౧. కకచూపమసుత్తవణ్ణనా

౨౨౨. ఏవం మే సుతన్తి కకచూపమసుత్తం. తత్థ మోళియఫగ్గునోతి మోళీతి చూళా వుచ్చతి. యథాహ –

‘‘ఛేత్వాన మోళిం వరగన్ధవాసితం,

వేహాయసం ఉక్ఖిపి సక్యపుఙ్గవో;

రతనచఙ్కోటవరేన వాసవో,

సహస్సనేత్తో సిరసా పటిగ్గహీ’’తి.

సా తస్స గిహికాలే మహతీ అహోసి, తేనస్స మోళియఫగ్గునోతి సఙ్ఖా ఉదపాది. పబ్బజితమ్పి నం తేనేవ నామేన సఞ్జానన్తి. అతివేలన్తి వేలం అతిక్కమిత్వా. తత్థ కాలవేలా, సీమవేలా, సీలవేలాతి తివిధా వేలా. ‘‘తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసీ’’తి (ధమ్మపదే వగ్గానముద్దానం, గాథానముద్దానం; మహావ. ౧-౩) అయం కాలవేలా నామ. ‘‘ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతీ’’తి (చూళవ. ౩౮౪; ఉదా. ౪౫; అ. ని. ౮.౧౯) అయం సీమవేలా నామ. ‘‘వేలాఅనతిక్కమో సేతుఘాతో’’తి (ధ. స. ౨౯౯-౩౦౧) చ, ‘‘వేలా చేసా అవీతిక్కమనట్ఠేనా’’తి చ, అయం సీలవేలా నామ. తం తివిధమ్పి సో అతిక్కమియేవ. భిక్ఖునియో హి ఓవదితుం కాలో నామ అత్థి, సో అత్థఙ్గతేపి సూరియే ఓవదన్తో తం కాలవేలమ్పి అతిక్కమి. భిక్ఖునీనం ఓవాదే పమాణం నామ అత్థి సీమా మరియాదా. సో ఉత్తరిఛప్పఞ్చవాచాహి ఓవదన్తో తం సీమవేలమ్పి అతిక్కమి. కథేన్తో పన దవసహగతం కత్వా దుట్ఠుల్లాపత్తిపహోనకం కథేతి, ఏవం సీలవేలమ్పి అతిక్కమి.

సంసట్ఠోతి మిస్సీభూతో సమానసుఖదుక్ఖో హుత్వా. సమ్ముఖాతి పురతో. అవణ్ణం భాసతీతి తా పన పచనకోట్టనాదీని కరోన్తియో దిస్వా నత్థి ఇమాసం అనాపత్తి నామ, ఇమా భిక్ఖునియో అనాచారా దుబ్బచా పగబ్భాతి అగుణం కథేతి. అధికరణమ్పి కరోతీతి ఇమేసం భిక్ఖూనం ఇమా భిక్ఖునియో దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ అక్ఖీని దయ్హన్తి, ఇమస్మిం విహారే పుప్ఫపూజా వా ఆసనధోవనపరిభణ్డకరణాదీని వా ఇమాసం వసేన వత్తన్తి. కులధీతరో ఏతా లజ్జినియో, తుమ్హే ఇమా ఇదఞ్చిదఞ్చ వదథ, అయం నామ తుమ్హాకం ఆపత్తి హోతి, వినయధరానం సన్తికం ఆగన్త్వా వినిచ్ఛయం మే దేథాతి అధికరణం ఆకడ్ఢతి.

మోళియఫగ్గునస్స అవణ్ణం భాసతీతి నత్థి ఇమస్స భిక్ఖునో అనాపత్తి నామ. నిచ్చకాలం ఇమస్స పరివేణద్వారం అసుఞ్ఞం భిక్ఖునీహీతి అగుణం కథేతి. అధికరణమ్పి కరోన్తీతి ఇమేసం భిక్ఖూనం మోళియఫగ్గునత్థేరస్స దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ అక్ఖీని దయ్హన్తి. ఇమస్మిం విహారే అఞ్ఞేసం వసనట్ఠానం ఓలోకేతుమ్పి న సక్కా. విహారం ఆగతభిక్ఖునియో ఓవాదం వా పటిసన్థారం వా ఉద్దేసపదం వా థేరమేవ నిస్సాయ లభన్తి, కులపుత్తకో లజ్జీ కుక్కుచ్చకో, ఏవరూపం నామ తుమ్హే ఇదఞ్చిదఞ్చ వదథ, ఏథ వినయధరానం సన్తికే వినిచ్ఛయం దేథాతి అధికరణం ఆకడ్ఢన్తి.

సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచాతి నేవ పియకమ్యతాయ న భేదాధిప్పాయేన, అత్థకామతాయ అవోచ. ఏకం కిరస్స అహోసి – ‘‘ఇమస్స భిక్ఖుస్స ఏవం సంసట్ఠస్స విహరతో అయసో ఉప్పజ్జిస్సతి. సో సాసనస్సాపి అవణ్ణోయేవ. అఞ్ఞేన పన కథితో అయం న ఓరమిస్సతి, భగవతా ధమ్మం దేసేత్వా ఓవదితో ఓరమిస్సతీ’’తి తస్స అత్థకామతాయ భగవన్తం ఏతం, ‘‘ఆయస్మా, భన్తే’’తిఆదివచనం అవోచ.

౨౨౩. ఆమన్తేహీతి జానాపేహి. ఆమన్తేతీతి పక్కోసతి.

౨౨౪. సద్ధాతి సద్ధాయ. తస్మాతి యస్మా త్వం కులపుత్తో చేవ సద్ధాపబ్బజితో చ, యస్మా వా తే ఏతాహి సద్ధిం సంసట్ఠస్స విహరతో యే తా అక్కోసిస్సన్తి వా, పహరిస్సన్తి వా, తేసు దోమనస్సం ఉప్పజ్జిస్సతి, సంసగ్గే పహీనే నుప్పజ్జిస్సతి, తస్మా. తత్రాతి తస్మిం అవణ్ణభాసనే. గేహసితాతి పఞ్చకామగుణనిస్సితా. ఛన్దాతి తణ్హాఛన్దాపి పటిఘఛన్దాపి. విపరిణతన్తి రత్తమ్పి చిత్తం విపరిణతం. దుట్ఠమ్పి, మూళ్హమ్పి చిత్తం విపరిణతం. ఇధ పన తణ్హాఛన్దవసేన రత్తమ్పి వట్టతి, పటిఘఛన్దవసేన దుట్ఠమ్పి వట్టతి. హితానుకమ్పీతి హితేన అనుకమ్పమానో హితేన ఫరమానో. న దోసన్తరోతి న దోసచిత్తో భవిస్సామి.

౨౨౫. అథ ఖో భగవాతి కస్మా ఆరభి? ఫగ్గునస్స కిర ఏత్తకం ఓవాదం సుత్వాపి, ‘‘భిక్ఖునిసంసగ్గతో ఓరమిస్సామి విరమిస్సామీ’’తి చిత్తమ్పి న ఉప్పన్నం, భగవతా పన సద్ధిం పటాణీ వియ పటివిరుద్ధో అట్ఠాసి, అథస్స భగవతో యథా నామ జిఘచ్ఛితస్స భోజనే, పిపాసితస్స పానీయే, సీతేన ఫుట్ఠస్స ఉణ్హే దుక్ఖితస్స సుఖే పత్థనా ఉప్పజ్జతి. ఏవమేవ ఇమం దుబ్బచం భిక్ఖుం దిస్వా పఠమబోధియం సుబ్బచా భిక్ఖూ ఆపాథం ఆగమింసు. అథ తేసం వణ్ణం కథేతుకామో హుత్వా ఇమం దేసనం ఆరభి.

తత్థ ఆరాధయింసూతి గణ్హింసు పూరయింసు. ఏకం సమయన్తి ఏకస్మిం సమయే. ఏకాసనభోజనన్తి ఏకం పురేభత్తభోజనం. సూరియుగ్గమనతో హి యావ మజ్ఝన్హికా సత్తక్ఖత్తుం భుత్తభోజనమ్పి ఇధ ఏకాసనభోజనన్తేవ అధిప్పేతం. అప్పాబాధతన్తి నిరాబాధతం. అప్పాతఙ్కతన్తి నిద్దుక్ఖతం. లహుట్ఠానన్తి సరీరస్స సల్లహుకం ఉట్ఠానం. బలన్తి కాయబలం. ఫాసువిహారన్తి కాయస్స సుఖవిహారం. ఇమినా కిం కథితం? దివా వికాలభోజనం పజహాపితకాలో కథితో. భద్దాలిసుత్తే పన రత్తిం వికాలభోజనం పజహాపితకాలో కథితో. ఇమాని హి ద్వే భోజనాని భగవా న ఏకప్పహారేన పజహాపేసి. కస్మా? ఇమానేవ హి ద్వే భోజనాని వట్టే సత్తానం ఆచిణ్ణాని. సన్తి కులపుత్తా సుఖుమాలా, తే ఏకతో ద్వేపి భోజనాని పజహన్తా కిలమన్తి. తస్మా ఏకతో అపజహాపేత్వా ఏకస్మిం కాలే దివా వికాలభోజనం, ఏకస్మిం రత్తిం వికాలభోజనన్తి విసుం పజహాపేసి. తేసు ఇధ దివా వికాలభోజనం పజహాపితకాలో కథితో. తత్థ యస్మా బుద్ధా న భయం దస్సేత్వా తజ్జేత్వా పజహాపేన్తి, ఆనిసంసం పన దస్సేత్వా పజహాపేన్తి, ఏవఞ్హి సత్తా సుఖేన పజహన్తి. తస్మా ఆనిసంసం దస్సేన్తో ఇమే పఞ్చ గుణే దస్సేసి. అనుసాసనీ కరణీయాతి పునప్పునం సాసనే కత్తబ్బం నాహోసి. ‘‘ఇదం కరోథ, ఇదం మా కరోథా’’తి సతుప్పాదకరణీయమత్తమేవ అహోసి. తావత్తకేనేవ తే కత్తబ్బం అకంసు, పహాతబ్బం పజహింసు, పఠమబోధియం, భిక్ఖవే, సుబ్బచా భిక్ఖూ అహేసుం అస్సవా ఓవాదపటికరాతి.

ఇదాని నేసం సుబ్బచభావదీపికం ఉపమం ఆహరన్తో సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ. తత్థ సుభూమియన్తి సమభూమియం. ‘‘సుభూమ్యం సుఖేత్తే విహతఖాణుకే బీజాని పతిట్ఠపేయ్యా’’తి (దీ. ని. ౨.౪౩౮) ఏత్థ పన మణ్డభూమి సుభూమీతి ఆగతా. చతుమహాపథేతి ద్విన్నం మహామగ్గానం వినివిజ్ఝిత్వా గతట్ఠానే. ఆజఞ్ఞరథోతి వినీతఅస్సరథో. ఓధస్తపతోదోతి యథా రథం అభిరుహిత్వా ఠితేన సక్కా హోతి గణ్హితుం, ఏవం ఆలమ్బనం నిస్సాయ తిరియతో ఠపితపతోదో. యోగ్గాచరియోతి అస్సాచరియో. స్వేవ అస్సదమ్మే సారేతీతి అస్సదమ్మసారథి. యేనిచ్ఛకన్తి యేన యేన మగ్గేన ఇచ్ఛతి. యదిచ్ఛకన్తి యం యం గతిం ఇచ్ఛతి. సారేయ్యాతి ఉజుకం పురతో పేసేయ్య. పచ్చాసారేయ్యాతి పటినివత్తేయ్య.

ఏవమేవ ఖోతి యథా హి సో యోగ్గాచరియో యేన యేన మగ్గేన గమనం ఇచ్ఛతి, తం తం అస్సా ఆరుళ్హావ హోన్తి. యాయ యాయ చ గతియా ఇచ్ఛతి, సా సా గతి గహితావ హోతి. రథం పేసేత్వా అస్సా నేవ వారేతబ్బా న విజ్ఝితబ్బా హోన్తి. కేవలం తేసం సమే భూమిభాగే ఖురేసు నిమిత్తం ఠపేత్వా గమనమేవ పస్సితబ్బం హోతి. ఏవం మయ్హమ్పి తేసు భిక్ఖూసు పునప్పునం వత్తబ్బం నాహోసి. ఇదం కరోథ ఇదం మా కరోథాతి సతుప్పాదనమత్తమేవ కత్తబ్బం హోతి. తేహిపి తావదేవ కత్తబ్బం కతమేవ హోతి, అకత్తబ్బం జహితమేవ. తస్మాతి యస్మా సుబ్బచా యుత్తయానపటిభాగా హుత్వా సతుప్పాదనమత్తేనేవ పజహింసు, తస్మా తుమ్హేపి పజహథాతి అత్థో. ఏలణ్డేహీతి ఏలణ్డా కిర సాలదూసనా హోన్తి, తస్మా ఏవమాహ. విసోధేయ్యాతి ఏలణ్డే చేవ అఞ్ఞా చ వల్లియో ఛిన్దిత్వా బహి నీహరణేన సోధేయ్య. సుజాతాతి సుసణ్ఠితా. సమ్మా పరిహరేయ్యాతి మరియాదం బన్ధిత్వా ఉదకాసిఞ్చనేనపి కాలేనకాలం మూలమూలే ఖణనేనపి వల్లిగుమ్బాదిచ్ఛేదనేనపి కిపిల్లపూటకహరణేనపి మక్కటకజాలసుక్ఖదణ్డకహరణేనపి సమ్మా వడ్ఢేత్వా పోసేయ్య. వుద్ధిఆదీని వుత్తత్థానేవ.

౨౨౬. ఇదాని అక్ఖన్తియా దోసం దస్సేన్తో భూతపుబ్బన్తిఆదిమాహ. తత్థ వేదేహికాతి విదేహరట్ఠవాసికస్స ధీతా. అథ వా వేదోతి పఞ్ఞా వుచ్చతి, వేదేన ఈహతి ఇరియతీతి వేదేహికా, పణ్డితాతి అత్థో. గహపతానీతి ఘరసామినీ. కిత్తిసద్దోతి కిత్తిఘోసో. సోరతాతి సోరచ్చేన సమన్నాగతా. నివాతాతి నివాతవుత్తి. ఉపసన్తాతి నిబ్బుతా. దక్ఖాతి భత్తపచనసయనత్థరణదీపుజ్జలనాదికమ్మేసు ఛేకా. అనలసాతి ఉట్ఠాహికా, సుసంవిహితకమ్మన్తాతి సుట్ఠు సంవిహితకమ్మన్తా. ఏకా అనలసా హోతి, యం యం పన భాజనం గణ్హాతి, తం తం భిన్దతి వా ఛిద్దం వా కరోతి, అయం న తాదిసాతి దస్సేతి.

దివా ఉట్ఠాసీతి పాతోవ కత్తబ్బాని ధేనుదుహనాదికమ్మాని అకత్వా ఉస్సూరే ఉట్ఠితా. హే జే కాళీతి అరే కాళి. కిం జే దివా ఉట్ఠాసీతి కిం తే కిఞ్చి అఫాసుకం అత్థి, కిం దివా ఉట్ఠాసీతి? నో వత రే కిఞ్చీతి అరే యది తే న కిఞ్చి అఫాసుకం అత్థి, నేవ సీసం రుజ్ఝతి, న పిట్ఠి, అథ కస్మా పాపి దాసి దివా ఉట్ఠాసీతి కుపితా అనత్తమనా భాకుటిమకాసి. దివాతరం ఉట్ఠాసీతి పునదివసే ఉస్సూరతరం ఉట్ఠాసి. అనత్తమనవాచన్తి అరే పాపి దాసి అత్తనో పమాణం న జానాసి; కిం అగ్గిం సీతోతి మఞ్ఞసి, ఇదాని తం సిక్ఖాపేస్సామీతిఆదీని వదమానా కుపితవచనం నిచ్ఛారేసి.

పటివిసకానన్తి సామన్తగేహవాసీనం. ఉజ్ఝాపేసీతి అవజానాపేసి. చణ్డీతి అసోరతా కిబ్బిసా. ఇతి యత్తకా గుణా, తతో దిగుణా దోసా ఉప్పజ్జింసు. గుణా నామ సణికం సణికం ఆగచ్ఛన్తి; దోసా ఏకదివసేనేవ పత్థటా హోన్తి. సోరతసోరతోతి అతివియ సోరతో, సోతాపన్నో ను ఖో, సకదాగామీ అనాగామీ అరహా ను ఖోతి వత్తబ్బతం ఆపజ్జతి. ఫుసన్తీతి ఫుసన్తా ఘట్టేన్తా ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి.

అథ భిక్ఖు సోరతోతి వేదితబ్బోతి అథ అధివాసనక్ఖన్తియం ఠితో భిక్ఖు సోరతోతి వేదితబ్బో. యో చీవర…పే… పరిక్ఖారహేతూతి యో ఏతాని చీవరాదీని పణీతపణీతాని లభన్తో పాదపరికమ్మపిట్ఠిపరికమ్మాదీని ఏకవచనేనేవ కరోతి. అలభమానోతి యథా పుబ్బే లభతి, ఏవం అలభన్తో. ధమ్మఞ్ఞేవ సక్కరోన్తోతి ధమ్మంయేవ సక్కారం సుకతకారం కరోన్తో. గరుం కరోన్తోతి గరుభారియం కరోన్తో. మానేన్తోతి మనేన పియం కరోన్తో. పూజేన్తోతి పచ్చయపూజాయ పూజేన్తో. అపచాయమానోతి ధమ్మంయేవ అపచాయమానో అపచితిం నీచవుత్తిం దస్సేన్తో.

౨౨౭. ఏవం అక్ఖన్తియా దోసం దస్సేత్వా ఇదాని యే అధివాసేన్తి, తే ఏవం అధివాసేన్తీతి పఞ్చ వచనపథే దస్సేన్తో పఞ్చిమే, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ కాలేనాతి యుత్తపత్తకాలేన. భూతేనాతి సతా విజ్జమానేన. సణ్హేనాతి సమ్మట్ఠేన. అత్థసఞ్హితేనాతి అత్థనిస్సితేన కారణనిస్సితేన. అకాలేనాతిఆదీని తేసంయేవ పటిపక్ఖవసేన వేదితబ్బాని. మేత్తచిత్తాతి ఉప్పన్నమేత్తచిత్తా హుత్వా. దోసన్తరాతి దుట్ఠచిత్తా, అబ్భన్తరే ఉప్పన్నదోసా హుత్వా. తత్రాతి తేసు వచనపథేసు. ఫరిత్వాతి అధిముచ్చిత్వా. తదారమ్మణఞ్చాతి కథం తదారమ్మణం సబ్బావన్తం లోకం కరోతి? పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతం పుగ్గలం మేత్తచిత్తస్స ఆరమ్మణం కత్వా పున తస్సేవ మేత్తచిత్తస్స అవసేససత్తే ఆరమ్మణం కరోన్తో సబ్బావన్తం లోకం తదారమ్మణం కరోతి నామ. తత్రాయం వచనత్థో. తదారమ్మణఞ్చాతి తస్సేవ మేత్తచిత్తస్స ఆరమ్మణం కత్వా. సబ్బావన్తన్తి సబ్బసత్తవన్తం. లోకన్తి సత్తలోకం. విపులేనాతి అనేకసత్తారమ్మణేన. మహగ్గతేనాతి మహగ్గతభూమికేన. అప్పమాణేనాతి సుభావితేన. అవేరేనాతి నిద్దోసేన. అబ్యాబజ్ఝేనాతి నిద్దుక్ఖేన. ఫరిత్వా విహరిస్సామాతి ఏవరూపేన మేత్తాసహగతేన చేతసా తఞ్చ పుగ్గలం సబ్బఞ్చ లోకం తస్స చిత్తస్స ఆరమ్మణం కత్వా అధిముచ్చిత్వా విహరిస్సామ.

౨౨౮. ఇదాని తదత్థదీపికం ఉపమం ఆహరన్తో సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ. తత్థ అపథవిన్తి నిప్పథవిం కరిస్సామీతి అత్థో. తత్ర తత్రాతి తస్మిం తస్మిం ఠానే. వికిరేయ్యాతి పచ్ఛియా పంసుం ఉద్ధరిత్వా బీజాని వియ వికిరేయ్య. ఓట్ఠుభేయ్యాతి ఖేళం పాతేయ్య. అపథవిం కరేయ్యాతి ఏవం కాయేన చ వాచాయ చ పయోగం కత్వాపి సక్కుణేయ్య అపథవిం కాతున్తి? గమ్భీరాతి బహలత్తేన ద్వియోజనసతసహస్సాని చత్తారి చ నహుతాని గమ్భీరా. అప్పమేయ్యాతి తిరియం పన అపరిచ్ఛిన్నా. ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ ఇదం ఓపమ్మసంసన్దనం – పథవీ వియ హి మేత్తచిత్తం దట్ఠబ్బం. కుదాలపిటకం గహేత్వా ఆగతపురిసో వియ పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో. యథా సో కుదాలపిటకేన మహాపథవిం అపథవిం కాతుం న సక్కోతి, ఏవం వో పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో మేత్తచిత్తస్స అఞ్ఞథత్తం కాతుం న సక్ఖిస్సతీతి.

౨౨౯. దుతియఉపమాయం హలిద్దిన్తి యంకిఞ్చి పీతకవణ్ణం. నీలన్తి కంసనీలం వా పలాసనీలం వా. అరూపీతి అరూపో. నను చ, ద్విన్నం కట్ఠానం వా ద్విన్నం రుక్ఖానం వా ద్విన్నం సేయ్యానం వా ద్విన్నం సేలానం వా అన్తరం పరిచ్ఛిన్నాకాసరూపన్తి ఆగతం, కస్మా ఇధ అరూపీతి వుత్తోతి? సనిదస్సనభావపటిక్ఖేపతో. తేనేవాహ ‘‘అనిదస్సనో’’తి. తస్మిఞ్హి రూపం లిఖితుం, రూపపాతుభావం దస్సేతుం న సక్కా, తస్మా ‘‘అరూపీ’’తి వుత్తో. అనిదస్సనోతి దస్సనస్స చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స అనాపాథో. ఉపమాసంసన్దనే పనేత్థ ఆకాసో వియ మేత్తచిత్తం. తులికపఞ్చమా చత్తారో రఙ్గజాతా వియ పఞ్చ వచనపథా, తులికపఞ్చమే రఙ్గే గహేత్వా ఆగతపురిసో వియ పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో. యథా సో తులికపఞ్చమేహి రఙ్గేహి ఆకాసే రూపపాతుభావం కాతుం న సక్కోతి, ఏవం వో పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో మేత్తచిత్తస్స అఞ్ఞథత్తం కత్వా దోసుప్పత్తిం దస్సేతుం న సక్ఖిస్సతీతి.

౨౩౦. తతియఉపమాయం ఆదిత్తన్తి పజ్జలితం. గమ్భీరా అప్పమేయ్యాతి ఇమిస్సా గఙ్గాయ గమ్భీరట్ఠానం గావుతమ్పి అత్థి, అడ్ఢయోజనమ్పి, యోజనమ్పి. పుథులం పనస్సా ఏవరూపంయేవ, దీఘతో పన పఞ్చయోజనసతాని. సా కథం గమ్భీరా అప్పమేయ్యాతి? ఏతేన పయోగేన పరివత్తేత్వా ఉద్ధనే ఉదకం వియ తాపేతుం అసక్కుణేయ్యతో. ఠితోదకం పన కేనచి ఉపాయేన అఙ్గులమత్తం వా అడ్ఢఙ్గులమత్తం వా ఏవం తాపేతుం సక్కా భవేయ్య, అయం పన న సక్కా, తస్మా ఏవం వుత్తం. ఉపమాసంసన్దనే పనేత్థ గఙ్గా వియ మేత్తచిత్తం, తిణుక్కం ఆదాయ ఆగతపురిసో వియ పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో. యథా సో ఆదిత్తాయ తిణుక్కాయ గఙ్గం తాపేతుం న సక్కోతి, ఏవం వో పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో మేత్తచిత్తస్స అఞ్ఞథత్తం కాతుం న సక్ఖిస్సతీతి.

౨౩౧. చతుత్థఉపమాయం బిళారభస్తాతి బిళారచమ్మపసిబ్బకా. సుమద్దితాతి సుట్ఠు మద్దితా. సుపరిమద్దితాతి అన్తో చ బహి చ సమన్తతో సుపరిమద్దితా. తూలినీతి సిమ్బలితూలలతాతూలసమానా. ఛిన్నసస్సరాతి ఛిన్నసస్సరసద్దా. ఛిన్నభబ్భరాతి ఛిన్నభబ్భరసద్దా. ఉపమాసంసన్దనే పనేత్థ బిళారభస్తా వియ మేత్తచిత్తం, కట్ఠకఠలం ఆదాయ ఆగతపురిసో వియ పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో. యథా సో కట్ఠేన వా కఠలేన వా బిళారభస్తం సరసరం భరభరం సద్దం కాతుం న సక్కోతి, ఏవం వో పఞ్చ వచనపథే గహేత్వా ఆగతపుగ్గలో మేత్తచిత్తస్స అఞ్ఞథత్తం కత్వా దోసానుగతభావం కాతుం న సక్ఖిస్సతీతి.

౨౩౨. ఓచరకాతి అవచరకా హేట్ఠాచరకా, నీచకమ్మకారకాతి అత్థో. యో మనో పదూసేయ్యాతి యో భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా మనో పదూసేయ్య, తం కకచేన ఓకన్తనం నాధివాసేయ్య. న మే సో తేన సాసనకరోతి సో తేన అనధివాసనేన మయ్హం ఓవాదకరో న హోతి. ఆపత్తి పనేత్థ నత్థి.

౨౩౩. అణుం వా థూలం వాతి అప్పసావజ్జం వా మహాసావజ్జం వా. యం తుమ్హే నాధివాసేయ్యాథాతి యో తుమ్హేహి అధివాసేతబ్బో న భవేయ్యాతి అత్థో. నో హేతం, భన్తేతి, భన్తే, అనధివాసేతబ్బం నామ వచనపథం న పస్సామాతి అధిప్పాయో. దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయాతి ఇతి భగవా అరహత్తేన కూటం గణ్హన్తో యథానుసన్ధినా దేసనం నిట్ఠపేసీతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

కకచూపమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.