౯. బ్రహ్మనిమన్తనికసుత్తవణ్ణనా

౫౦౧. ఏవం మే సుతన్తి బ్రహ్మనిమన్తనికసుత్తం. తత్థ పాపకం దిట్ఠిగతన్తి లామకా సస్సతదిట్ఠి. ఇదం నిచ్చన్తి ఇదం సహ కాయేన బ్రహ్మట్ఠానం అనిచ్చం ‘‘నిచ్చ’’న్తి వదతి. ధువాదీని తస్సేవ వేవచనాని. తత్థ ధువన్తి థిరం. సస్సతన్తి సదా విజ్జమానం. కేవలన్తి అఖణ్డం సకలం. అచవనధమ్మన్తి అచవనసభావం. ఇదఞ్హి న జాయతీతిఆదీసు ఇమస్మిం ఠానే కోచి జాయనకో వా జీయనకో వా మీయనకో వా చవనకో వా ఉపపజ్జనకో వా నత్థీతి సన్ధాయ వదతి. ఇతో చ పనఞ్ఞన్తి ఇతో సహ కాయకా బ్రహ్మట్ఠానా ఉత్తరి అఞ్ఞం నిస్సరణం నామ నత్థీతి ఏవమస్స థామగతా సస్సతదిట్ఠి ఉప్పన్నా హోతి. ఏవంవాదీ పన సో ఉపరి తిస్సో ఝానభూమియో చత్తారో మగ్గా చత్తారి ఫలాని నిబ్బానన్తి సబ్బం పటిబాహతి. అవిజ్జాగతోతి అవిజ్జాయ గతో సమన్నాగతో అఞ్ఞాణీ అన్ధీభూతో. యత్ర హి నామాతి యో నామ.

౫౦౨. అథ ఖో, భిక్ఖవే, మారో పాపిమాతి మారో కథం భగవన్తం అద్దస? సో కిర అత్తనో భవనే నిసీదిత్వా కాలేన కాలం సత్థారం ఆవజ్జేతి – ‘‘అజ్జ సమణో గోతమో కతరస్మిం గామే వా నిగమే వా వసతీ’’తి. ఇమస్మిం పన కాలే ఆవజ్జన్తో, ‘‘ఉక్కట్ఠం నిస్సాయ సుభగవనే విహరతీ’’తి ఞత్వా, ‘‘కత్థ ను ఖో గతో’’తి ఓలోకేన్తో బ్రహ్మలోకం గచ్ఛన్తం దిస్వా, ‘‘సమణో గోతమో బ్రహ్మలోకం గచ్ఛతి, యావ తత్థ ధమ్మకథం కథేత్వా బ్రహ్మగణం మమ విసయా నాతిక్కమేతి, తావ గన్త్వా ధమ్మదేసనాయం విఛన్దం కరిస్సామీ’’తి సత్థు పదానుపదికో గన్త్వా బ్రహ్మగణస్స అన్తరే అదిస్సమానేన కాయేన అట్ఠాసి. సో, ‘‘సత్థారా బకబ్రహ్మా అపసాదితో’’తి ఞత్వా బ్రహ్మునో ఉపత్థమ్భో హుత్వా అట్ఠాసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా’’తి.

బ్రహ్మపారిసజ్జం అన్వావిసిత్వాతి ఏకస్స బ్రహ్మపారిసజ్జస్స సరీరం పవిసిత్వా. మహాబ్రహ్మానం పన బ్రహ్మపురోహితానం వా అన్వావిసితుం న సక్కోతి. మేతమాసదోతి మా ఏతం అపసాదయిత్థ. అభిభూతి అభిభవిత్వా ఠితో జేట్ఠకో. అనభిభూతోతి అఞ్ఞేహి అనభిభూతో. అఞ్ఞదత్థూతి ఏకంసవచనే నిపాతో. దస్సనవసేన దసో, సబ్బం పస్సతీతి దీపేతి. వసవత్తీతి సబ్బజనం వసే వత్తేతి. ఇస్సరోతి లోకే ఇస్సరో. కత్తా నిమ్మాతాతి లోకస్స కత్తా చ నిమ్మాతా చ, పథవీహిమవన్తసినేరుచక్కవాళమహాసముద్దచన్దిమసూరియా చ ఇమినా నిమ్మితాతి దీపేతి.

సేట్ఠో సజితాతి అయం లోకస్స ఉత్తమో చ సజితా చ. ‘‘త్వం ఖత్తియో నామ హోహి, త్వం బ్రాహ్మణో నామ, వేస్సో నామ, సుద్దో నామ, గహట్ఠో నామ, పబ్బజితో నామ, అన్తమసో ఓట్ఠో హోహి, గోణో హోహీ’’తి ఏవం సత్తానం విసజ్జేతా అయన్తి దస్సేతి. వసీ పితా భూతభబ్యానన్తి అయం చిణ్ణవసితాయ వసీ, అయం పితా భూతానఞ్చ భబ్యానఞ్చాతి వదతి. తత్థ అణ్డజజలాబుజా సత్తా అన్తోఅణ్డకోసే చేవ అన్తోవత్థిమ్హి చ భబ్యా నామ, బహి నిక్ఖన్తకాలతో పట్ఠాయ భూతా. సంసేదజా పఠమచిత్తక్ఖణే భబ్యా, దుతియతో పట్ఠాయ భూతా. ఓపపాతికా పఠమఇరియాపథే భబ్యా, దుతియతో పట్ఠాయ భూతాతి వేదితబ్బా. తే సబ్బేపి ఏతస్స పుత్తాతి సఞ్ఞాయ, ‘‘పితా భూతభబ్యాన’’న్తి ఆహ.

పథవీగరహకాతి యథా త్వం ఏతరహి, ‘‘అనిచ్చా దుక్ఖా అనత్తా’’తి పథవిం గరహసి జిగుచ్ఛసి, ఏవం తేపి పథవీగరహకా అహేసుం, న కేవలం త్వంయేవాతి దీపేతి. ఆపగరహకాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. హీనే కాయే పతిట్ఠితాతి చతూసు అపాయేసు నిబ్బత్తా. పథవీపసంసకాతి యథా త్వం గరహసి, ఏవం అగరహిత్వా, ‘‘నిచ్చా ధువా సస్సతా అచ్ఛేజ్జా అభేజ్జా అక్ఖయా’’తి ఏవం పథవీపసంసకా పథవియా వణ్ణవాదినో అహేసున్తి వదతి. పథవాభినన్దినోతి తణ్హాదిట్ఠివసేన పథవియా అభినన్దినో. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. పణీతే కాయే పతిట్ఠితాతి బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తా. తం తాహన్తి తేన కారణేన తం అహం. ఇఙ్ఘాతి చోదనత్థే నిపాతో. ఉపాతివత్తిత్థోతి అతిక్కమిత్థ. ‘‘ఉపాతివత్తితో’’తిపి పాఠో, అయమేవత్థో. దణ్డేన పటిప్పణామేయ్యాతి చతుహత్థేన ముగ్గరదణ్డేన పోథేత్వా పలాపేయ్య. నరకపపాతేతి సతపోరిసే మహాసోబ్భే. విరాధేయ్యాతి హత్థేన గహణయుత్తే వా పాదేన పతిట్ఠానయుత్తే వా ఠానే గహణపతిట్ఠానాని కాతుం న సక్కుణేయ్య. నను త్వం భిక్ఖు పస్ససీతి భిక్ఖు నను త్వం ఇమం బ్రహ్మపరిసం సన్నిపతితం ఓభాసమానం విరోచమానం జోతయమానం పస్ససీతి బ్రహ్మునో ఓవాదే ఠితానం ఇద్ధానుభావం దస్సేతి. ఇతి ఖో మం, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా బ్రహ్మపరిసం ఉపనేసీతి, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా నను త్వం భిక్ఖు పస్ససి బ్రహ్మపరిసం యసేన చ సిరియా చ ఓభాసమానం విరోచమానం జోతయమానం, యది త్వమ్పి మహాబ్రహ్మునో వచనం అనతిక్కమిత్వా యదేవ తే బ్రహ్మా వదతి, తం కరేయ్యాసి, త్వమ్పి ఏవమేవం యసేన చ సిరియా చ విరోచేయ్యాసీతి ఏవం వదన్తో మం బ్రహ్మపరిసం ఉపనేసి ఉపసంహరి. మా త్వం మఞ్ఞిత్థోతి మా త్వం మఞ్ఞి. మారో త్వమసి పాపిమాతి పాపిమ త్వం మహాజనస్స మారణతో మారో నామ, పాపకం లామకం మహాజనస్స అయసం కరణతో పాపిమా నామాతి జానామి.

౫౦౩. కసిణం ఆయున్తి సకలం ఆయుం. తే ఖో ఏవం జానేయ్యున్తి తే ఏవం మహన్తేన తపోకమ్మేన సమన్నాగతా, త్వం పన పురిమదివసే జాతో, కిం జానిస్ససి, యస్స తే అజ్జాపి ముఖే ఖీరగన్ధో వాయతీతి ఘట్టేన్తో వదతి. పథవిం అజ్ఝోసిస్ససీతి పథవిం అజ్ఝోసాయ గిలిత్వా పరినిట్ఠపేత్వా తణ్హామానదిట్ఠీహి గణ్హిస్ససి. ఓపసాయికో మే భవిస్ససీతి మయ్హం సమీపసయో భవిస్ససి, మం గచ్ఛన్తం అనుగచ్ఛిస్ససి, ఠితం ఉపతిట్ఠిస్ససి, నిసిన్నం ఉపనిసీదిస్ససి, నిపన్నం ఉపనిపజ్జిస్ససీతి అత్థో. వత్థుసాయికోతి మమ వత్థుస్మిం సయనకో. యథాకామకరణీయో బాహితేయ్యోతి మయా అత్తనో రుచియా యం ఇచ్ఛామి, తం కత్తబ్బో, బాహిత్వా చ పన జజ్ఝరికాగుమ్బతోపి నీచతరో లకుణ్డటకతరో కాతబ్బో భవిస్ససీతి అత్థో.

ఇమినా ఏస భగవన్తం ఉపలాపేతి వా అపసాదేతి వా. ఉపలాపేతి నామ సచే ఖో త్వం, భిక్ఖు, తణ్హాదీహి పథవిం అజ్ఝోసిస్ససి, ఓపసాయికో మే భవిస్ససి, మయి గచ్ఛన్తే గమిస్ససి, తిట్ఠన్తే ఠస్ససి, నిసిన్నే నిసీదిస్ససి, నిపన్నే నిపజ్జిస్ససి, అహం తం సేసజనం పటిబాహిత్వా విస్సాసికం అబ్భన్తరికం కరిస్సామీతి ఏవం తావ ఉపలాపేతి నామ. సేసపదేహి పన అపసాదేతి నామ. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – సచే త్వం పథవిం అజ్ఝోసిస్ససి, వత్థుసాయికో మే భవిస్ససి, మమ గమనాదీని ఆగమేత్వా గమిస్ససి వా ఠస్ససి వా నిసీదిస్ససి వా నిపజ్జిస్ససి వా, మమ వత్థుస్మిం మయ్హం ఆరక్ఖం గణ్హిస్ససి, అహం పన తం యథాకామం కరిస్సామి బాహిత్వా చ జజ్ఝరికాగుమ్బతోపి లకుణ్డకతరన్తి ఏవం అపసాదేతి నామ. అయం పన బ్రహ్మా మాననిస్సితో, తస్మా ఇధ అపసాదనావ అధిప్పేతా. ఆపాదీసుపి ఏసేవ నయో.

అపిచ తే అహం బ్రహ్మేతి ఇదాని భగవా, ‘‘అయం బ్రహ్మా మాననిస్సితో ‘అహం జానామీ’తి మఞ్ఞతి, అత్తనో యసేన సమ్మత్తో సరీరం ఫుసితుమ్పి సమత్థం కిఞ్చి న పస్సతి, థోకం నిగ్గహేతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా ఇమం దేసనం ఆరభి. తత్థ గతిఞ్చ పజానామీతి నిప్ఫత్తిఞ్చ పజానామి. జుతిఞ్చాతి ఆనుభావఞ్చ పజానామి. ఏవం మహేసక్ఖోతి ఏవం మహాయసో మహాపరివారో.

యావతా చన్దిమసూరియా పరిహరన్తీతి యత్తకే ఠానే చన్దిమసూరియా విచరన్తి. దిసా భన్తి విరోచనాతి దిసాసు విరోచమానా ఓభాసన్తి, దిసా వా తేహి విరోచమానా ఓభాసన్తి. తావ సహస్సధా లోకోతి తత్తకేన పమాణేన సహస్సధా లోకో, ఇమినా చక్కవాళేన సద్ధిం చక్కవాళసహస్సన్తి అత్థో. ఏత్థ తే వత్తతే వసోతి ఏత్థ చక్కవాళసహస్సే తుయ్హం వసో వత్తతి. పరోపరఞ్చ జానాసీతి ఏత్థ చక్కవాళసహస్సే పరోపరే ఉచ్చనీచే హీనప్పణీతే సత్తే జానాసి. అథో రాగవిరాగినన్తి న కేవలం, ‘‘అయం ఇద్ధో అయం పకతిమనుస్సో’’తి పరోపరం, ‘‘అయం పన సరాగో అయం వీతరాగో’’తి ఏవం రాగవిరాగినమ్పి జనం జానాసి. ఇత్థంభావఞ్ఞథాభావన్తి ఇత్థంభావోతి ఇదం చక్కవాళం. అఞ్ఞథాభావోతి ఇతో సేసం ఏకూనసహస్సం. సత్తానం ఆగతిం గతిన్తి ఏత్థ చక్కవాళసహస్సే పటిసన్ధివసేన సత్తానం ఆగతిం, చుతివసేన గతిం చ జానాసి. తుయ్హం పన అతిమహన్తోహమస్మీతి సఞ్ఞా హోతి, సహస్సిబ్రహ్మా నామ త్వం, అఞ్ఞేసం పన తయా ఉత్తరి ద్విసహస్సానం తిసహస్సానం చతుసహస్సానం పఞ్చసహస్సానం దససహస్సానం సతసహస్సానఞ్చ బ్రహ్మానం పమాణం నత్థి, చతుహత్థాయ పిలోతికాయ పటప్పమాణం కాతుం వాయమన్తో వియ మహన్తోస్మీతి సఞ్ఞం కరోసీతి నిగ్గణ్హాతి.

౫౦౪. ఇధూపపన్నోతి ఇధ పఠమజ్ఝానభూమియం ఉపపన్నో. తేన తం త్వం న జానాసీతి తేన కారణేన తం కాయం త్వం న జానాసి. నేవ తే సమసమోతి జానితబ్బట్ఠానం పత్వాపి తయా సమసమో న హోమి. అభిఞ్ఞాయాతి అఞ్ఞాయ. కుతో నీచేయ్యన్తి తయా నీచతరభావో పన మయ్హం కుతో.

హేట్ఠూపపత్తికో కిరేస బ్రహ్మా అనుప్పన్నే బుద్ధుప్పాదే ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా కసిణపరికమ్మం కత్వా సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా అపరిహీనజ్ఝానో కాలం కత్వా చతుత్థజ్ఝానభూమియం వేహప్ఫలబ్రహ్మలోకే పఞ్చకప్పసతికం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తి. తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా హేట్టూపపత్తికం కత్వా తతియజ్ఝానం పణీతం భావేత్వా సుభకిణ్హబ్రహ్మలోకే చతుసట్ఠికప్పం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తి. తత్థ దుతియజ్ఝానం భావేత్వా ఆభస్సరేసు అట్ఠకప్పం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తి. తత్థ పఠమజ్ఝానం భావేత్వా పఠమజ్ఝానభూమియం కప్పాయుకో హుత్వా నిబ్బత్తి, సో పఠమకాలే అత్తనా కతకమ్మఞ్చ నిబ్బత్తట్ఠానఞ్చ అఞ్ఞాసి, కాలే పన గచ్ఛన్తే ఉభయం పముస్సిత్వా సస్సతదిట్ఠిం ఉప్పాదేసి. తేన నం భగవా, ‘‘తేన తం త్వం న జానాసి…పే… కుతో నీచేయ్య’’న్తి ఆహ.

అథ బ్రహ్మా చిన్తేసి – ‘‘సమణో గోతమో మయ్హం ఆయుఞ్చ నిబ్బత్తట్ఠానఞ్చ పుబ్బేకతకమ్మఞ్చ జానాతి, హన్ద నం పుబ్బే కతకమ్మం పుచ్ఛామీ’’తి సత్థారం అత్తనో పుబ్బేకతకమ్మం పుచ్ఛి. సత్థా కథేసి.

పుబ్బే కిరేస కులఘరే నిబ్బత్తిత్వా కామేసు ఆదీనవం దిస్వా, ‘‘జాతిజరాబ్యాధిమరణస్స అన్తం కరిస్సామీ’’తి నిక్ఖమ్మ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానలాభీ హుత్వా గఙ్గాతీరే పణ్ణసాలం కారేత్వా ఝానరతియా వీతినామేతి. తదా చ కాలేన కాలం సత్థవాహా పఞ్చహి సకటసతేహి మరుకన్తారం పటిపజ్జన్తి. మరుకన్తారే పన దివా న సక్కా గన్తుం, రత్తిం గమనం హోతి. అథ పురిమసకటస్స అగ్గయుగే యుత్తబలిబద్దా గచ్ఛన్తా నివత్తిత్వా ఆగతమగ్గాభిముఖావ అహేసుం. ఇతరసకటాని తథేవ నివత్తిత్వా అరుణే ఉగ్గతే నివత్తితభావం జానింసు. తేసఞ్చ తదా కన్తారం అతిక్కమనదివసో అహోసి. సబ్బం దారుదకం పరిక్ఖీణం, తస్మా, ‘‘నత్థి దాని అమ్హాకం జీవిత’’న్తి చిన్తేత్వా గోణే చక్కేసు బన్ధిత్వా మనుస్సా సకటపచ్ఛాయాయం పవిసిత్వా నిపజ్జింసు. తాపసోపి కాలస్సేవ పణ్ణసాలతో నిక్ఖమిత్వా పణ్ణసాలద్వారే నిసిన్నో గఙ్గం ఓలోకయమానో అద్దస గఙ్గం మహతా ఉదకోఘేన వుయ్హమానం పవత్తితమణిక్ఖన్ధం వియ ఆగచ్ఛన్తిం. దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అత్థి ను ఖో ఇమస్మిం లోకే ఏవరూపస్స మధురోదకస్స అలాభేన కిలిస్సమానా సత్తా’’తి. సో ఏవం ఆవజ్జన్తో మరుకన్తారే తం సత్థం దిస్వా, ‘‘ఇమే సత్తా మా నస్సన్తూ’’తి, ‘‘ఇతో మహా ఉదకక్ఖన్ధో ఛిజ్జిత్వా మరుకన్తారే సత్థాభిముఖో గచ్ఛతూ’’తి అభిఞ్ఞాచిత్తేన అధిట్ఠాసి. సహచిత్తుప్పాదేన మాతికారుళ్హం వియ ఉదకం తత్థ అగమాసి. మనుస్సా ఉదకసద్దేన వుట్ఠాయ ఉదకం దిస్వా హత్థతుట్ఠా న్హాయిత్వా పివిత్వా గోణేపి పాయేత్వా సోత్థినా ఇచ్ఛితట్ఠానం అగమంసు. సత్థా తం బ్రహ్మునో పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో –

‘‘యం త్వం అపాయేసి బహూ మనుస్సే,

పిపాసితే ఘమ్మని సమ్పరేతే;

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామీ’’తి. (జా. ౧.౭.౭౧) –

ఇమం గాథమాహ.

అపరస్మిం సమయే తాపసో గఙ్గాతీరే పణ్ణసాలం మాపేత్వా ఆరఞ్ఞకం గామం నిస్సాయ వసతి. తేన చ సమయేన చోరా తం గామం పహరిత్వా హత్థసారం గహేత్వా గావియో చ కరమరే చ గహేత్వా గచ్ఛన్తి. గావోపి సునఖాపి మనుస్సాపి మహావిరవం విరవన్తి. తాపసో తం సద్దం సుత్వా ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి ఆవజ్జన్తో, ‘‘మనుస్సానం భయం ఉప్పన్న’’న్తి ఞత్వా, ‘‘మయి పస్సన్తే ఇమే సత్తా మా నస్సన్తూ’’తి అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ అభిఞ్ఞాచిత్తేన చోరానం పటిపథే చతురఙ్గినిసేనం మాపేసి కమ్మసజ్జం ఆగచ్ఛన్తిం. చోరా దిస్వా, ‘‘రాజా’’తి తే మఞ్ఞమానా విలోపం ఛడ్డేత్వా పక్కమింసు. తాపసో ‘‘యం యస్స సన్తకం, తం తస్సేవ హోతూ’’తి అధిట్ఠాసి, తం తథేవ అహోసి. మహాజనో సోత్థిభావం పాపుణి. సత్థా ఇదమ్పి తస్స పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో –

‘‘యం ఏణికూలస్మిం జనం గహీతం,

అమోచయీ గయ్హక నీయమానం;

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామీ’’తి. (జా. ౧.౭.౭౨) –

ఇమం గాథమాహ. ఏత్థ ఏణికూలస్మిన్తి గఙ్గాతీరే.

పున ఏకస్మిం సమయే ఉపరిగఙ్గావాసికం కులం హేట్ఠాగఙ్గావాసికేన కులేన సద్ధిం మిత్తసన్థవం కత్వా నావాసఙ్ఘాటం బన్ధిత్వా బహుం ఖాదనీయభోజనీయఞ్చేవ గన్ధమాలాదీని చ ఆరోపేత్వా గఙ్గాసోతేన ఆగచ్ఛతి. మనుస్సా ఖాదమానా భుఞ్జమానా నచ్చన్తా గాయన్తా దేవవిమానేన గచ్ఛన్తా వియ బలవసోమనస్సా అహేసుం. గఙ్గేయ్యకో నాగో దిస్వా కుపితో, ‘‘ఇమే మయి సఞ్ఞమ్పి న కరోన్తి, ఇదాని నే సముద్దమేవ పాపేస్సామీ’’తి మహన్తం అత్తభావం మాపేత్వా ఉదకం ద్విధా భిన్దిత్వా ఉట్ఠాయ ఫణం కత్వా సుస్సూకారం కరోన్తో అట్ఠాసి. మహాజనో దిస్వా భీతో విస్సరమకాసి. తాపసో పణ్ణసాలాయ నిసిన్నో సుత్వా, ‘‘ఇమే గాయన్తా నచ్చన్తా సోమనస్సజాతా ఆగచ్ఛన్తి, ఇదాని పన భయరవం రవింసు, కిం ను ఖో’’తి ఆవజ్జన్తో నాగరాజం దిస్వా, ‘‘మయి పస్సన్తే ఇమే సత్తా మా నస్సన్తూ’’తి అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా అత్తభావం విజహిత్వా సుపణ్ణవణ్ణం మాపేత్వా నాగరాజస్స దస్సేసి. నాగరాజా భీతో ఫణం సంహరిత్వా ఉదకం పవిట్ఠో. మహాజనో సోత్థిభావం పాపుణి. సత్థా ఇదమ్పి తస్స పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో –

‘‘గఙ్గాయ సోతస్మిం గహీతనావం,

లుద్దేన నాగేన మనుస్సకప్పా;

అమోచయిత్థ బలసా పసయ్హ,

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం;

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామీ’’తి. (జా. ౧.౭.౭౩) –

ఇమం గాథమాహ.

అపరస్మిం సమయే ఏస ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా కేసవో నామ తాపసో అహోసి. తేన సమయేన అమ్హాకం బోధిసత్తో కప్పో నామ మాణవో కేసవస్స బద్ధచరో అన్తేవాసికో హుత్వా ఆచరియస్స కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ బుద్ధిసమ్పన్నో అత్థచరో అహోసి. కేసవో తం వినా వత్తితుం నాసక్ఖి, తం నిస్సాయేవ జీవికం కప్పేసి. సత్థా ఇదమ్పి తస్స పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో –

‘‘కప్పో చ తే బద్ధచరో అహోసి,

సమ్బుద్ధిమన్తం వతినం అమఞ్ఞి;

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామీ’’తి. (జా. ౧.౭.౭౪) –

ఇమం గాథమాహ.

ఏవం బ్రహ్మునో నానత్తభావేసు కతకమ్మం సత్థా పకాసేసి. సత్థరి కథేన్తేయేవ బ్రహ్మా సల్లక్ఖేసి, దీపసహస్సే ఉజ్జలితే రూపాని వియ సబ్బకమ్మానిస్స పాకటాని అహేసుం. సో పసన్నచిత్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘అద్ధా పజానాసి మమేతమాయుం,

అఞ్ఞమ్పి జానాసి తథా హి బుద్ధో;

తథా హి తాయం జలితానుభావో,

ఓభాసయం తిట్ఠతి బ్రహ్మలోక’’న్తి. (జా. ౧.౭.౭౫);

అథస్స భగవా ఉత్తరి అసమసమతం పకాసేన్తో పథవిం ఖో అహం బ్రహ్మేతిఆదిమాహ. తత్థ పథవియా పథవత్తేన అననుభూతన్తి పథవియా పథవిసభావేన అననుభూతం అప్పత్తం. కిం పన తన్తి? నిబ్బానం. తఞ్హి సబ్బస్మా సఙ్ఖతా నిస్సటత్తా పథవిసభావేన అప్పత్తం నామ. తదభిఞ్ఞాయాతి తం నిబ్బానం జానిత్వా సచ్ఛికత్వా. పథవిం నాపహోసిన్తి పథవిం తణ్హాదిట్ఠిమానగాహేహి న గణ్హిం. ఆపాదీసుపి ఏసేవ నయో. విత్థారో పన మూలపరియాయే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

సచే ఖో తే, మారిస, సబ్బస్స సబ్బత్తేనాతి ఇదమేవ బ్రహ్మా అత్తనో వాదితాయ సబ్బన్తి అక్ఖరం నిద్దిసిత్వా అక్ఖరే దోసం గణ్హన్తో ఆహ. సత్థా పన సక్కాయం సన్ధాయ ‘‘సబ్బ’’న్తి వదతి, బ్రహ్మా సబ్బసబ్బం సన్ధాయ. త్వం ‘‘సబ్బ’’న్తి వదసి, ‘‘సబ్బస్స సబ్బత్తేన అననుభూత’’న్తి వదసి, యది సబ్బం అననుభూతం నత్థి, అథస్స అననుభూతం అత్థి. మా హేవ తే రిత్తకమేవ అహోసి తుచ్ఛకమేవ అహోసీతి తుయ్హం వచనం రిత్తకం మా హోతు, తుచ్ఛకం మా హోతూతి సత్థారం ముసావాదేన నిగ్గణ్హాతి.

సత్థా పన ఏతస్మా బ్రహ్మునా సతగుణేన సహస్సగుణేన సతసహస్సగుణేన వాదీతరో, తస్మా అహం సబ్బఞ్చ వక్ఖామి, అననుభూతఞ్చ వక్ఖామి, సుణాహి మేతి తస్స వాదమద్దనత్థం కారణం ఆహరన్తో విఞ్ఞాణన్తిఆదిమాహ. తత్థ విఞ్ఞాణన్తి విజానితబ్బం. అనిదస్సనన్తి చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఆపాథం అనుపగమనతో అనిదస్సనం నామ, పదద్వయేనపి నిబ్బానమేవ వుత్తం. అనన్తన్తి తయిదం ఉప్పాదవయఅన్తరహితత్తా అనన్తం నామ. వుత్తమ్పి హేతం –

‘‘అన్తవన్తాని భూతాని, అసమ్భూతం అనన్తకం;

భూతే అన్తాని దిస్సన్తి, భూతే అన్తా పకాసితా’’తి.

సబ్బతోపభన్తి సబ్బసో పభాసమ్పన్నం. నిబ్బానతో హి అఞ్ఞో ధమ్మో సపభతరో వా జోతివన్తతరో వా పరిసుద్ధతరో వా పణ్డరతరో వా నత్థి. సబ్బతో వా తథా పభూతమేవ, న కత్థచి నత్థీతి సబ్బతోపభం. పురత్థిమదిసాదీసు హి అసుకదిసాయ నామ నిబ్బానం నత్థీతి న వత్తబ్బం. అథ వా పభన్తి తిత్థస్స నామం, సబ్బతో పభమస్సాతి సబ్బతోపభం. నిబ్బానస్స కిర యథా మహాసముద్దస్స యతో యతో ఓతరితుకామా హోన్తి, తం తదేవ తిత్థం, అతిత్థం నామ నత్థి. ఏవమేవం అట్ఠతింసాయ కమ్మట్ఠానేసు యేన యేన ముఖేన నిబ్బానం ఓతరితుకామా హోన్తి, తం తదేవ తిత్థం. నిబ్బానస్స అతిత్థం నామ కమ్మట్ఠానం నత్థి. తేన వుత్తం సబ్బతోపభన్తి. తం పథవియా పథవత్తేనాతి తం నిబ్బానం పథవియా పథవీసభావేన తతో పరేసం ఆపాదీనం ఆపాదిసభావేన చ అననుభూతం. ఇతి యం తుమ్హాదిసానం విసయభూతం సబ్బతేభూమకధమ్మజాతం తస్స సబ్బత్తేన తం విఞ్ఞాణం అనిదస్సనం అనన్తం సబ్బతోపతం అననుభూతన్తి వాదం పతిట్ఠపేసి.

తతో బ్రహ్మా గహితగహితం సత్థారా విస్సజ్జాపితో కిఞ్చి గహేతబ్బం అదిస్వా లళితకం కాతుకామో హన్ద చరహి తే, మారిస, అన్తరధాయామీతి ఆహ. తత్థ అన్తరధాయామీతి అదిస్సమానకపాటిహారియం కరోమీతి ఆహ. సచే విసహసీతి యది సక్కోసి మయ్హం అన్తరధాయితుం, అన్తరధాయసి, పాటిహారియం కరోహీతి. నేవస్సు మే సక్కోతి అన్తరధాయితున్తి మయ్హం అన్తరధాయితుం నేవ సక్కోతి. కిం పనేస కాతుకామో అహోసీతి? మూలపటిసన్ధిం గన్తుకామో అహోసి. బ్రహ్మానఞ్హి మూలపటిసన్ధికఅత్తభావో సుఖుమో, అఞ్ఞేసం అనాపాథో, అభిసఙ్ఖతకాయేనేవ తిట్ఠన్తి. సత్థా తస్స మూలపటిసన్ధిం గన్తుం న అదాసి. మూలపటిసన్ధిం వా అగన్త్వాపి యేన తమేన అత్తానం అన్తరధాపేత్వా అదిస్సమానకో భవేయ్య, సత్థా తం తమం వినోదేసి, తస్మా అన్తరధాయితుం నాసక్ఖి. సో అసక్కోన్తో విమానే నిలీయతి, కప్పరుక్ఖే నిలీయతి, ఉక్కుటికో నిసీదతి. బ్రహ్మగణో కేళిమకాసి – ‘‘ఏస ఖో బకో బ్రహ్మా విమానే నిలీయతి, కప్పరుక్ఖే నిలీయతి, ఉక్కుటికో నిసీదతి, బ్రహ్మే త్వం అన్తరహితోమ్హీ’’తి సఞ్ఞం ఉప్పాదేసి నామాతి. సో బ్రహ్మగణేన ఉప్పణ్డితో మఙ్కు అహోసి.

ఏవం వుత్తే అహం, భిక్ఖవేతి, భిక్ఖవే, ఏతేన బ్రహ్మునా, ‘‘హన్ద చరహి తే, మారిస, అన్తరధాయామీ’’తి ఏవం వుత్తే తం అన్తరధాయితుం అసక్కోన్తం దిస్వా అహం ఏతదవోచం. ఇమం గాథమభాసిన్తి కస్మా భగవా గాథమభాసీతి? సమణస్స గోతమస్స ఇమస్మిం ఠానే అత్థిభావో వా నత్థిభావో వా కథం సక్కా జానితున్తి ఏవం బ్రహ్మగణస్స వచనోకాసో మా హోతూతి అన్తరహితోవ గాథమభాసి.

తత్థ భవేవాహం భయం దిస్వాతి అహం భవే భయం దిస్వాయేవ. భవఞ్చ విభవేసినన్తి ఇమఞ్చ కామభవాదితివిధమ్పి సత్తభవం విభవేసినం విభవం గవేసమానం పరియేసమానమ్పి పునప్పునం భవేయేవ దిస్వా. భవం నాభివదిన్తి తణ్హాదిట్ఠివసేన కిఞ్చి భవం న అభివదిం, న గవేసిన్తి అత్థో. నన్దిఞ్చ న ఉపాదియిన్తి భవతణ్హం న ఉపగఞ్ఛిం, న అగ్గహేసిన్తి అత్థో. ఇతి చత్తారి సచ్చాని పకాసేన్తో సత్థా ధమ్మం దేసేసి. దేసనాపరియోసానే దేసనానుసారేన విపస్సనాగబ్భం గాహాపేత్వా దసమత్తాని బ్రహ్మసహస్సాని మగ్గఫలామతపానం పివింసు.

అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతాతి అచ్ఛరియజాతా అబ్భుతజాతా తుట్ఠిజాతా చ అహేసుం. సమూలం భవం ఉదబ్బహీతి బోధిమణ్డే అత్తనో తాయ తాయ దేసనాయ అఞ్ఞేసమ్పి బహూనం దేవమనుస్సానం సమూలకం భవం ఉదబ్బహి, ఉద్ధరి ఉప్పాటేసీతి అత్థో.

౫౦౫. తస్మిం పన సమయే మారో పాపిమా కోధాభిభూతో హుత్వా, ‘‘మయి విచరన్తేయేవ సమణేన గోతమేన ధమ్మకథం కథేత్వా దసమత్తాని బ్రహ్మసహస్సాని మమ వసం అతివత్తితానీ’’తి కోధాభిభూతతాయ అఞ్ఞతరస్స బ్రహ్మపారిసజ్జస్స సరీరే అధిముచ్చి, తం దస్సేతుం అథ ఖో, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ సచే త్వం ఏవం అనుబుద్ధోతి సచే త్వం ఏవం అత్తనావ చత్తారి సచ్చాని అనుబుద్ధో. మా సావకే ఉపనేసీతి గిహిసావకే వా పబ్బజితసావకే వా తం ధమ్మం మా ఉపనయసి. హీనే కాయే పతిట్ఠితాతి చతూసు అపాయేసు పతిట్ఠితా. పణీతే కాయే పతిట్ఠితాతి బ్రహ్మలోకే పతిట్ఠితా. ఇదం కే సన్ధాయ వదతి? బాహిరపబ్బజ్జం పబ్బజితే తాపసపరిబ్బాజకే. అనుప్పన్నే హి బుద్ధుప్పాదే కులపుత్తా తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా కస్సచి కిఞ్చి అవిచారేత్వా ఏకచరా హుత్వా సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకే ఉప్పజ్జింసు, తే సన్ధాయ ఏవమాహ. అనక్ఖాతం కుసలఞ్హి మారిసాతి పరేసం అనక్ఖాతం అనోవదనం ధమ్మకథాయ అకథనం కుసలం ఏతం సేయ్యో. మా పరం ఓవదాహీతి కాలేన మనుస్సలోకం, కాలేన దేవలోకం, కాలేన బ్రహ్మలోకం, కాలేన నాగలోకం ఆహిణ్డన్తో మా విచరి, ఏకస్మిం ఠానే నిసిన్నో ఝానమగ్గఫలసుఖేన వీతినామేహీతి. అనాలపనతాయాతి అనుల్లపనతాయ. బ్రహ్మునో చ అభినిమన్తనతాయాతి బకబ్రహ్మునో చ ఇదఞ్హి, మారిస, నిచ్చన్తిఆదినా నయేన సహ కాయకేన బ్రహ్మట్ఠానేన నిమన్తనవచనేన. తస్మాతి తేన కారణేన. ఇమస్స వేయ్యాకరణస్స బ్రహ్మనిమన్తనికంత్వేవ అధివచనం సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి జాతా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

బ్రహ్మనిమన్తనికసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.