౪. చూళగోపాలకసుత్తవణ్ణనా

౩౫౦. ఏవం మే సుతన్తి చూళగోపాలకసుత్తం. తత్థ ఉక్కచేలాయన్తి ఏవంనామకే నగరే. తస్మిం కిర మాపియమానే రత్తిం గఙ్గాసోతతో మచ్ఛో థలం పత్తో. మనుస్సా చేలాని తేలపాతియం తేమేత్వా ఉక్కా కత్వా మచ్ఛం గణ్హింసు. నగరే నిట్ఠితే తస్స నామం కరోన్తే అమ్హేహి నగరట్ఠానస్స గహితదివసే చేలుక్కాహి మచ్ఛో గహితోతి ఉక్కచేలా-త్వేవస్స నామం అకంసు. భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి యస్మిం ఠానే నిసిన్నస్స సబ్బా గఙ్గా పాకటా హుత్వా పఞ్ఞాయతి, తాదిసే వాలికుస్సదే గఙ్గాతిత్థే సాయన్హసమయే మహాభిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసీదిత్వా మహాగఙ్గం పరిపుణ్ణం సన్దమానం ఓలోకేన్తో, – ‘‘అత్థి ను ఖో ఇమం గఙ్గం నిస్సాయ కోచి పుబ్బే వడ్ఢిపరిహానిం పత్తో’’తి ఆవజ్జిత్వా, పుబ్బే ఏకం బాలగోపాలకం నిస్సాయ అనేకసతసహస్సా గోగణా ఇమిస్సా గఙ్గాయ ఆవట్టే పతిత్వా సముద్దమేవ పవిట్ఠా, అపరం పన పణ్డితగోపాలకం నిస్సాయ అనేకసతసహస్సగోగణస్స సోత్థి జాతా వడ్ఢి జాతా ఆరోగ్యం జాతన్తి అద్దస. దిస్వా ఇమం కారణం నిస్సాయ భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేస్సామీతి చిన్తేత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి.

మాగధకోతి మగధరట్ఠవాసీ. దుప్పఞ్ఞజాతికోతి నిప్పఞ్ఞసభావో దన్ధో మహాజళో. అసమవేక్ఖిత్వాతి అసల్లక్ఖేత్వా అనుపధారేత్వా. పతారేసీతి తారేతుం ఆరభి. ఉత్తరం తీరం సువిదేహానన్తి గఙ్గాయ ఓరిమే తీరే మగధరట్ఠం, పారిమే తీరే విదేహరట్ఠం, గావో మగధరట్ఠతో విదేహరట్ఠం నేత్వా రక్ఖిస్సామీతి ఉత్తరం తీరం పతారేసి. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘ఉత్తరం తీరం సువిదేహాన’’న్తి. ఆమణ్డలికం కరిత్వాతి మణ్డలికం కత్వా. అనయబ్యసనం ఆపజ్జింసూతి అవడ్ఢిం వినాసం పాపుణింసు, మహాసముద్దమేవ పవిసింసు. తేన హి గోపాలకేన గావో ఓతారేన్తేన గఙ్గాయ ఓరిమతీరే సమతిత్థఞ్చ విసమతిత్థఞ్చ ఓలోకేతబ్బం అస్స, మజ్ఝే గఙ్గాయ గున్నం విస్సమట్ఠానత్థం ద్వే తీణి వాలికత్థలాని సల్లక్ఖేతబ్బాని అస్సు. తథా పారిమతీరే తీణి చత్తారి తిత్థాని, ఇమస్మా తిత్థా భట్ఠా ఇమం తిత్థం గణ్హిస్సన్తి, ఇమస్మా భట్ఠా ఇమన్తి. అయం పన బాలగోపాలకో ఓరిమతీరే గున్నం ఓతరణతిత్థం సమం వా విసమం వా అనోలోకేత్వావ మజ్ఝే గఙ్గాయ గున్నం విస్సమట్ఠానత్థం ద్వే తీణి వాలికత్థలానిపి అసల్లక్ఖేత్వావ పరతీరే చత్తారి పఞ్చ ఉత్తరణతిత్థాని అసమవేక్ఖిత్వావ అతిత్థేనేవ గావో ఓతారేసి. అథస్స మహాఉసభో జవనసమ్పన్నతాయ చేవ థామసమ్పన్నతాయ చ తిరియం గఙ్గాయ సోతం ఛేత్వా పారిమం తీరం పత్వా ఛిన్నతటఞ్చేవ కణ్టకగుమ్బగహనఞ్చ దిస్వా, ‘‘దుబ్బినివిట్ఠమేత’’న్తి ఞత్వా ధురగ్గ-పతిట్ఠానోకాసమ్పి అలభిత్వా పటినివత్తి. గావో మహాఉసభో నివత్తో మయమ్పి నివత్తిస్సామాతి నివత్తా. మహతో గోగణస్స నివత్తట్ఠానే ఉదకం ఛిజ్జిత్వా మజ్ఝే గఙ్గాయ ఆవట్టం ఉట్ఠపేసి. గోగణో ఆవట్టం పవిసిత్వా సముద్దమేవ పత్తో. ఏకోపి గోణో అరోగో నామ నాహోసి. తేనాహ – ‘‘తత్థేవ అనయబ్యసనం ఆపజ్జింసూ’’తి.

అకుసలా ఇమస్స లోకస్సాతి ఇధ లోకే ఖన్ధధాతాయతనేసు అకుసలా అఛేకా, పరలోకేపి ఏసేవ నయో. మారధేయ్యం వుచ్చతి తేభూమకధమ్మా. అమారధేయ్యం నవ లోకుత్తరధమ్మా. మచ్చుధేయ్యమ్పి తేభూమకధమ్మావ. అమచ్చుధేయ్యం నవ లోకుత్తరధమ్మా. తత్థ అకుసలా అఛేకా. వచనత్థతో పన మారస్స ధేయ్యం మారధేయ్యం. ధేయ్యన్తి ఠానం వత్థు నివాసో గోచరో. మచ్చుధేయ్యేపి ఏసేవ నయో. తేసన్తి తేసం ఏవరూపానం సమణబ్రాహ్మణానం, ఇమినా ఛ సత్థారో దస్సితాతి వేదితబ్బా.

౩౫౧. ఏవం కణ్హపక్ఖం నిట్ఠపేత్వా సుక్కపక్ఖం దస్సేన్తో భూతపుబ్బం, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ బలవగావోతి దన్తగోణే చేవ ధేనుయో చ. దమ్మగావోతి దమేతబ్బగోణే చేవ అవిజాతగావో చ. వచ్ఛతరేతి వచ్ఛభావం తరిత్వా ఠితే బలవవచ్ఛే. వచ్ఛకేతి ధేనుపకే తరుణవచ్ఛకే. కిసాబలకేతి అప్పమంసలోహితే మన్దథామే. తావదేవ జాతకోతి తందివసే జాతకో. మాతుగోరవకేన వుయ్హమానోతి మాతా పురతో పురతో హుంహున్తి గోరవం కత్వా సఞ్ఞం దదమానా ఉరేన ఉదకం ఛిన్దమానా గచ్ఛతి, వచ్ఛకో తాయ గోరవసఞ్ఞాయ ధేనుయా వా ఉరేన ఛిన్నోదకేన గచ్ఛమానో ‘‘మాతుగోరవకేన వుయ్హమానో’’తి వుచ్చతి.

౩౫౨. మారస్స సోతం ఛేత్వాతి అరహత్తమగ్గేన మారస్స తణ్హాసోతం ఛేత్వా. పారం గతాతి మహాఉసభా నదీపారం వియ సంసారపారం నిబ్బానం గతా. పారం అగమంసూతి మహాఉసభానం పారఙ్గతక్ఖణే గఙ్గాయ సోతస్స తయో కోట్ఠాసే అతిక్కమ్మ ఠితా మహాఉసభే పారం పత్తే దిస్వా తేసం గతమగ్గం పటిపజ్జిత్వా పారం అగమంసు. పారం గమిస్సన్తీతి చతుమగ్గవజ్ఝానం కిలేసానం తయో కోట్ఠాసే ఖేపేత్వా ఠితా ఇదాని అరహత్తమగ్గేన అవసేసం తణ్హాసోతం ఛేత్వా బలవగావో వియ నదీపారం సంసారపారం నిబ్బానం గమిస్సన్తీతి. ఇమినా నయేన సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బో. ధమ్మానుసారినో, సద్ధానుసారినోతి ఇమే ద్వే పఠమమగ్గసమఙ్గినో.

జానతాతి సబ్బధమ్మే జానన్తేన బుద్ధేన. సుప్పకాసితోతి సుకథితో. వివటన్తి వివరితం. అమతద్వారన్తి అరియమగ్గో. నిబ్బానపత్తియాతి తదత్థాయ వివటం. వినళీకతన్తి విగతమాననళం కతం. ఖేమం పత్థేథాతి కత్తుకమ్యతాఛన్దేన అరహత్తం పత్థేథ, కత్తుకామా నిబ్బత్తేతుకామా హోథాతి అత్థో. ‘‘పత్త’త్థా’’తిపి పాఠో. ఏవరూపం సత్థారం లభిత్వా తుమ్హే పత్తాయేవ నామాతి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ. భగవా పన యథానుసన్ధినావ దేసనం నిట్ఠపేసీతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

చూళగోపాలకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.