౫. నివాపసుత్తవణ్ణనా

౨౬౧. ఏవం మే సుతన్తి నివాపసుత్తం. తత్థ నేవాపికోతి యో మిగానం గహణత్థాయ అరఞ్ఞే తిణబీజాని వపతి ‘‘ఇదం తిణం ఖాదితుం ఆగతే మిగే సుఖం గణ్హిస్సామీ’’తి. నివాపన్తి వప్పం. నివుత్తన్తి వపితం. మిగజాతాతి మిగఘటా. అనుపఖజ్జాతి అనుపవిసిత్వా. ముచ్ఛితాతి తణ్హాముచ్ఛనాయ ముచ్ఛితా, తణ్హాయ హదయం పవిసిత్వా ముచ్ఛనాకారం పాపితాతి అత్థో. మదం ఆపజ్జిస్సన్తీతి మానమదం ఆపజ్జిస్సన్తి. పమాదన్తి విస్సట్ఠసతిభావం. యథాకామకరణీయా భవిస్సన్తీతి యథా ఇచ్ఛిస్సామ, తథా కాతబ్బా భవిస్సన్తి. ఇమస్మిం నివాపేతి ఇమస్మిం నివాపట్ఠానే. ఏకం కిర నివాపతిణం నామ అత్థి నిదాఘభద్దకం, తం యథా యథా నిదాఘో హోతి, తథా తథా నీవారవనం వియ మేఘమాలా వియ చ ఏకగ్ఘనం హోతి, తం లుద్దకా ఏకస్మిం ఉదకఫాసుకట్ఠానే కసిత్వా వపిత్వా వతిం కత్వా ద్వారం యోజేత్వా రక్ఖన్తి. అథ యదా మహానిదాఘే సబ్బతిణాని సుక్ఖాని హోన్తి, జివ్హాతేమనమత్తమ్పి ఉదకం దుల్లభం హోతి, తదా మిగజాతా సుక్ఖతిణాని చేవ పురాణపణ్ణాని చ ఖాదన్తా కమ్పమానా వియ విచరన్తా నివాపతిణస్స గన్ధం ఘాయిత్వా వధబన్ధనాదీని అగణయిత్వా వతిం అజ్ఝోత్థరన్తా పవిసన్తి. తేసఞ్హి నివాపతిణం అతివియ పియం హోతి మనాపం. నేవాపికో తే దిస్వా ద్వే తీణి దివసాని పమత్తో వియ హోతి, ద్వారం వివరిత్వా తిట్ఠతి. అన్తోనివాపట్ఠానే తహిం తహిం ఉదకఆవాటకాపి హోన్తి, మిగా వివటద్వారేన పవిసిత్వా ఖాదితమత్తకం పివితమత్తకమేవ కత్వా పక్కమన్తి, పునదివసే కిఞ్చి న కరోన్తీతి కణ్ణే చాలయమానా ఖాదిత్వా పివిత్వా అతరమానా గచ్ఛన్తి, పునదివసే కోచి కిఞ్చి కత్తా నత్థీతి యావదత్థం ఖాదిత్వా పివిత్వా మణ్డలగుమ్బం పవిసిత్వా నిపజ్జన్తి. లుద్దకా తేసం పమత్తభావం జానిత్వా ద్వారం పిధాయ సమ్పరివారేత్వా కోటితో పట్ఠాయ కోట్టేత్వా గచ్ఛన్తి, ఏవం తే తస్మిం నివాపే నేవాపికస్స యథాకామకరణీయా భవన్తి.

౨౬౨. తత్ర, భిక్ఖవేతి, భిక్ఖవే, తేసు మిగజాతేసు. పఠమా మిగజాతాతి, మిగజాతా పఠమదుతియా నామ నత్థి. భగవా పన ఆగతపటిపాటివసేన కప్పేత్వా పఠమా, దుతియా, తతియా, చతుత్థాతి నామం ఆరోపేత్వా దస్సేసి. ఇద్ధానుభావాతి యథాకామం కత్తబ్బభావతో; వసీభావోయేవ హి ఏత్థ ఇద్ధీతి చ ఆనుభావోతి చ అధిప్పేతో.

౨౬౩. భయభోగాతి భయేన భోగతో. బలవీరియన్తి అపరాపరం సఞ్చరణవాయోధాతు, సా పరిహాయీతి అత్థో.

౨౬౪. ఉపనిస్సాయ ఆసయం కప్పేయ్యామాతి అన్తో నిపజ్జిత్వా ఖాదన్తానమ్పి భయమేవ, బాహిరతో ఆగన్త్వా ఖాదన్తానమ్పి భయమేవ, మయం పన అముం నివాపట్ఠానం నిస్సాయ ఏకమన్తే ఆసయం కప్పేయ్యామాతి చిన్తయింసు. ఉపనిస్సాయ ఆసయం కప్పయింసూతి లుద్దకా నామ న సబ్బకాలం అప్పమత్తా హోన్తి. మయం తత్థ తత్థ మణ్డలగుమ్బేసు చేవ వతిపాదేసు చ నిపజ్జిత్వా ఏతేసు ముఖధోవనత్థం వా ఆహారకిచ్చకరణత్థం వా పక్కన్తేసు నివాపవత్థుం పవిసిత్వా ఖాదితమత్తం కత్వా అమ్హాకం వసనట్ఠానం పవిసిస్సామాతి నివాపవత్థుం ఉపనిస్సాయ గహనేసు గుమ్బవతిపాదాదీసు ఆసయం కప్పయింసు. భుఞ్జింసూతి వుత్తనయేన లుద్దకానం పమాదకాలం ఞత్వా సీఘం సీఘం పవిసిత్వా భుఞ్జింసు. కేతబినోతి సిక్ఖితకేరాటికా. ఇద్ధిమన్తాతి ఇద్ధిమన్తో వియ. పరజనాతి యక్ఖా. ఇమే న మిగజాతాతి. ఆగతిం వా గతిం వాతి ఇమినా నామ ఠానేన ఆగచ్ఛన్తి, అముత్ర గచ్ఛన్తీతి ఇదం నేసం న జానామ. దణ్డవాకరాహీతి దణ్డవాకరజాలేహి. సమన్తా సప్పదేసం అనుపరివారేసున్తి అతిమాయావినో ఏతే, న దూరం గమిస్సన్తి, సన్తికేయేవ నిపన్నా భవిస్సన్తీతి నివాపక్ఖేత్తస్స సమన్తా సప్పదేసం మహన్తం ఓకాసం అనుపరివారేసుం. అద్దసంసూతి ఏవం పరివారేత్వా వాకరజాలం సమన్తతో చాలేత్వా ఓలోకేన్తా అద్దసంసు. యత్థ తేతి యస్మిం ఠానే తే గాహం అగమంసు, తం ఠానం అద్దసంసూతి అత్థో.

౨౬౫. యంనూన మయం యత్థ అగతీతి తే కిర ఏవం చిన్తయింసు – ‘‘అన్తో నిపజ్జిత్వా అన్తో ఖాదన్తానమ్పి భయమేవ, బాహిరతో ఆగన్త్వా ఖాదన్తానమ్పి సన్తికే వసిత్వా ఖాదన్తానమ్పి భయమేవ, తేపి హి వాకరజాలేన పరిక్ఖిపిత్వా గహితాయేవా’’తి, తేన తేసం ఏతదహోసి – ‘‘యంనూన మయం యత్థ నేవాపికస్స చ నేవాపికపరిసాయ చ అగతి అవిసయో, తత్థ తత్థ సేయ్యం కప్పేయ్యామా’’తి. అఞ్ఞే ఘట్టేస్సన్తీతి తతో తతో దూరతరవాసినో అఞ్ఞే ఘట్టేస్సన్తి. తే ఘట్టితా అఞ్ఞేతి తేపి ఘట్టితా అఞ్ఞే తతో దూరతరవాసినో ఘట్టేస్సన్తి. ఏవం ఇమం నివాపం నివుత్తం సబ్బసో మిగజాతా పరిముచ్చిస్సన్తీతి ఏవం ఇమం అమ్హేహి నివుత్తం నివాపం సబ్బే మిగఘటా మిగసఙ్ఘా విస్సజ్జేస్సన్తి పరిచ్చజిస్సన్తి. అజ్ఝుపేక్ఖేయ్యామాతి తేసం గహణే అబ్యావటా భవేయ్యామాతి; యథా తథా ఆగచ్ఛన్తేసు హి తరుణపోతకో వా మహల్లకో వా దుబ్బలో వా యూథపరిహీనో వా సక్కా హోన్తి లద్ధుం, అనాగచ్ఛన్తేసు కిఞ్చి నత్థి. అజ్ఝుపేక్ఖింసు ఖో, భిక్ఖవేతి ఏవం చిన్తేత్వా అబ్యావటావ అహేసుం.

౨౬౭. అముం నివాపం నివుత్తం మారస్స అమూని చ లోకామిసానీతి ఏత్థ నివాపోతి వా లోకామిసానీతి వా వట్టామిసభూతానం పఞ్చన్నం కామగుణానమేతం అధివచనం. మారో న చ బీజాని వియ కామగుణే వపేన్తో ఆహిణ్డతి, కామగుణగిద్ధానం పన ఉపరి వసం వత్తేతి, తస్మా కామగుణా మారస్స నివాపా నామ హోన్తి. తేన వుత్తం – ‘‘అముం నివాపం నివుత్తం మారస్సా’’తి. న పరిముచ్చింసు మారస్స ఇద్ధానుభావాతి మారస్స వసం గతా అహేసుం, యథాకామకరణీయా. అయం సపుత్తభరియపబ్బజ్జాయ ఆగతఉపమా.

౨౬౮. చేతోవిముత్తి పరిహాయీతి ఏత్థ చేతోవిముత్తి నామ అరఞ్ఞే వసిస్సామాతి ఉప్పన్నఅజ్ఝాసయో; సో పరిహాయీతి అత్థో. తథూపమే అహం ఇమే దుతియేతి అయం బ్రాహ్మణధమ్మికపబ్బజ్జాయ ఉపమా. బ్రాహ్మణా హి అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరిత్వా వట్టుపచ్ఛేదభయేన పవేణిం ఘటయిస్సామాతి ధనం పరియేసిత్వా భరియం గహేత్వా అగారమజ్ఝే వసన్తా ఏకస్మిం పుత్తే జాతే ‘‘అమ్హాకం పుత్తో జాతో వట్టం న ఉచ్ఛిన్నం పవేణి ఘటితా’’తి పున నిక్ఖమిత్వా పబ్బజన్తి వా తమేవ వా స’కలత్తవాసం వసన్తి.

౨౬౯. ఏవఞ్హి తే, భిక్ఖవే, తతియాపి సమణబ్రాహ్మణా న పరిముచ్చింసూతి పురిమా వియ తేపి మారస్స ఇద్ధానుభావా న ముచ్చింసు; యథాకామకరణీయావ అహేసుం. కిం పన తే అకంసూతి? గామనిగమరాజధానియో ఓసరిత్వా తేసు తేసు ఆరామఉయ్యానట్ఠానేసు అస్సమం మాపేత్వా నివసన్తా కులదారకే హత్థిఅస్సరథసిప్పాదీని నానప్పకారాని సిప్పాని సిక్ఖాపేసుం. ఇతి తే వాకరజాలేన తతియా మిగజాతా వియ మారస్స పాపిమతో దిట్ఠిజాలేన పరిక్ఖిపిత్వా యథాకామకరణీయా అహేసుం.

౨౭౦. తథూపమే అహం ఇమే చతుత్థేతి అయం ఇమస్స సాసనస్స ఉపమా ఆహటా.

౨౭౧. అన్ధమకాసి మారన్తి న మారస్స అక్ఖీని భిన్ది. విపస్సనాపాదకజ్ఝానం సమాపన్నస్స పన భిక్ఖునో ఇమం నామ ఆరమ్మణం నిస్సాయ చిత్తం వత్తతీతి మారో పస్సితుం న సక్కోతి. తేన వుత్తం – ‘‘అన్ధమకాసి మార’’న్తి. అపదం వధిత్వా మారచక్ఖున్తి తేనేవ పరియాయేన యథా మారస్స చక్ఖు అపదం హోతి నిప్పదం, అప్పతిట్ఠం, నిరారమ్మణం, ఏవం వధిత్వాతి అత్థో. అదస్సనం గతో పాపిమతోతి తేనేవ పరియాయేన మారస్స పాపిమతో అదస్సనం గతో. న హి సో అత్తనో మంసచక్ఖునా తస్స విపస్సనాపాదకజ్ఝానం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో ఞాణసరీరం దట్ఠుం సక్కోతి. పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తీతి మగ్గపఞ్ఞాయ చత్తారి అరియసచ్చాని దిస్వా చత్తారో ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తి. తిణ్ణో లోకే విసత్తికన్తి లోకే సత్తవిసత్తభావేన విసత్తికాతి ఏవం సఙ్ఖం గతం. అథ వా ‘‘విసత్తికాతి కేనట్ఠేన విసత్తికా? విసతాతి విసత్తికా విసటాతి విసత్తికా, విపులాతి విసత్తికా, విసాలాతి విసత్తికా, విసమాతి విసత్తికా, విసక్కతీతి విసత్తికా, విసం హరతీతి విసత్తికా, విసంవాదికాతి విసత్తికా, విసమూలాతి విసత్తికా, విసఫలాతి విసత్తికా, విసపరిభోగాతి విసత్తికా, విసాలా వా పన సా తణ్హా రూపే సద్దే గన్ధే రసే ఫోట్ఠబ్బే’’తి (మహాని. ౩; చూళని. మేత్తగూమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౨౨, ఖగ్గవిసాణసుత్తనిద్దేస ౧౨౪) విసత్తికా. ఏవం విసత్తికాతి సఙ్ఖం గతం తణ్హం తిణ్ణో నిత్తిణ్ణో ఉత్తిణ్ణో. తేన వుచ్చతి – ‘‘తిణ్ణో లోకే విసత్తిక’’న్తి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

నివాపసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.