౮. కోసమ్బియసుత్తవణ్ణనా

౪౯౧. ఏవం మే సుతన్తి కోసమ్బియసుత్తం. తత్థ కోసమ్బియన్తి ఏవంనామకే నగరే. తస్స కిర నగరస్స ఆరామపోక్ఖరణీఆదీసు తేసు తేసు ఠానేసు కోసమ్బరుక్ఖావ ఉస్సన్నా అహేసుం, తస్మా కోసమ్బీతి సఙ్ఖం అగమాసి. కుసమ్బస్స నామ ఇసినో అస్సమతో అవిదూరే మాపితత్తాతిపి ఏకే. ఘోసితారామేతి ఘోసితసేట్ఠినా కారితే ఆరామే.

పుబ్బే కిర అద్దిలరట్ఠం నామ అహోసి. తతో కోతూహలకో నామ దలిద్దో ఛాతకభయేన సపుత్తదారో కేదారపరిచ్ఛిన్నం సుభిక్ఖం రట్ఠం గచ్ఛన్తో పుత్తం వహితుం అసక్కోన్తో ఛడ్డేత్వా అగమాసి. మాతా నివత్తిత్వా తం గహేత్వా గతా. తే ఏకం గోపాలకగామకం పవిసింసు, గోపాలకానఞ్చ తదా పహతపాయసో పటియత్తో హోతి, తతో పాయసం లభిత్వా భుఞ్జింసు. అథ సో పురిసో పహూతపాయసం భుఞ్జిత్వా జిరాపేతుం అసక్కోన్తో రత్తిభాగే కాలం కత్వా తత్థేవ సునఖియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గహేత్వా కుక్కురో జాతో. సో గోపాలకస్స పియో అహోసి మనాపో, గోపాలకో చ పచ్చేకబుద్ధం ఉపట్ఠాసి. పచ్చేకబుద్ధోపి భత్తకిచ్చావసానే కుక్కురస్స ఏకం పిణ్డం దేతి. సో పచ్చేకబుద్ధే సినేహం ఉప్పాదేత్వా గోపాలకేన సద్ధిం పణ్ణసాలమ్పి గచ్ఛతి.

సో గోపాలకే అసన్నిహితే భత్తవేలాయ సయమేవ గన్త్వా కాలారోచనత్థం పణ్ణసాలద్వారే భుస్సతి, అన్తరామగ్గేపి చణ్డమిగే దిస్వా భుస్సిత్వా పలాపేతి. సో పచ్చేకబుద్ధే ముదుకేన చిత్తేన కాలం కత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తి. తత్రస్స ఘోసకదేవపుత్తోత్వేవ నామం అహోసి. సో దేవలోకతో చవిత్వా కోసమ్బియం ఏకస్మిం కులఘరే నిబ్బత్తి. తం అపుత్తకో సేట్ఠి తస్స మాతాపితూనం ధనం దత్వా పుత్తం కత్వా అగ్గహేసి. అథ సో అత్తనో పుత్తే జాతే సత్తక్ఖత్తుం మారాపేతుం ఉపక్కమి. సో పుఞ్ఞవన్తతాయ సత్తసుపి ఠానేసు మరణం అప్పత్వా అవసానే ఏకాయ సేట్ఠిధీతాయ వేయ్యత్తియేన లద్ధజీవికో అపరభాగే పితుఅచ్చయేన సేట్ఠిట్ఠానం పత్వా ఘోసితసేట్ఠి నామ జాతో. అఞ్ఞేపి కోసమ్బియం కుక్కుటసేట్ఠి పావారికసేట్ఠీతి ద్వే సేట్ఠినో సన్తి. ఇమేహి సద్ధిం తయో అహేసుం.

తేన చ సమయేన తేసం సహాయకానం సేట్ఠీనం కులూపకా పఞ్చసతా ఇసయో పబ్బతపాదే వసింసు. తే కాలేన కాలం లోణమ్బిలసేవనత్థాయ మనుస్సపథం ఆగచ్ఛన్తి. అథేకస్మిం వారే గిమ్హసమయే మనుస్సపథం ఆగచ్ఛన్తా నిరుదకమహాకన్తారం అతిక్కమిత్వా కన్తారపరియోసానే మహన్తం నిగ్రోధరుక్ఖం దిస్వా చిన్తేసుం – ‘‘యాదిసో అయం రుక్ఖో, అద్ధా ఏత్థ మహేసక్ఖాయ దేవతాయ భవితబ్బం, సాధు వతస్స, సచే నో పానీయం వా భోజనీయం వా దదేయ్యా’’తి. దేవతా ఇసీనం అజ్ఝాసయం విదిత్వా ఇమేసం సఙ్గహం కరిస్సామీతి అత్తనో ఆనుభావేన విటపన్తరతో నఙ్గలసీసమత్తం ఉదకధారం పవత్తేసి. ఇసిగణో రజతక్ఖన్ధసదిసం ఉదకవట్టిం దిస్వా అత్తనో భాజనేహి ఉదకం గహేత్వా పరిభోగం కత్వా చిన్తేసి – ‘‘దేవతాయ అమ్హాకం పరిభోగఉదకం దిన్నం, ఇదం పన అగామకం మహాఅరఞ్ఞం, సాధు వతస్స, సచే నో ఆహారమ్పి దదేయ్యా’’తి. దేవతా ఇసీనం ఉపసంకప్పనవసేన దిబ్బాని యాగుఖజ్జకాదీని దత్వా సన్తప్పేసి. ఇసయో చిన్తయింసు – ‘‘దేవతాయ అమ్హాకం పరిభోగఉదకమ్పి భోజనమ్పి సబ్బం దిన్నం, సాధు వతస్స, సచే నో అత్తానం దస్సేయ్యా’’తి.

దేవతా తేసం అజ్ఝాసయం విదిత్వా ఉపడ్ఢకాయం దస్సేసి. తే ఆహంసు – ‘‘దేవతే, మహతీ తే సమ్పత్తి, కిం కమ్మం కత్వా ఇమం సమ్పత్తిం అధిగతాసీ’’తి? భన్తే, నాతిమహన్తం పరిత్తకం కమ్మం కత్వాతి. ఉపడ్ఢఉపోసథకమ్మం నిస్సాయ హి దేవతాయ సా సమ్పత్తి లద్ధా.

అనాథపిణ్డికస్స కిర గేహే అయం దేవపుత్తో కమ్మకారో అహోసి. సేట్ఠిస్స హి గేహే ఉపోసథదివసేసు అన్తమసో దాసకమ్మకారే ఉపాదాయ సబ్బో జనో ఉపోసథికో హోతి. ఏకదివసం అయం కమ్మకారో ఏకకోవ పాతో ఉట్ఠాయ కమ్మన్తం గతో. మహాసేట్ఠి నివాపం లభనమనుస్సే సల్లక్ఖేన్తో ఏతస్సేవేకస్స అరఞ్ఞం గతభావం ఞత్వా అస్స సాయమాసత్థాయ నివాపం అదాసి. భత్తకారికా దాసీ ఏకస్సేవ భత్తం పచిత్వా అరఞ్ఞతో ఆగతస్స భత్తం వడ్ఢేత్వా అదాసి, కమ్మకారో ఆహ – ‘‘అఞ్ఞేసు దివసేసు ఇమస్మిం కాలే గేహం ఏకసద్దం అహోసి, అజ్జ అతివియ సన్నిసిన్నం, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి? తస్స సా ఆచిక్ఖి – ‘‘అజ్జ ఇమస్మిం గేహే సబ్బే మనుస్సా ఉపోసథికా, మహాసేట్ఠి తుయ్హేవేకస్స నివాపం అదాసీ’’తి. ఏవం అమ్మాతి? ఆమ సామీతి. ఇమస్మిం కాలే ఉపోసథం సమాదిన్నస్స ఉపోసథకమ్మం హోతి న హోతీతి మహాసేట్ఠిం పుచ్ఛ అమ్మాతి? తాయ గన్త్వా పుచ్ఛితో మహాసేట్ఠి ఆహ – ‘‘సకలఉపోసథకమ్మం న హోతి, ఉపడ్ఢకమ్మం పన హోతి, ఉపోసథికో హోతూ’’తి. కమ్మకారో భత్తం అభుఞ్జిత్వా ముఖం విక్ఖాలేత్వా ఉపోసథికో హుత్వా వసనట్ఠానం గన్త్వా నిపజ్జి. తస్స ఆహారపరిక్ఖీణకాయస్స రత్తిం వాతో కుప్పి. సో పచ్చూససమయే కాలం కత్వా ఉపడ్ఢఉపోసథకమ్మనిస్సన్దేన మహావట్టనిఅటవియం నిగ్రోధరుక్ఖే దేవపుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో తం పవత్తిం ఇసీనం ఆరోచేసి.

ఇసయో తుమ్హేహి మయం బుద్ధో, ధమ్మో, సఙ్ఘోతి అసుతపుబ్బం సావితా, ఉప్పన్నో ను ఖో లోకే బుద్ధోతి? ఆమ, భన్తే, ఉప్పన్నోతి. ఇదాని కుహిం వసతీతి? సావత్థిం నిస్సాయ జేతవనే, భన్తేతి. ఇసయో తిట్ఠథ తావ తుమ్హే మయం సత్థారం పస్సిస్సామాతి హట్ఠతుట్ఠా నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన కోసమ్బినగరం సమ్పాపుణింసు. మహాసేట్ఠినో, ‘‘ఇసయో ఆగతా’’తి పచ్చుగ్గమనం కత్వా, ‘‘స్వే అమ్హాకం భిక్ఖం గణ్హథ, భన్తే’’తి నిమన్తేత్వా పునదివసే ఇసిగణస్స మహాదానం అదంసు. ఇసయో భుఞ్జిత్వావ గచ్ఛామాతి ఆపుచ్ఛింసు. తుమ్హే, భన్తే, అఞ్ఞస్మిం కాలే ఏకమ్పి మాసం ద్వేపి తయోపి చత్తారోపి మాసే వసిత్వా గచ్ఛథ. ఇమస్మిం పన వారే హియ్యో ఆగన్త్వా అజ్జేవ గచ్ఛామాతి వదథ, కిమిదన్తి? ఆమ గహపతయో బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో, న ఖో పన సక్కా జీవితన్తరాయో విదితుం, తేన మయం తురితా గచ్ఛామాతి. తేన హి, భన్తే, మయమ్పి గచ్ఛామ, అమ్హేహి సద్ధింయేవ గచ్ఛథాతి. తుమ్హే అగారియా నామ మహాజటా, తిట్ఠథ తుమ్హే, మయం పురేతరం గమిస్సామాతి నిక్ఖమిత్వా ఏకస్మిం ఠానే ద్వేపి దివసాని అవసిత్వా తురితగమనేనేవ సావత్థిం పత్వా జేతవనవిహారే సత్థు సన్తికమేవ అగమంసు. సత్థు మధురధమ్మకథం సుత్వా సబ్బేవ పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణింసు.

తేపి తయో సేట్ఠినో పఞ్చహి పఞ్చహి సకటసతేహి సప్పిమధుఫాణితాదీని చేవ పట్టున్నదుకూలాదీని చ ఆదాయ కోసమ్బితో నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన సావత్థిం పత్వా జేతవనసామన్తే ఖన్ధావారం బన్ధిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా పటిసన్థారం కత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. సత్థా తిణ్ణమ్పి సహాయకానం మధురధమ్మకథం కథేసి. తే బలవసోమనస్సజాతా సత్థారం నిమన్తేత్వా పునదివసే మహాదానం అదంసు. పున నిమన్తేత్వా పునదివసేతి ఏవం అడ్ఢమాసం దానం దత్వా, ‘‘అమ్హాకం జనపదం ఆగమనాయ పటిఞ్ఞం దేథా’’తి పాదమూలే నిపజ్జింసు. భగవా, ‘‘సుఞ్ఞాగారే ఖో గహపతయో తథాగతా అభిరమన్తీ’’తి ఆహ. ఏత్తావతా పటిఞ్ఞా దిన్నా నామ హోతీతి గహపతయో సల్లక్ఖేత్వా దిన్నా నో భగవతా పటిఞ్ఞాతి దసబలం వన్దిత్వా నిక్ఖమిత్వా అన్తరామగ్గే యోజనే యోజనే ఠానే విహారం కారేత్వా అనుపుబ్బేన కోసమ్బిం పత్వా, ‘‘లోకే బుద్ధో ఉప్పన్నో’’తి కథయింసు. తయోపి జనా అత్తనో అత్తనో ఆరామే మహన్తం ధనపరిచ్చాగం కత్వా భగవతో వసనత్థాయ విహారే కారాపయింసు. తత్థ కుక్కుటసేట్ఠినా కారితో కుక్కుటారామో నామ అహోసి. పావారికసేట్ఠినా అమ్బవనే కారితో పావారికమ్బవనో నామ అహోసి. ఘోసితేన కారితో ఘోసితారామో నామ అహోసి. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘ఘోసితసేట్ఠినా కారితే ఆరామే’’తి.

భణ్డనజాతాతిఆదీసు కలహస్స పుబ్బభాగో భణ్డనం నామ, తం జాతం ఏతేసన్తి భణ్డనజాతా. హత్థపరామాసాదివసేన మత్థకం పత్తో కలహో జాతో ఏతేసన్తి కలహజాతా. విరుద్ధభూతం వాదన్తి వివాదం, తం ఆపన్నాతి వివాదాపన్నా. ముఖసత్తీహీతి వాచాసత్తీహి. వితుదన్తాతి విజ్ఝన్తా. తే న చేవ అఞ్ఞమఞ్ఞం సఞ్ఞాపేన్తి న చ సఞ్ఞత్తిం ఉపేన్తీతి తే అత్థఞ్చ కారణఞ్చ దస్సేత్వా నేవ అఞ్ఞమఞ్ఞం జానాపేన్తి. సచేపి సఞ్ఞాపేతుం ఆరభన్తి, తథాపి సఞ్ఞత్తిం న ఉపేన్తి, జానితుం న ఇచ్ఛన్తీతి అత్థో. నిజ్ఝత్తియాపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ నిజ్ఝత్తీతి సఞ్ఞత్తివేవచనమేవేతం. కస్మా పనేతే భణ్డనజాతా అహేసున్తి? అప్పమత్తకేన కారణేన.

ద్వే కిర భిక్ఖూ ఏకస్మిం ఆవాసే వసన్తి వినయధరో చ సుత్తన్తికో చ. తేసు సుత్తన్తికో భిక్ఖు ఏకదివసం వచ్చకుటిం పవిట్ఠో ఆచమనఉదకావసేసం భాజనే ఠపేత్వావ నిక్ఖమి. వినయధరో పచ్ఛా పవిట్ఠో తం ఉదకం దిస్వా నిక్ఖమిత్వా తం భిక్ఖుం పుచ్ఛి, ఆవుసో, తయా ఇదం ఉదకం ఠపితన్తి? ఆమ, ఆవుసోతి. త్వమేత్థ ఆపత్తిభావం న జానాసీతి? ఆమ న జానామీతి. హోతి, ఆవుసో, ఏత్థ ఆపత్తీతి. సచే హోతి దేసేస్సామీతి. సచే పన తే, ఆవుసో, అసఞ్చిచ్చ అసతియా కతం, నత్థి తే ఆపత్తీతి. సో తస్సా ఆపత్తియా అనాపత్తిదిట్ఠి అహోసి.

వినయధరో అత్తనో నిస్సితకానం, ‘‘అయం సుత్తన్తికో ఆపత్తిం ఆపజ్జమానోపి న జానాతీ’’తి ఆరోచేసి. తే తస్స నిస్సితకే దిస్వా – ‘‘తుమ్హాకం ఉపజ్ఝాయో ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వాపి ఆపత్తిభావం న జానాతీ’’తి ఆహంసు. తే గన్త్వా అత్తనో ఉపజ్ఝాయస్స ఆరోచేసుం. సో ఏవమాహ – ‘‘అయం వినయధరో పుబ్బే ‘అనాపత్తీ’తి వత్వా ఇదాని ‘ఆపత్తీ’తి వదతి, ముసావాదీ ఏసో’’తి. తే గన్త్వా, ‘‘తుమ్హాకం ఉపజ్ఝాయో ముసావాదీ’’తి ఏవం అఞ్ఞమఞ్ఞం కలహం వడ్ఢయింసు, తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

భగవన్తం ఏతదవోచాతి ఏతం, ‘‘ఇధ, భన్తే, కోసమ్బియం భిక్ఖూ భణ్డనజాతా’’తిఆదివచనం అవోచ. తఞ్చ ఖో నేవ పియకమ్యతాయ న భేదాధిప్పాయేన, అథ ఖో అత్థకామతాయ హితకామతాయ. సామగ్గికారకో కిరేస భిక్ఖు, తస్మాస్స ఏతదహోసి – ‘‘యథా ఇమే భిక్ఖూ వివాదం ఆరద్ధా, న సక్కా మయా, నాపి అఞ్ఞేన భిక్ఖునా సమగ్గా కాతుం, అప్పేవ నామ సదేవకే లోకే అప్పటిపుగ్గలో భగవా సయం వా గన్త్వా, అత్తనో వా సన్తికం పక్కోసాపేత్వా ఏతేసం భిక్ఖూనం ఖన్తిమేత్తాపటిసంయుత్తం సారణీయధమ్మదేసనం కథేత్వా సామగ్గిం కరేయ్యా’’తి అత్థకామతాయ హితకామతాయ గన్త్వా అవోచ.

౪౯౨. ఛయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సారణీయాతి హేట్ఠా కలహభణ్డనవసేన దేసనా ఆరద్ధా. ఇమస్మిం ఠానే ఛ సారణీయా ధమ్మా ఆగతాతి ఏవమిదం కోసమ్బియసుత్తం యథానుసన్ధినావ గతం హోతి. తత్థ సారణీయాతి సరితబ్బయుత్తా అద్ధానే అతిక్కన్తేపి న పముస్సితబ్బా. యో తే ధమ్మే పూరేతి, తం సబ్రహ్మచారీనం పియం కరోన్తీతి పియకరణా. గరుం కరోన్తీతి గరుకరణా. సఙ్గహాయాతి సఙ్గహణత్థాయ. అవివాదాయాతి అవివాదనత్థాయ. సామగ్గియాతి సమగ్గభావత్థాయ. ఏకీభావాయాతి ఏకీభావత్థాయ నిన్నానాకరణాయ. సంవత్తన్తీతి భవన్తి. మేత్తం కాయకమ్మన్తి మేత్తచిత్తేన కత్తబ్బం కాయకమ్మం. వచీకమ్మమనోకమ్మేసుపి ఏసేవ నయో. ఇమాని భిక్ఖూనం వసేన ఆగతాని, గిహీసుపి లబ్భన్తియేవ. భిక్ఖూనఞ్హి మేత్తచిత్తేన ఆభిసమాచారికధమ్మపూరణం మేత్తం కాయకమ్మం నామ. గిహీనం చేతియవన్దనత్థాయ బోధివన్దనత్థాయ సఙ్ఘనిమన్తనత్థాయ గమనం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠే భిక్ఖూ దిస్వా పచ్చుగ్గమనం పత్తపటిగ్గహణం ఆసనపఞ్ఞాపనం అనుగమనన్తి ఏవమాదికం మేత్తం కాయకమ్మం నామ.

భిక్ఖూనం మేత్తచిత్తేన ఆచారపఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం, కమ్మట్ఠానకథనం ధమ్మదేసనా తేపిటకమ్పి బుద్ధవచనం మేత్తం వచీకమ్మం నామ. గిహీనఞ్చ, ‘‘చేతియవన్దనత్థాయ గచ్ఛామ, బోధివన్దనత్థాయ గచ్ఛామ, ధమ్మస్సవనం కరిస్సామ, పదీపమాలాపుప్ఫపూజం కరిస్సామ, తీణి సుచరితాని సమాదాయ వత్తిస్సామ, సలాకభత్తాదీని దస్సామ, వస్సావాసికం దస్సామ, అజ్జ సఙ్ఘస్స చత్తారో పచ్చయే దస్సామ, సఙ్ఘం నిమన్తేత్వా ఖాదనీయాదీని సంవిదహథ, ఆసనాని పఞ్ఞాపేథ, పానీయం ఉపట్ఠపేథ, సఙ్ఘం పచ్చుగ్గన్త్వా ఆనేథ, పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదాపేత్వా ఛన్దజాతా ఉస్సాహజాతా వేయ్యావచ్చం కరోథా’’తిఆదికథనకాలే మేత్తం వచీకమ్మం నామ.

భిక్ఖూనం పాతోవ ఉట్ఠాయ సరీరపటిజగ్గనం చేతియఙ్గణవత్తాదీని చ కత్వా వివిత్తాసనే నిసీదిత్వా, ‘‘ఇమస్మిం విహారే భిక్ఖూ సుఖీ హోన్తు, అవేరా అబ్యాపజ్ఝా’’తి చిన్తనం మేత్తం మనోకమ్మం నామ. గిహీనం ‘‘అయ్యా సుఖీ హోన్తు, అవేరా అబ్యాపజ్ఝా’’తి చిన్తనం మేత్తం మనోకమ్మం నామ.

ఆవి చేవ రహో చాతి సమ్ముఖా చ పరమ్ముఖా చ. తత్థ నవకానం చీవరకమ్మాదీసు సహాయభావూపగమనం సమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ. థేరానం పన పాదధోవనవన్దనబీజనదానాదిభేదమ్పి సబ్బం సామీచికమ్మం సమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ. ఉభయేహిపి దున్నిక్ఖిత్తానం దారుభణ్డాదీనం తేసు అవమఞ్ఞం అకత్వా అత్తనా దున్నిక్ఖిత్తానం వియ పటిసామనం పరమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ. దేవత్థేరో తిస్సత్థేరోతి ఏవం పగ్గయ్హ వచనం సమ్ముఖా మేత్తం వచీకమ్మం నామ. విహారే అసన్తం పన పరిపుచ్ఛన్తస్స, కుహిం అమ్హాకం దేవత్థేరో, అమ్హాకం తిస్సత్థేరో కదా ను ఖో ఆగమిస్సతీతి ఏవం మమాయనవచనం పరమ్ముఖా మేత్తం వచీకమ్మం నామ. మేత్తాసినేహసినిద్ధాని పన నయనాని ఉమ్మీలేత్వా సుప్పసన్నేన ముఖేన ఓలోకనం సమ్ముఖా మేత్తం మనోకమ్మం నామ. దేవత్థేరో, తిస్సత్థేరో అరోగో హోతు అప్పాబాధోతి సమన్నాహరణం పరమ్ముఖా మేత్తం మనోకమ్మం నామ.

లాభాతి చీవరాదయో లద్ధపచ్చయా. ధమ్మికాతి కుహనాదిభేదం మిచ్ఛాజీవం వజ్జేత్వా ధమ్మేన సమేన భిక్ఖాచరియవత్తేన ఉప్పన్నా. అన్తమసో పత్తపరియాపన్నమత్తమ్పీతి పచ్ఛిమకోటియా పత్తే పరియాపన్నం పత్తస్స అన్తోగతం ద్వత్తికటచ్ఛుభిక్ఖామత్తమ్పి. అప్పటివిభత్తభోగీతి ఏత్థ ద్వే పటివిభత్తాని నామ ఆమిసపటివిభత్తం పుగ్గలపటివిభత్తఞ్చ. తత్థ, ‘‘ఏత్తకం దస్సామి, ఏత్తకం న దస్సామీ’’తి ఏవం చిత్తేన విభజనం ఆమిసపటివిభత్తం నామ. ‘‘అసుకస్స దస్సామి, అసుకస్స న దస్సామీ’’తి ఏవం చిత్తేన విభజనం పన పుగ్గలపటివిభత్తం నామ. తదుభయమ్పి అకత్వా యో అప్పటివిభత్తం భుఞ్జతి, అయం అప్పటివిభత్తభోగీ నామ.

సీలవన్తేహి సబ్రహ్మచారీహి సాధారణభోగీతి ఏత్థ సాధారణభోగినో ఇదం లక్ఖణం, యం యం పణీతం లబ్భతి, తం తం నేవ లాభేన లాభం జిగీసనాముఖేన గిహీనం దేతి, న అత్తనా పరిభుఞ్జతి; పటిగ్గణ్హన్తోవ సఙ్ఘేన సాధారణం హోతూతి గహేత్వా గణ్డిం పహరిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం సఙ్ఘసన్తకం వియ పస్సతి. ఇదం పన సారణీయధమ్మం కో పూరేతి, కో న పూరేతీతి? దుస్సీలో తావ న పూరేతి. న హి తస్స సన్తకం సీలవన్తా గణ్హన్తి. పరిసుద్ధసీలో పన వత్తం అఖణ్డేన్తో పూరేతి.

తత్రిదం వత్తం – యో హి ఓదిస్సకం కత్వా మాతు వా పితు వా ఆచరియుపజ్ఝాయాదీనం వా దేతి, సో దాతబ్బం దేతి, సారణీయధమ్మో పనస్స న హోతి, పలిబోధజగ్గనం నామ హోతి. సారణీయధమ్మో హి ముత్తపలిబోధస్సేవ వట్టతి, తేన పన ఓదిస్సకం దేన్తేన గిలానగిలానుపట్ఠాకఆగన్తుకగమికానఞ్చేవ నవపబ్బజితస్స చ సఙ్ఘాటిపత్తగ్గహణం అజానన్తస్స దాతబ్బం. ఏతేసం దత్వా అవసేసం థేరాసనతో పట్ఠాయ థోకం థోకం అదత్వా యో యత్తకం గణ్హాతి, తస్స తత్తకం దాతబ్బం. అవసిట్ఠే అసతి పున పిణ్డాయ చరిత్వా థేరాసనతో పట్ఠాయ యం యం పణీతం, తం తం దత్వా సేసం పరిభుఞ్జితబ్బం, ‘‘సీలవన్తేహీ’’తి వచనతో దుస్సీలస్స అదాతుమ్పి వట్టతి.

అయం పన సారణీయధమ్మో సుసిక్ఖితాయ పరిసాయ సుపూరో హోతి, నో అసిక్ఖితాయ పరిసాయ. సుసిక్ఖితాయ హి పరిసాయ యో అఞ్ఞతో లభతి, సో న గణ్హాతి, అఞ్ఞతో అలభన్తోపి పమాణయుత్తమేవ గణ్హాతి, న అతిరేకం. అయఞ్చ పన సారణీయధమ్మో ఏవం పునప్పునం పిణ్డాయ చరిత్వా లద్ధం లద్ధం దేన్తస్సాపి ద్వాదసహి వస్సేహి పూరతి, న తతో ఓరం. సచే హి ద్వాదసమేపి వస్సే సారణీయధమ్మపూరకో పిణ్డపాతపూరం పత్తం ఆసనసాలాయం ఠపేత్వా నహాయితుం గచ్ఛతి, సఙ్ఘత్థేరో చ కస్సేసో పత్తోతి? సారణీయధమ్మపూరకస్సాతి వుత్తే – ‘‘ఆహరథ న’’న్తి సబ్బం పిణ్డపాతం విచారేత్వా భుఞ్జిత్వా చ రిత్తపత్తం ఠపేతి. అథ సో భిక్ఖు రిత్తపత్తం దిస్వా, ‘‘మయ్హం అసేసేత్వావ పరిభుఞ్జింసూ’’తి దోమనస్సం ఉప్పాదేతి, సారణీయధమ్మో భిజ్జతి, పున ద్వాదస వస్సాని పూరేతబ్బో హోతి, తిత్థియపరివాససదిసో హేస. సకిం ఖణ్డే జాతే పున పూరేతబ్బోవ. యో పన, ‘‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, యస్స మే పత్తగతం అనాపుచ్ఛావ సబ్రహ్మచారీ పరిభుఞ్జన్తీ’’తి సోమనస్సం జనేతి, తస్స పుణ్ణో నామ హోతి.

ఏవం పూరితసారణీయధమ్మస్స పన నేవ ఇస్సా, న మచ్ఛరియం హోతి, సో మనుస్సానం పియో హోతి, సులభపచ్చయో; పత్తగతమస్స దీయమానమ్పి న ఖీయతి, భాజనీయభణ్డట్ఠానే అగ్గభణ్డం లభతి, భయే వా ఛాతకే వా సమ్పత్తే దేవతా ఉస్సుక్కం ఆపజ్జన్తి.

తత్రిమాని వత్థూని – లేణగిరివాసీ తిస్సత్థేరో కిర మహాగిరిగామం ఉపనిస్సాయ వసతి. పఞ్ఞాస మహాథేరా నాగదీపం చేతియవన్దనత్థాయ గచ్ఛన్తా గిరిగామే పిణ్డాయ చరిత్వా కిఞ్చి అలద్ధా నిక్ఖమింసు. థేరో పవిసన్తో తే దిస్వా పుచ్ఛి – ‘‘లద్ధం, భన్తే’’తి? విచరిమ్హా, ఆవుసోతి. సో అలద్ధభావం ఞత్వా ఆహ – ‘‘యావాహం, భన్తే, ఆగచ్ఛామి, తావ ఇధేవ హోథా’’తి. మయం, ఆవుసో, పఞ్ఞాస జనా పత్తతేమనమత్తమ్పి న లభిమ్హాతి. నేవాసికా నామ, భన్తే, పటిబలా హోన్తి, అలభన్తాపి భిక్ఖాచారమగ్గసభావం జానన్తీతి. థేరా ఆగమింసు. థేరో గామం పావిసి. ధురగేహేయేవ మహాఉపాసికా ఖీరభత్తం సజ్జేత్వా థేరం ఓలోకయమానా ఠితా థేరస్స ద్వారం సమ్పత్తస్సేవ పత్తం పూరేత్వా అదాసి. సో తం ఆదాయ థేరానం సన్తికం గన్త్వా, ‘‘గణ్హథ, భన్తే’’తి సఙ్ఘత్థేరమాహ. థేరో, ‘‘అమ్హేహి ఏత్తకేహి కిఞ్చి న లద్ధం, అయం సీఘమేవ గహేత్వా ఆగతో, కిం ను ఖో’’తి సేసానం ముఖం ఓలోకేసి. థేరో ఓలోకనాకారేనేవ ఞత్వా – ‘‘ధమ్మేన సమేన లద్ధపిణ్డపాతో, నిక్కుక్కుచ్చా గణ్హథ భన్తే’’తిఆదితో పట్ఠాయ సబ్బేసం యావదత్థం దత్వా అత్తనాపి యావదత్థం భుఞ్జి.

అథ నం భత్తకిచ్చావసానే థేరా పుచ్ఛింసు – ‘‘కదా, ఆవుసో, లోకుత్తరధమ్మం పటివిజ్ఝీ’’తి? నత్థి మే, భన్తే, లోకుత్తరధమ్మోతి. ఝానలాభీసి, ఆవుసోతి? ఏతమ్పి మే, భన్తే, నత్థీతి. నను, ఆవుసో, పాటిహారియన్తి? సారణీయధమ్మో మే, భన్తే, పూరితో, తస్స మే ధమ్మస్స పూరితకాలతో పట్ఠాయ సచేపి భిక్ఖుసతసహస్సం హోతి, పత్తగతం న ఖీయతీతి. సాధు సాధు, సప్పురిస, అనుచ్ఛవికమిదం తుయ్హన్తి. ఇదం తావ పత్తగతం న ఖీయతీతి ఏత్థ వత్థు.

అయమేవ పన థేరో చేతియపబ్బతే గిరిభణ్డమహాపూజాయ దానట్ఠానం గన్త్వా, ‘‘ఇమస్మిం ఠానే కిం వరభణ్డ’’న్తి పుచ్ఛతి. ద్వే సాటకా, భన్తేతి. ఏతే మయ్హం పాపుణిస్సన్తీతి. తం సుత్వా అమచ్చో రఞ్ఞో ఆరోచేసి – ‘‘ఏకో దహరో ఏవం వదతీ’’తి. ‘‘దహరస్సేవం చిత్తం, మహాథేరానం పన సుఖుమసాటకా వట్టన్తీ’’తి వత్వా, ‘‘మహాథేరానం దస్సామీ’’తి ఠపేసి. తస్స భిక్ఖుసఙ్ఘే పటిపాటియా ఠితే దేన్తస్స మత్థకే ఠపితాపి తే సాటకా హత్థం నారోహన్తి, అఞ్ఞేవ ఆరోహన్తి. దహరస్స దానకాలే పన హత్థం ఆరుళ్హా. సో తస్స హత్థే ఠపేత్వా అమచ్చస్స ముఖం ఓలోకేత్వా దహరం నిసీదాపేత్వా దానం దత్వా సఙ్ఘం విస్సజ్జేత్వా దహరస్స సన్తికే నిసీదిత్వా, ‘‘కదా, భన్తే, ఇమం ధమ్మం పటివిజ్ఝిత్థా’’తి ఆహ. సో పరియాయేనపి అసన్తం అవదన్తో, ‘‘నత్థి మయ్హం, మహారాజ, లోకుత్తరధమ్మో’’తి ఆహ. నను, భన్తే, పుబ్బేవ అవచుత్థాతి? ఆమ, మహారాజ, సారణీయధమ్మపూరకో అహం, తస్స మే ధమ్మస్స పూరితకాలతో పట్ఠాయ భాజనీయభణ్డట్ఠానే అగ్గభణ్డం పాపుణాతీతి. సాధు సాధు, భన్తే, అనుచ్ఛవికమిదం తుమ్హాకన్తి వన్దిత్వా పక్కామి. ఇదం భాజనీయభణ్డట్ఠానే అగ్గభణ్డం పాపుణాతీతి ఏత్థ వత్థు.

బ్రాహ్మణతిస్సభయే పన భాతరగామవాసినో నాగత్థేరియా అనారోచేత్వావ పలాయింసు. థేరీ పచ్చూసకాలే, ‘‘అతివియ అప్పనిగ్ఘోసో గామో, ఉపధారేథ తావా’’తి దహరభిక్ఖునియో ఆహ. తా గన్త్వా సబ్బేసం గతభావం ఞత్వా ఆగమ్మ థేరియా ఆరోచేసుం. సా సుత్వా, ‘‘మా తుమ్హే తేసం గతభావం చిన్తయిత్థ, అత్తనో ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాయోనిసోమనసికారేసుయేవ యోగం కరోథా’’తి వత్వా భిక్ఖాచారవేలాయ పారుపిత్వా అత్తద్వాదసమా గామద్వారే నిగ్రోధరుక్ఖమూలే అట్ఠాసి. రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా ద్వాదసన్నమ్పి భిక్ఖునీనం పిణ్డపాతం దత్వా, ‘‘అయ్యే, అఞ్ఞత్థ మా గచ్ఛథ, నిచ్చం ఇధేవ ఏథా’’తి ఆహ. థేరియా పన కనిట్ఠభాతా నాగత్థేరో నామ అత్థి. సో, ‘‘మహన్తం భయం, న సక్కా ఇధ యాపేతుం, పరతీరం గమిస్సామాతి అత్తద్వాదసమోవ అత్తనో వసనట్ఠానా నిక్ఖన్తో థేరిం దిస్వా గమిస్సామీ’’తి భాతరగామం ఆగతో. థేరీ, ‘‘థేరా ఆగతా’’తి సుత్వా తేసం సన్తికం గన్త్వా, కిం అయ్యాతి పుచ్ఛి. సో తం పవత్తిం ఆచిక్ఖి. సా, ‘‘అజ్జ ఏకదివసం విహారేయేవ వసిత్వా స్వేవ గమిస్సథా’’తి ఆహ. థేరా విహారం అగమంసు.

థేరీ పునదివసే రుక్ఖమూలే పిణ్డాయ చరిత్వా థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘ఇమం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జథా’’తి ఆహ. థేరో, ‘‘వట్టిస్సతి థేరీ’’తి వత్వా తుణ్హీ అట్ఠాసి. ధమ్మికో తాతా పిణ్డపాతో కుక్కుచ్చం అకత్వా పరిభుఞ్జథాతి. వట్టిస్సతి థేరీతి. సా పత్తం గహేత్వా ఆకాసే ఖిపి, పత్తో ఆకాసే అట్ఠాసి. థేరో, ‘‘సత్తతాలమత్తే ఠితమ్పి భిక్ఖునీభత్తమేవ, థేరీతి వత్వా భయం నామ సబ్బకాలం న హోతి, భయే వూపసన్తే అరియవంసం కథయమానో, ‘భో పిణ్డపాతిక భిక్ఖునీభత్తం భుఞ్జిత్వా వీతినామయిత్థా’తి చిత్తేన అనువదియమానో సన్థమ్భేతుం న సక్ఖిస్సామి, అప్పమత్తా హోథ థేరియో’’తి మగ్గం ఆరుహి.

రుక్ఖదేవతాపి, ‘‘సచే థేరో థేరియా హత్థతో పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిస్సతి, న నం నివత్తేస్సామి, సచే పన న పరిభుఞ్జిస్సతి, నివత్తేస్సామీ’’తి చిన్తయమానా ఠత్వా థేరస్స గమనం దిస్వా రుక్ఖా ఓరుయ్హ పత్తం, భన్తే, దేథాతి పత్తం గహేత్వా థేరం రుక్ఖమూలంయేవ ఆనేత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా పిణ్డపాతం దత్వా కతభత్తకిచ్చం పటిఞ్ఞం కారేత్వా ద్వాదస భిక్ఖునియో, ద్వాదస చ భిక్ఖూ సత్త వస్సాని ఉపట్ఠహి. ఇదం దేవతా ఉస్సుక్కం ఆపజ్జన్తీతి ఏత్థ వత్థు, తత్ర హి థేరీ సారణీయధమ్మపూరికా అహోసి.

అఖణ్డానీతిఆదీసు యస్స సత్తసు ఆపత్తిక్ఖన్ధేసు ఆదిమ్హి వా అన్తే వా సిక్ఖాపదం భిన్నం హోతి, తస్స సీలం పరియన్తే ఛిన్నసాటకో వియ ఖణ్డం నామ. యస్స పన వేమజ్ఝే భిన్నం, తస్స మజ్ఝే ఛిద్దసాటకో వియ ఛిద్దం నామ హోతి. యస్స పన పటిపాటియా ద్వే తీణి భిన్నాని, తస్స పిట్ఠియం వా కుచ్ఛియం వా ఉట్ఠితేన విసభాగవణ్ణేన కాళరత్తాదీనం అఞ్ఞతరవణ్ణా గావీ వియ సబలం నామ హోతి. యస్స పన అన్తరన్తరా భిన్నాని, తస్స అన్తరన్తరా విసభాగబిన్దుచిత్రా గావీ వియ కమ్మాసం నామ హోతి. యస్స పన సబ్బేన సబ్బం అభిన్నాని, తస్స తాని సీలాని అఖణ్డాని అచ్ఛిద్దాని అసబలాని అకమ్మాసాని నామ హోన్తి. తాని పనేతాని తణ్హాదాసబ్యతో మోచేత్వా భుజిస్సభావకరణతో భుజిస్సాని. బుద్ధాదీహి విఞ్ఞూహి పసత్థత్తా విఞ్ఞుప్పసత్థాని. తణ్హాదిట్ఠీహి అపరామట్ఠత్తా, ‘‘ఇదం నామ త్వం ఆపన్నపుబ్బో’’తి కేనచి పరామట్ఠుం అసక్కుణేయ్యత్తా చ అపరామట్ఠాని. ఉపచారసమాధిం వా అప్పనాసమాధిం వా సంవత్తయన్తీతి సమాధిసంవత్తనికానీతి వుచ్చన్తి. సీలసామఞ్ఞగతో విహరతీతి తేసు తేసు దిసాభాగేసు విహరన్తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సమానభావూపగతసీలో విహరతి. సోతాపన్నాదీనఞ్హి సీలం సముద్దన్తరేపి దేవలోకేపి వసన్తానం అఞ్ఞేసం సోతాపన్నాదీనం సీలేన సమానమేవ హోతి, నత్థి మగ్గసీలే నానత్తం, తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

యాయం దిట్ఠీతి మగ్గసమ్పయుత్తా సమ్మాదిట్ఠి. అరియాతి నిద్దోసా. నియ్యాతీతి నియ్యానికా. తక్కరస్సాతి యో తథాకారీ హోతి. దుక్ఖక్ఖయాయాతి సబ్బదుక్ఖక్ఖయత్థం. దిట్ఠిసామఞ్ఞగతోతి సమానదిట్ఠిభావం ఉపగతో హుత్వా విహరతి. అగ్గన్తి జేట్ఠకం. సబ్బగోపానసియో సఙ్గణ్హాతీతి సఙ్గాహికం. సబ్బగోపానసీనం సఙ్ఘాటం కరోతీతి సఙ్ఘాటనికం. సఙ్ఘాటనియన్తి అత్థో. యదిదం కూటన్తి యమేతం కూటాగారకణ్ణికాసఙ్ఖాతం కూటం నామ. పఞ్చభూమికాదిపాసాదా హి కూటబద్ధావ తిట్ఠన్తి. యస్మిం పతితే మత్తికం ఆదిం కత్వా సబ్బే పతన్తి. తస్మా ఏవమాహ. ఏవమేవ ఖోతి యథా కూటం కూటాగారస్స, ఏవం ఇమేసమ్పి సారణీయధమ్మానం యా అయం అరియా దిట్ఠి, సా అగ్గా చ సఙ్గాహికా చ సఙ్ఘాటనియా చాతి దట్ఠబ్బా.

౪౯౩. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, యాయం దిట్ఠీతి ఏత్థ, భిక్ఖవే, యాయం సోతాపత్తిమగ్గదిట్ఠి అరియా నియ్యానికా నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయాతి వుత్తా, సా కథం కేన కారణేన నియ్యాతీతి అత్థో. పరియుట్ఠితచిత్తోవ హోతీతి ఏత్తావతాపి పరియుట్ఠితచిత్తోయేవ నామ హోతీతి అత్థో. ఏస నయో సబ్బత్థ. సుప్పణిహితం మే మానసన్తి మయ్హం చిత్తం సుట్ఠు ఠపితం. సచ్చానం బోధాయాతి చతున్నం సచ్చానం బోధత్థాయ. అరియన్తిఆదీసు తం ఞాణం యస్మా అరియానం హోతి, న పుథుజ్జనానం, తస్మా అరియన్తి వుత్తం. యేసం పన లోకుత్తరధమ్మోపి అత్థి, తేసంయేవ హోతి, న అఞ్ఞేసం, తస్మా లోకుత్తరన్తి వుత్తం. పుథుజ్జనానం పన అభావతో అసాధారణం పుథుజ్జనేహీతి వుత్తం. ఏస నయో సబ్బవారేసు.

౪౯౪. లభామి పచ్చత్తం సమథన్తి అత్తనో చిత్తే సమథం లభామీతి అత్థో. నిబ్బుతియమ్పి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ సమథోతి ఏకగ్గతా. నిబ్బుతీతి కిలేసవూపసమో.

౪౯౫. తథారూపాయ దిట్ఠియాతి ఏవరూపాయ సోతాపత్తిమగ్గదిట్ఠియా.

౪౯౬. ధమ్మతాయాతి సభావేన. ధమ్మతా ఏసాతి సభావో ఏస. వుట్ఠానం పఞ్ఞాయతీతి సఙ్ఘకమ్మవసేన వా దేసనాయ వా వుట్ఠానం దిస్సతి. అరియసావకో హి ఆపత్తిం ఆపజ్జన్తో గరుకాపత్తీసు కుటికారసదిసం, లహుకాపత్తీసు సహసేయ్యాదిసదిసం అచిత్తకాపత్తింయేవ ఆపజ్జతి, తమ్పి అసఞ్చిచ్చ, నో సఞ్చిచ్చ, ఆపన్నం న పటిచ్ఛాదేతి. తస్మా అథ ఖో నం ఖిప్పమేవాతిఆదిమాహ. దహరోతి తరుణో. కుమారోతి న మహల్లకో. మన్దోతి చక్ఖుసోతాదీనం మన్దతాయ మన్దో. ఉత్తానసేయ్యకోతి అతిదహరతాయ ఉత్తానసేయ్యకో, దక్ఖిణేన వా వామేన వా పస్సేన సయితుం న సక్కోతీతి అత్థో. అఙ్గారం అక్కమిత్వాతి ఇతో చితో చ పసారితేన హత్థేన వా పాదేన వా ఫుసిత్వా. ఏవం ఫుసన్తానం పన మనుస్సానం న సీఘం హత్థో ఝాయతి, తథా హి ఏకచ్చే హత్థేన అఙ్గారం గహేత్వా పరివత్తమానా దూరమ్పి గచ్ఛన్తి. దహరస్స పన హత్థపాదా సుఖుమాలా హోన్తి, సో ఫుట్ఠమత్తేనేవ దయ్హమానో చిరీతి సద్దం కరోన్తో ఖిప్పం పటిసంహరతి, తస్మా ఇధ దహరోవ దస్సితో. మహల్లకో చ దయ్హన్తోపి అధివాసేతి, అయం పన అధివాసేతుం న సక్కోతి. తస్మాపి దహరోవ దస్సితో. దేసేతీతి ఆపత్తిపటిగ్గాహకే సభాగపుగ్గలే సతి ఏకం దివసం వా రత్తిం వా అనధివాసేత్వా రత్తిం చతురఙ్గేపి తమే సభాగభిక్ఖునో వసనట్ఠానం గన్త్వా దేసేతియేవ.

౪౯౭. ఉచ్చావచానీతి ఉచ్చనీచాని. కిం కరణీయానీతి కిం కరోమీతి ఏవం వత్వా కత్తబ్బకమ్మాని. తత్థ ఉచ్చకమ్మం నామ చీవరస్స కరణం రజనం చేతియే సుధాకమ్మం ఉపోసథాగారచేతియఘరబోధిఘరేసు కత్తబ్బకమ్మన్తి ఏవమాది. అవచకమ్మం నామ పాదధోవనమక్ఖనాదిఖుద్దకకమ్మం, అథ వా చేతియే సుధాకమ్మాది ఉచ్చకమ్మం నామ. తత్థేవ కసావపచనఉదకానయనకుచ్ఛకరణ నియ్యాసబన్ధనాది అవచకమ్మం నామ. ఉస్సుక్కం ఆపన్నో హోతీతి ఉస్సుక్కభావం కత్తబ్బతం పటిపన్నో హోతి. తిబ్బాపేక్ఖో హోతీతి బహలపత్థనో హోతి. థమ్బఞ్చ ఆలుమ్పతీతి తిణఞ్చ ఆలుమ్పమానా ఖాదతి. వచ్ఛకఞ్చ అపచినాతీతి వచ్ఛకఞ్చ అపలోకేతి. తరుణవచ్ఛా హి గావీ అరఞ్ఞే ఏకతో ఆగతం వచ్ఛకం ఏకస్మిం ఠానే నిపన్నం పహాయ దూరం న గచ్ఛతి, వచ్ఛకస్స ఆసన్నట్ఠానే చరమానా తిణం ఆలుమ్పిత్వా గీవం ఉక్ఖిపిత్వా ఏకన్తం వచ్ఛకమేవ చ విలోకేతి, ఏవమేవ సోతాపన్నో ఉచ్చావచాని కిం కరణీయాని కరోన్తో తన్నిన్నో హోతి, అసిథిలపూరకో తిబ్బచ్ఛన్దో బహలపత్థనో హుత్వావ కరోతి.

తత్రిదం వత్థు – మహాచేతియే కిర సుధాకమ్మే కరియమానే ఏకో అరియసావకో ఏకేన హత్థేన సుధాభాజనం, ఏకేన కుచ్ఛం గహేత్వా సుధాకమ్మం కరిస్సామీతి చేతియఙ్గణం ఆరుళ్హో. ఏకో కాయదళ్హిబహులో భిక్ఖు గన్త్వా థేరస్స సన్తికే అట్ఠాసి. థేరో అఞ్ఞస్మిం సతి పపఞ్చో హోతీతి తస్మా ఠానా అఞ్ఞం ఠానం గతో. సోపి భిక్ఖు తత్థేవ అగమాసి. థేరో పున అఞ్ఞం ఠానన్తి ఏవం కతిపయట్ఠానే ఆగతం, – ‘‘సప్పురిస మహన్తం చేతియఙ్గణం కిం అఞ్ఞస్మిం ఠానే ఓకాసం న లభథా’’తి ఆహ. న ఇతరో పక్కామీతి.

౪౯౮. బలతాయ సమన్నాగతోతి బలేన సమన్నాగతో. అట్ఠిం కత్వాతి అత్థికభావం కత్వా, అత్థికో హుత్వాతి అత్థో. మనసికత్వాతి మనస్మిం కరిత్వా. సబ్బచేతసా సమన్నాహరిత్వాతి అప్పమత్తకమ్పి విక్ఖేపం అకరోన్తో సకలచిత్తేన సమన్నాహరిత్వా. ఓహితసోతోతి ఠపితసోతో. అరియసావకా హి పియధమ్మస్సవనా హోన్తి, ధమ్మస్సవనగ్గం గన్త్వా నిద్దాయమానా వా యేన కేనచి సద్ధిం సల్లపమానా వా విక్ఖిత్తచిత్తా వా న నిసీదన్తి, అథ ఖో అమతం పరిభుఞ్జన్తా వియ అతిత్తావ హోన్తి ధమ్మస్సవనే, అథ అరుణం ఉగ్గచ్ఛతి. తస్మా ఏవమాహ.

౫౦౦. ధమ్మతా సుసమన్నిట్ఠా హోతీతి సభావో సుట్ఠు సమన్నేసితో హోతి. సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయాతి కరణవచనం, సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికతఞాణేనాతి అత్థో. ఏవం సత్తఙ్గసమన్నాగతోతి ఏవం ఇమేహి సత్తహి మహాపచ్చవేక్ఖణఞాణేహి సమన్నాగతో. అయం తావ ఆచరియానం సమానకథా. లోకుత్తరమగ్గో హి బహుచిత్తక్ఖణికో నామ నత్థి.

వితణ్డవాదీ పన ఏకచిత్తక్ఖణికో నామ మగ్గో నత్థి, ‘‘ఏవం భావేయ్య సత్త వస్సానీ’’తి హి వచనతో సత్తపి వస్సాని మగ్గభావనా హోన్తి. కిలేసా పన లహు ఛిజ్జన్తా సత్తహి ఞాణేహి ఛిజ్జన్తీతి వదతి. సో సుత్తం ఆహరాతి వత్తబ్బో, అద్ధా అఞ్ఞం సుత్తం అపస్సన్తో, ‘‘ఇదమస్స పఠమం ఞాణం అధిగతం హోతి, ఇదమస్స దుతియం ఞాణం…పే… ఇదమస్స సత్తమం ఞాణం అధిగతం హోతీ’’తి ఇమమేవ ఆహరిత్వా దస్సేస్సతి. తతో వత్తబ్బో కిం పనిదం సుత్తం నేయ్యత్థం నీతత్థన్తి. తతో వక్ఖతి – ‘‘నీతత్థత్థం, యథాసుత్తం తథేవ అత్థో’’తి. సో వత్తబ్బో – ‘‘ధమ్మతా సుసమన్నిట్ఠా హోతి సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయాతి ఏత్థ కో అత్థో’’తి? అద్ధా సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయత్థోతి వక్ఖతి. తతో పుచ్ఛితబ్బో, ‘‘మగ్గసమఙ్గీ ఫలం సచ్ఛికరోతి, ఫలసమఙ్గీ’’తి. జానన్తో, ‘‘ఫలసమఙ్గీ సచ్ఛికరోతీ’’తి వక్ఖతి. తతో వత్తబ్బో, – ‘‘ఏవం సత్తఙ్గసమన్నాగతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపత్తిఫలసమన్నాగతో హోతీతి ఇధ మగ్గం అభావేత్వా మణ్డూకో వియ ఉప్పతిత్వా అరియసావకో ఫలమేవ గణ్హిస్సతి. మా సుత్తం మే లద్ధన్తి యం వా తం వా అవచ. పఞ్హం విస్సజ్జేన్తేన నామ ఆచరియసన్తికే వసిత్వా బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హిత్వా అత్థరసం విదిత్వా వత్తబ్బం హోతీ’’తి. ‘‘ఇమాని సత్త ఞాణాని అరియసావకస్స పచ్చవేక్ఖణఞాణానేవ, లోకుత్తరమగ్గో బహుచిత్తక్ఖణికో నామ నత్థి, ఏకచిత్తక్ఖణికోయేవా’’తి సఞ్ఞాపేతబ్బో. సచే సఞ్జానాతి సఞ్జానాతు. నో చే సఞ్జానాతి, ‘‘గచ్ఛ పాతోవ విహారం పవిసిత్వా యాగుం పివాహీ’’తి ఉయ్యోజేతబ్బో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

కోసమ్బియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.