబ్బసో పచ్చక్ఖా హోన్తి, తస్మా తావదేవ అవసటన్తి ఆహ, తంఖణమేవ నిక్ఖన్తన్తి అత్థో. దన్ధాయితత్తన్తి ‘‘అయం ను ఖో మగ్గో అయం న ను ఖో’’తి కఙ్ఖావసేన చిరాయితత్తం. విత్థాయితత్తన్తి యథా సుఖుమం అత్థజాతం సహసా పుచ్ఛితస్స కస్సచి సరీరం థద్ధభావం గణ్హాతి, ఏవం థద్ధభావగహణం. నత్వేవాతి ఇమినా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స అప్పటిహతభావం దస్సేతి. తస్స హి పురిసస్స మారావట్టనాదీనం వసేన సియా ఞాణస్స పటిఘాతో, తేన సో దన్ధాయేయ్య వా విత్థాయేయ్య వా, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పన అప్పటిహతం, న సక్కా తస్స కేనచి అన్తరాయో కాతున్తి దీపేతి.

సేయ్యథాపి మాణవ బలవా సఙ్ఖధమోతి ఏత్థ బలవాతి బలసమ్పన్నో. సఙ్ఖధమోతి సఙ్ఖధమకో. అప్పకసిరేనాతి అకిచ్ఛేన అదుక్ఖేన. దుబ్బలో హి సఙ్ఖధమకో సఙ్ఖం ధమన్తోపి న సక్కోతి చతస్సో దిసా సరేన విఞ్ఞాపేతుం, నాస్స సఙ్ఖసద్దో సబ్బసో ఫరి. బలవతో పన విప్ఫారికో హోతి, తస్మా బలవాతి ఆహ. మేత్తాయ చేతోవిముత్తియాతి ఏత్థ మేత్తాయాతి వుత్తే ఉపచారోపి అప్పనాపి వట్టతి, చేతోవిముత్తియాతి వుత్తే పన అప్పనావ వట్టతి. యం పమాణకతం కమ్మన్తి పమాణకతం కమ్మం నామ కామావచరం వుచ్చతి, అప్పమాణకతం కమ్మం నామ రూపారూపావచరం. తేసుపి ఇధ బ్రహ్మవిహారకమ్మఞ్ఞేవ అధిప్పేతం. తఞ్హి పమాణం అతిక్కమిత్వా ఓధిసకఅనోధిసక దిసాఫరణవసేన వడ్ఢేత్వా కతత్తా అప్పమాణకతన్తి వుచ్చతి. న తం తత్రావసిస్సతి, న తం తత్రావతిట్ఠతీతి తం కామావచరకమ్మం తస్మిం రూపారూపావచరకమ్మే న ఓహీయతి న తిట్ఠతి. కిం వుత్తం హోతి? కామావచరకమ్మం తస్స రూపారూపావచరకమ్మస్స అన్తరా లగ్గితుం వా ఠాతుం వా రూపారూపావచరకమ్మం ఫరిత్వా పరియాదియిత్వా అత్తనో ఓకాసం గహేత్వా పతిట్ఠాతుం వా న సక్కోతి, అథ ఖో రూపారూపావచరకమ్మమేవ కామావచరం మహోఘో వియ పరిత్తఉదకం ఫరిత్వా పరియాదియిత్వా అత్తనో ఓకాసం గహేత్వా తిట్ఠతి, తస్స విపాకం పటిబాహిత్వా సయమేవ బ్రహ్మసహబ్యతం ఉపనేతీతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

సుభసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.