౫. జీవకసుత్తవణ్ణనా

౫౧. ఏవం మే సుతన్తి జీవకసుత్తం. తత్థ జీవకస్స కోమారభచ్చస్స అమ్బవనేతి ఏత్థ జీవతీతి జీవకో. కుమారేన భతోతి కోమారభచ్చో. యథాహ ‘‘కిం ఏతం భణే కాకేహి సమ్పరికిణ్ణన్తి? దారకో దేవాతి. జీవతి భణేతి? జీవతి దేవాతి. తేన హి భణే తం దారకం అమ్హాకం అన్తేపురం నేత్వా ధాతీనం దేథ పోసేతున్తి. తస్స జీవతీతి జీవకోతి నామం అకంసు, కుమారేన పోసాపితోతి కోమారభచ్చోతి నామం అకంసూ’’తి (మహావ. ౩౨౮). అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారేన పన జీవకవత్థు ఖన్ధకే ఆగతమేవ. వినిచ్ఛయకథాపిస్స సమన్తపాసాదికాయ వినయట్ఠకథాయ వుత్తా.

అయం పన జీవకో ఏకస్మిం సమయే భగవతో దోసాభిసన్నం కాయం విరేచేత్వా సీవేయ్యకం దుస్సయుగం దత్వా వత్థానుమోదనపరియోసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ చిన్తేసి – ‘‘మయా దివసస్స ద్వత్తిక్ఖత్తుం బుద్ధుపట్ఠానం గన్తబ్బం, ఇదఞ్చ వేళువనం అతిదూరే, మయ్హం ఉయ్యానం అమ్బవనం ఆసన్నతరం, యంనూనాహమేత్థ భగవతో విహారం కారేయ్య’’న్తి. సో తస్మిం అమ్బవనే రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానలేణకుటిమణ్డపాదీని సమ్పాదేత్వా భగవతో అనుచ్ఛవికం గన్ధకుటిం కారేత్వా అమ్బవనం అట్ఠారసహత్థుబ్బేధేన తమ్బపట్టవణ్ణేన పాకారేన పరిక్ఖిపాపేత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం చీవరభత్తేన సన్తప్పేత్వా దక్ఖిణోదకం పాతేత్వా విహారం నియ్యాతేసి. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘జీవకస్స కోమారభచ్చస్స అమ్బవనే’’తి.

ఆరభన్తీతి ఘాతేన్తి. ఉద్దిస్సకతన్తి ఉద్దిసిత్వా కతం. పటిచ్చకమ్మన్తి అత్తానం పటిచ్చ కతం. అథ వా పటిచ్చకమ్మన్తి నిమిత్తకమ్మస్సేతం అధివచనం, తం పటిచ్చ కమ్మమేత్థ అత్థీతి మంసం ‘‘పటిచ్చకమ్మ’’న్తి వుత్తం హోతి యో ఏవరూపం మంసం పరిభుఞ్జతి, సోపి తస్స కమ్మస్స దాయాదో హోతి, వధకస్స వియ తస్సాపి పాణఘాతకమ్మం హోతీతి తేసం లద్ధి. ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోన్తీతి భగవతా వుత్తకారణస్స అనుకారణం కథేన్తి. ఏత్థ చ కారణం నామ తికోటిపరిసుద్ధమచ్ఛమంసపరిభోగో, అనుకారణం నామ మహాజనస్స తథా బ్యాకరణం. యస్మా పన భగవా ఉద్దిస్సకతం న పరిభుఞ్జతి, తస్మా నేవ తం కారణం హోతి, న తిత్థియానం తథా బ్యాకరణం అనుకారణం. సహధమ్మికో వాదానువాదోతి పరేహి వుత్తకారణేన సకారణో హుత్వా తుమ్హాకం వాదో వా అనువాదో వా విఞ్ఞూహి గరహితబ్బకారణం కోచి అప్పమత్తకోపి కిం న ఆగచ్ఛతి. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘కిం సబ్బాకారేనపి తుమ్హాకం వాదే గారయ్హం కారణం నత్థీ’’తి. అబ్భాచిక్ఖన్తీతి అభిభవిత్వా ఆచిక్ఖన్తి.

౫౨. ఠానేహీతి కారణేహి. దిట్ఠాదీసు దిట్ఠం నామ భిక్ఖూనం అత్థాయ మిగమచ్ఛే వధిత్వా గయ్హమానం దిట్ఠం. సుతం నామ భిక్ఖూనం అత్థాయ మిగమచ్ఛే వధిత్వా గహితన్తి సుతం. పరిసఙ్కితం నామ దిట్ఠపరిసఙ్కితం సుతపరిసఙ్కితం తదుభయవిముత్తపరిసఙ్కితన్తి తివిధం హోతి.

తత్రాయం సబ్బసఙ్గాహకవినిచ్ఛయో – ఇధ భిక్ఖూ పస్సన్తి మనుస్సే జాలవాగురాదిహత్థే గామతో వా నిక్ఖమన్తే అరఞ్ఞే వా విచరన్తే. దుతియదివసే చ నేసం తం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠానం సమచ్ఛమంసం పిణ్డపాతం అభిహరన్తి. తే తేన దిట్ఠేన పరిసఙ్కన్తి ‘‘భిక్ఖూనం ను ఖో అత్థాయ కత’’న్తి, ఇదం దిట్ఠపరిసఙ్కితం నామ, ఏతం గహేతుం న వట్టతి. యం ఏవం అపరిసఙ్కితం, తం వట్టతి. సచే పన తే మనుస్సా ‘‘కస్మా, భన్తే, న గణ్హథా’’తి పుచ్ఛిత్వా తమత్థం సుత్వా ‘‘నయిదం, భన్తే, భిక్ఖూనం అత్థాయ కతం, అమ్హేహి అత్తనో అత్థాయ వా రాజయుత్తాదీనం అత్థాయ వా కత’’న్తి వదన్తి, కప్పతి.

న హేవ ఖో భిక్ఖూ పస్సన్తి, అపిచ సుణన్తి ‘‘మనుస్సా కిర జాలవాగురాదిహత్థా గామతో వా నిక్ఖమన్తి అరఞ్ఞే వా విచరన్తీ’’తి. దుతియదివసే చ నేసం తం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠానం సమచ్ఛమంసం పిణ్డపాతం అభిహరన్తి. తే తేన సుతేన పరిసఙ్కన్తి ‘‘భిక్ఖూనం ను ఖో అత్థాయ కత’’న్తి, ఇదం సుతపరిసఙ్కితం నామ, ఏతం గహేతుం న వట్టతి. యం ఏవం అపరిసఙ్కితం, తం వట్టతి. సచే పన తే మనుస్సా ‘‘కస్మా, భన్తే, న గణ్హథా’’తి పుచ్ఛిత్వా తమత్థం సుత్వా ‘‘నయిదం, భన్తే, భిక్ఖూనం అత్థాయ కతం, అమ్హేహి అత్తనో అత్థాయ వా రాజయుత్తాదీనం అత్థాయ వా కత’’న్తి వదన్తి, కప్పతి.

న హేవ ఖో పన పస్సన్తి న సుణన్తి, అపిచ తేసం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠానం పత్తం గహేత్వా సమచ్ఛమంసం పిణ్డపాతం అభిసఙ్ఖరిత్వా అభిహరన్తి. తే పరిసఙ్కన్తి ‘‘భిక్ఖూనం ను ఖో అత్థాయ కత’’న్తి, ఇదం తదుభయవిముత్తపరిసఙ్కితం నామ. ఏతమ్పి గహేతుం న వట్టతి. యం ఏవం అపరిసఙ్కితం, తం వట్టతి. సచే పన తే మనుస్సా ‘‘కస్మా, భన్తే, న గణ్హథా’’తి పుచ్ఛిత్వా తమత్థం సుత్వా ‘‘నయిదం, భన్తే, భిక్ఖూనం అత్థాయ కతం, అమ్హేహి అత్తనో అత్థాయ వా రాజయుత్తాదీనం అత్థాయ వా కతం, పవత్తమంసం వా కతం, కప్పియమేవ లభిత్వా భిక్ఖూనం అత్థాయ సమ్పాదిత’’న్తి వదన్తి, కప్పతి.

మతానం పేతకిచ్చత్థాయ మఙ్గలాదీనం వా అత్థాయ కతేపి ఏసేవ నయో. యం యఞ్హి భిక్ఖూనంయేవ అత్థాయ అకతం, యత్థ చ నిబ్బేమతికా హోన్తి, తం సబ్బం కప్పతి. సచే పన ఏకస్మిం విహారే భిక్ఖూ ఉద్దిస్స కతం హోతి, తే చ అత్తనో అత్థాయ కతభావం న జానన్తి, అఞ్ఞే జానన్తి. యే జానన్తి, తేసం న వట్టతి, ఇతరేసం వట్టతి. అఞ్ఞే న జానన్తి, తేయేవ జానన్తి, తేసంయేవ న వట్టతి, అఞ్ఞేసం వట్టతి. తేపి ‘‘అమ్హాకం అత్థాయ కతం’’తి జానన్తి అఞ్ఞేపి ‘‘ఏతేసం అత్థాయ కత’’న్తి జానన్తి, సబ్బేసమ్పి తం న వట్టతి. సబ్బే న జానన్తి, సబ్బేసం వట్టతి. పఞ్చసు హి సహధమ్మికేసు యస్స కస్సచి వా అత్థాయ ఉద్దిస్స కతం సబ్బేసం న కప్పతి.

సచే పన కోచి ఏకం భిక్ఖుం ఉద్దిస్స పాణం వధిత్వా తస్స పత్తం పూరేత్వా దేతి, సో చే అత్తనో అత్థాయ కతభావం జానంయేవ గహేత్వా అఞ్ఞస్స భిక్ఖునో దేతి, సో తస్స సద్ధాయ పరిభుఞ్జతి. కస్సాపత్తీతి? ద్విన్నమ్పి అనాపత్తి. యఞ్హి ఉద్దిస్స కతం, తస్స అభుత్తతాయ అనాపత్తి, ఇతరస్స అజాననతాయ. కప్పియమంసస్స హి పటిగ్గహణే ఆపత్తి నత్థి. ఉద్దిస్సకతఞ్చ అజానిత్వా భుత్తస్స పచ్ఛా ఞత్వా ఆపత్తిదేసనాకిచ్చం నామ నత్థి. అకప్పియమంసం పన అజానిత్వా భుత్తేన పచ్ఛా ఞత్వాపి ఆపత్తి దేసేతబ్బా. ఉద్దిస్సకతఞ్హి ఞత్వా భుఞ్జతోవ ఆపత్తి, అకప్పియమంసం అజానిత్వా భుత్తస్సాపి ఆపత్తియేవ. తస్మా ఆపత్తిభీరుకేన రూపం సల్లక్ఖేన్తేనాపి పుచ్ఛిత్వావ మంసం పటిగ్గహేతబ్బం, పరిభోగకాలే పుచ్ఛిత్వా పరిభుఞ్జిస్సామీతి వా గహేత్వా పుచ్ఛిత్వావ పరిభుఞ్జితబ్బం. కస్మా? దువిఞ్ఞేయ్యత్తా. అచ్ఛమంసఞ్హి సూకరమంససదిసం హోతి, దీపిమంసాదీని చ మిగమంససదిసాని, తస్మా పుచ్ఛిత్వా గహణమేవ వట్టతీతి వదన్తి.

అదిట్ఠన్తి భిక్ఖూనం అత్థాయ వధిత్వా గయ్హమానం అదిట్ఠం. అసుతన్తి భిక్ఖూనం అత్థాయ వధిత్వా గహితన్తి అసుతం. అపరిసఙ్కితన్తి దిట్ఠపరిసఙ్కితాదివసేన అపరిసఙ్కితం. పరిభోగన్తి వదామీతి ఇమేహి తీహి కారణేహి పరిసుద్ధం తికోటిపరిసుద్ధం నామ హోతి, తస్స పరిభోగో అరఞ్ఞే జాతసూపేయ్యసాకపరిభోగసదిసో హోతి, తథారూపం పరిభుఞ్జన్తస్స మేత్తావిహారిస్స భిక్ఖునో దోసో వా వజ్జం వా నత్థి, తస్మా తం పరిభుఞ్జితబ్బన్తి వదామీతి అత్థో.

౫౩. ఇదాని తాదిసస్స పరిభోగే మేత్తావిహారినోపి అనవజ్జతం దస్సేతుం ఇధ, జీవక, భిక్ఖూతిఆదిమాహ. తత్థ కిఞ్చాపి అనియమేత్వా భిక్ఖూతి వుత్తం, అథ ఖో అత్తానమేవ సన్ధాయ ఏతం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. భగవతా హి మహావచ్ఛగోత్తసుత్తే, చఙ్కీసుత్తే, ఇమస్మిం సుత్తేతి తీసు ఠానేసు అత్తానంయేవ సన్ధాయ దేసనా కతా. పణీతేన పిణ్డపాతేనాతి హేట్ఠా అనఙ్గణసుత్తే యో కోచి మహగ్ఘో పిణ్డపాతో పణీతపిణ్డపాతోతి అధిప్పేతో, ఇధ పన మంసూపసేచనోవ అధిప్పేతో. అగథితోతి తణ్హాయ అగథితో. అముచ్ఛితోతి తణ్హాముచ్ఛనాయ అముచ్ఛితో. అనజ్ఝోపన్నోతి న అధిఓపన్నో, సబ్బం ఆలుమ్పిత్వా ఏకప్పహారేనేవ గిలితుకామో కాకో వియ న హోతీతి అత్థో. ఆదీనవదస్సావీతి ఏకరత్తివాసేన ఉదరపటలం పవిసిత్వా నవహి వణముఖేహి నిక్ఖమిస్సతీతిఆదినా నయేన ఆదీనవం పస్సన్తో. నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతీతి ఇదమత్థమాహారపరిభోగోతి పఞ్ఞాయ పరిచ్ఛిన్దిత్వా పరిభుఞ్జతి. అత్తబ్యాబాధాయ వా చేతేతీతి అత్తదుక్ఖాయ వా చితేతి. సుతమేతన్తి సుతం మయా ఏతం పుబ్బే, ఏతం మయ్హం సవనమత్తమేవాతి దస్సేతి. సచే ఖో తే, జీవక, ఇదం సన్ధాయ భాసితన్తి, జీవక, మహాబ్రహ్మునా విక్ఖమ్భనప్పహానేన బ్యాపాదాదయో పహీనా, తేన సో మేత్తావిహారీ మయ్హం సముచ్ఛేదప్పహానేన, సచే తే ఇదం సన్ధాయ భాసితం, ఏవం సన్తే తవ ఇదం వచనం అనుజానామీతి అత్థో. సో సమ్పటిచ్ఛి.

౫౪. అథస్స భగవా సేసబ్రహ్మవిహారవసేనాపి ఉత్తరి దేసనం వడ్ఢేన్తో ‘‘ఇధ, జీవక, భిక్ఖూ’’తిఆదిమాహ. తం ఉత్తానత్థమేవ.

౫౫. యో ఖో జీవకాతి అయం పాటిఏక్కో అనుసన్ధి. ఇమస్మిఞ్హి ఠానే భగవా ద్వారం థకేతి, సత్తానుద్దయం దస్సేతి. సచే హి కస్సచి ఏవమస్స ‘‘ఏకం రసపిణ్డపాతం దత్వా కప్పసతసహస్సం సగ్గసమ్పత్తిం పటిలభన్తి, యంకిఞ్చి కత్వా పరం మారేత్వాపి రసపిణ్డపాతోవ దాతబ్బో’’తి, తం పటిసేధేన్తో ‘‘యో ఖో, జీవక, తథాగతం వా’’తిఆదిమాహ.

తత్థ ఇమినా పఠమేన ఠానేనాతి ఇమినా ఆణత్తిమత్తేనేవ తావ పఠమేన కారణేన. గలప్పవేధకేనాతి యోత్తేన గలే బన్ధిత్వా కడ్ఢితో గలేన పవేధేన్తేన. ఆరభియమానోతి మారియమానో. అకప్పియేన ఆసాదేతీతి అచ్ఛమంసం సూకరమంసన్తి, దీపిమంసం వా మిగమంసన్తి ఖాదాపేత్వా – ‘‘త్వం కిం సమణో నామ, అకప్పియమంసం తే ఖాదిత’’న్తి ఘట్టేతి. యే పన దుబ్భిక్ఖాదీసు వా బ్యాధినిగ్గహణత్థం వా ‘‘అచ్ఛమంసం నామ సూకరమంససదిసం, దీపిమంసం మిగమంససదిస’’న్తి జానన్తా ‘‘సూకరమంసం ఇదం, మిగమంసం ఇద’’న్తి వత్వా హితజ్ఝాసయేన ఖాదాపేన్తి, న తే సన్ధాయేతం వుత్తం. తేసఞ్హి బహుపుఞ్ఞమేవ హోతి. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చాతి అయం ఆగతఫలో విఞ్ఞాతసాసనో దిట్ఠసచ్చో అరియసావకో. ఇమం పన ధమ్మదేసనం ఓగాహన్తో పసాదం ఉప్పాదేత్వా ధమ్మకథాయ థుతిం కరోన్తో ఏవమాహ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

జీవకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.