౧. అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తవణ్ణనా

౧౦౭. ఏవం మే సుతన్తి అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తం. తత్థ అమ్బలట్ఠికాయం విహరతీతి వేళువనవిహారస్స పచ్చన్తే పధానఘరసఙ్ఖేపే వివేకకామానం వసనత్థాయ కతే అమ్బలట్ఠికాతి ఏవంనామకే పాసాదే పవివేకం బ్రూహయన్తో విహరతి. కణ్టకో నామ జాతకాలతో పట్ఠాయ తిఖిణోవ హోతి, ఏవమేవం అయమ్పి ఆయస్మా సత్తవస్సికసామణేరకాలేయేవ పవివేకం బ్రూహయమానో తత్థ విహాసి. పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి ఫలసమాపత్తితో వుట్ఠాయ. ఆసనన్తి పకతిపఞ్ఞత్తమేవేత్థ ఆసనం అత్థి, తం పప్ఫోటేత్వా ఠపేసి. ఉదకాధానేతి ఉదకభాజనే. ‘‘ఉదకట్ఠానే’’తిపి పాఠో.

ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసీతి ఓవాదదానత్థం ఆమన్తేసి. భగవతా హి రాహులత్థేరస్స సమ్బహులా ధమ్మదేసనా కతా. సామణేరపఞ్హం థేరస్సేవ వుత్తం. తథా రాహులసంయుత్తం మహారాహులోవాదసుత్తం చూళరాహులోవాదసుత్తమిదం అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తన్తి.

అయఞ్హి ఆయస్మా సత్తవస్సికకాలే భగవన్తం చీవరకణ్ణే గహేత్వా ‘‘దాయజ్జం మే సమణ దేహీ’’తి దాయజ్జం యాచమానో భగవతా ధమ్మసేనాపతిసారిపుత్తత్థేరస్స నియ్యాదేత్వా పబ్బాజితో. అథ భగవా దహరకుమారా నామ యుత్తాయుత్తం కథం కథేన్తి, ఓవాదమస్స దేమీతి రాహులకుమారం ఆమన్తేత్వా ‘‘సామణేరేన నామ, రాహుల, తిరచ్ఛానకథం కథేతుం న వట్టతి, త్వం కథయమానో ఏవరూపం కథం కథేయ్యాసీ’’తి సబ్బబుద్ధేహి అవిజహితం దసపుచ్ఛం పఞ్చపణ్ణాసవిస్సజ్జనం – ‘‘ఏకో పఞ్హో ఏకో ఉద్దేసో ఏకం వేయ్యాకరణం ద్వే పఞ్హా…పే… దస పఞ్హా దస ఉద్దేసా దస వేయ్యాకరణాతి. ఏకం నామ కిం? సబ్బే సత్తా ఆహారట్ఠితికా…పే… దస నామ కిం? దసహఙ్గేహి సమన్నాగతో అరహాతి వుచ్చతీ’’తి (ఖు. పా. ౪.౧౦) ఇమం సామణేరపఞ్హం కథేసి. పున చిన్తేసి ‘‘దహరకుమారా నామ పియముసావాదా హోన్తి, అదిట్ఠమేవ దిట్ఠం అమ్హేహి, దిట్ఠమేవ న దిట్ఠం అమ్హేహీతి వదన్తి ఓవాదమస్స దేమీ’’తి అక్ఖీహి ఓలోకేత్వాపి సుఖసఞ్జాననత్థం పఠమమేవ చతస్సో ఉదకాధానూపమాయో, తతో ద్వే హత్థిఉపమాయో ఏకం ఆదాసూపమఞ్చ దస్సేత్వా ఇమం సుత్తం కథేసి. చతూసు పన పచ్చయేసు తణ్హావివట్టనం పఞ్చసు కామగుణేసు ఛన్దరాగప్పహానం కల్యాణమిత్తుపనిస్సయస్స మహన్తభావఞ్చ దస్సేత్వా రాహులసుత్తం (సు. ని. రాహులసుత్త) కథేసి. ఆగతాగతట్ఠానే భవేసు ఛన్దరాగో న కత్తబ్బోతి దస్సేతుం రాహులసంయుత్తం (సం. ని. ౨.౧౮౮ ఆదయో) కథేసి. ‘‘అహం సోభామి, మమ వణ్ణాయతనం పసన్న’’న్తి అత్తభావం నిస్సాయ గేహస్సితఛన్దరాగో న కత్తబ్బోతి మహారాహులోవాదసుత్తం కథేసి.

తత్థ రాహులసుత్తం ఇమస్మిం నామ కాలే వుత్తన్తి న వత్తబ్బం. తఞ్హి అభిణ్హోవాదవసేన వుత్తం. రాహులసంయుత్తం సత్తవస్సికకాలతో పట్ఠాయ యావ అవస్సికభిక్ఖుకాలా వుత్తం. మహారాహులోవాదసుత్తం అట్ఠారస వస్ససామణేరకాలే వుత్తం. చూళరాహులోవాదసుత్తం అవస్సికభిక్ఖుకాలే వుత్తం. కుమారకపఞ్హఞ్చ ఇదఞ్చ అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తం సత్తవస్సికసామణేరకాలే వుత్తం. తేసు రాహులసుత్తం అభిణ్హోవాదత్థం, రాహులసంయుత్తం, థేరస్స విపస్సనాగబ్భగహణత్థం, మహారాహులోవాదం గేహస్సితఛన్దరాగవినోదనత్థం, చూళరాహులోవాదం థేరస్స పఞ్చదస-విముత్తిపరిపాచనీయ-ధమ్మపరిపాకకాలే అరహత్తగాహాపనత్థం వుత్తం. ఇదఞ్చ పన సన్ధాయ రాహులత్థేరో భిక్ఖుసఙ్ఘమజ్ఝే తథాగతస్స గుణం కథేన్తో ఇదమాహ –

‘‘కికీవ బీజం రక్ఖేయ్య, చామరీ వాలముత్తమం;

నిపకో సీలసమ్పన్నో, మమం రక్ఖి తథాగతో’’తి. (అప. ౧.౨.౮౩);

సామణేరపఞ్హం అయుత్తవచనపహానత్థం, ఇదం అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తం సమ్పజానముసావాదస్స అకరణత్థం వుత్తం.

తత్థ పస్ససి నోతి పస్ససి ను. పరిత్తన్తి థోకం. సామఞ్ఞన్తి సమణధమ్మో. నిక్కుజ్జిత్వాతి అధోముఖం కత్వా. ఉక్కుజ్జిత్వాతి ఉత్తానం కత్వా.

౧౦౮. సేయ్యథాపి, రాహుల, రఞ్ఞో నాగోతి అయం ఉపమా సమ్పజానముసావాదే సంవరరహితస్స ఓపమ్మదస్సనత్థం వుత్తా. తత్థ ఈసాదన్తోతి రథీసాసదిసదన్తో. ఉరుళ్హవాతి అభివడ్ఢితో ఆరోహసమ్పన్నో. అభిజాతోతి సుజాతో జాతిసమ్పన్నో. సఙ్గామావచరోతి సఙ్గామం ఓతిణ్ణపుబ్బో. కమ్మం కరోతీతి ఆగతాగతే పవట్టేన్తో ఘాతేతి. పురత్థిమకాయాదీసు పన పురత్థిమకాయేన తావ పటిసేనాయ ఫలకకోట్ఠకముణ్డపాకారాదయో పాతేతి, తథా పచ్ఛిమకాయేన. సీసేన కమ్మం నామ నియమేత్వా ఏతం పదేసం మద్దిస్సామీతి నివత్తిత్వా ఓలోకేతి, ఏత్తకేన సతమ్పి సహస్సమ్పి ద్వేధా భిజ్జతి. కణ్ణేహి కమ్మం నామ ఆగతాగతే సరే కణ్ణేహి పహరిత్వా పాతనం. దన్తేహి కమ్మం నామ పటిహత్థిఅస్సహత్థారోహఅస్సారోహపదాదీనం విజ్ఝనం. నఙ్గుట్ఠేన కమ్మం నామ నఙ్గుట్ఠే బన్ధాయ దీఘాసిలట్ఠియా వా అయముసలేన వా ఛేదనభేదనం. రక్ఖతేవ సోణ్డన్తి సోణ్డం పన ముఖే పక్ఖిపిత్వా రక్ఖతి.

తత్థాతి తస్మిం తస్స హత్థినో కరణే. అపరిచ్చత్తన్తి అనిస్సట్ఠం, పరేసం జయం అమ్హాకఞ్చ పరాజయం పస్సీతి మఞ్ఞతి. సోణ్డాయపి కమ్మం కరోతీతి అయముగ్గరం వా ఖదిరముసలం వా గహేత్వా సమన్తా అట్ఠారసహత్థట్ఠానం మద్దతి. పరిచ్చత్తన్తి విస్సట్ఠం, ఇదాని హత్థియోధాదీసు న కుతోచి భాయతి, అమ్హాకం జయం పరేసఞ్చ పరాజయం పస్సీతి మఞ్ఞతి. నాహం తస్స కిఞ్చి పాపన్తి తస్స దుక్కటాదిఆపత్తివీతిక్కమే వా మాతుఘాతకాదికమ్మేసు వా కిఞ్చి పాపం అకత్తబ్బం నామ నత్థి. తస్మా తిహ తేతి యస్మా సమ్పజానముసావాదినో అకత్తబ్బం పాపం నామ నత్థి, తస్మా తయా హసాయపి దవకమ్యతాయపి ముసా న భణిస్సామీతి సిక్ఖితబ్బం. పచ్చవేక్ఖణత్థోతి ఓలోకనత్థో, యం ముఖే వజ్జం హోతి, తస్స దస్సనత్థోతి వుత్తం హోతి. పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వాతి ఓలోకేత్వా ఓలోకేత్వా.

౧౦౯. ససక్కం న కరణీయన్తి ఏకంసేనేవ న కాతబ్బం. పటిసంహరేయ్యాసీతి నివత్తేయ్యాసి మా కరేయ్యాసి. అనుపదజ్జేయ్యాసీతి అనుపదేయ్యాసి ఉపత్థమ్భేయ్యాసి పునప్పునం కరేయ్యాసి. అహోరత్తానుసిక్ఖీతి రత్తిఞ్చ దివఞ్చ సిక్ఖమానో.

౧౧౧. అట్టీయితబ్బన్తి అట్టేన పీళితేన భవితబ్బం. హరాయితబ్బన్తి లజ్జితబ్బం. జిగుచ్ఛితబ్బన్తి గూథం దిస్వా వియ జిగుచ్ఛా ఉప్పాదేతబ్బా. మనోకమ్మస్స పన అదేసనావత్థుకత్తా ఇధ దేసేతబ్బన్తి న వుత్తం. కిత్తకే పన ఠానే కాయకమ్మవచీకమ్మాని సోధేతబ్బాని, కిత్తకే మనోకమ్మన్తి. కాయకమ్మవచీకమ్మాని తావ ఏకస్మిం పురేభత్తేయేవ సోధేతబ్బాని. భత్తకిచ్చం కత్వా దివాట్ఠానే నిసిన్నేన హి పచ్చవేక్ఖితబ్బం ‘‘అరుణుగ్గమనతో పట్ఠాయ యావ ఇమస్మిం ఠానే నిసజ్జా అత్థి ను ఖో మే ఇమస్మిం అన్తరే పరేసం అప్పియం కాయకమ్మం వా వచీకమ్మం వా’’తి. సచే అత్థీతి జానాతి, దేసనాయుత్తం దేసేతబ్బం, ఆవికరణయుత్తం ఆవికాతబ్బం. సచే నత్థి, తేనేవ పీతిపామోజ్జేన విహాతబ్బం. మనోకమ్మం పన ఏతస్మిం పిణ్డపాతపరియేసనట్ఠానే సోధేతబ్బం. కథం? ‘‘అత్థి ను ఖో మే అజ్జ పిణ్డపాతపరియేసనట్ఠానే రూపాదీసు ఛన్దో వా రాగో వా పటిఘం వా’’తి? సచే అత్థి, ‘‘పున న ఏవం కరిస్సామీ’’తి చిత్తేనేవ అధిట్ఠాతబ్బం. సచే నత్థి, తేనేవ పీతిపామోజ్జేన విహాతబ్బం.

౧౧౨. సమణా వా బ్రాహ్మణా వాతి బుద్ధా వా పచ్చేకబుద్ధా వా తథాగతసావకా వా. తస్మాతిహాతి యస్మా అతీతేపి ఏవం పరిసోధేసుం, అనాగతేపి పరిసోధేస్సన్తి, ఏతరహిపి పరిసోధేన్తి, తస్మా తుమ్హేహిపి తేసం అనుసిక్ఖన్తేహి ఏవం సిక్ఖితబ్బన్తి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ. ఇమం పన దేసనం భగవా యావ భవగ్గా ఉస్సితస్స రతనరాసినో యోజనియమణిక్ఖన్ధేన కూటం గణ్హన్తో వియ నేయ్యపుగ్గలవసేన పరినిట్ఠాపేసీతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.