౯. ద్వేధావితక్కసుత్తవణ్ణనా

౨౦౬. మే సుతన్తి ద్వేధావితక్కసుత్తం. తత్థ ద్విధా కత్వా ద్విధా కత్వాతి ద్వే ద్వే భాగే కత్వా. కామవితక్కోతి కామపటిసంయుత్తో వితక్కో. బ్యాపాదవితక్కోతి బ్యాపాదపటిసంయుత్తో వితక్కో. విహింసావితక్కోతి విహింసాపటిసంయుత్తో వితక్కో. ఏకం భాగన్తి అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికో వా సుఖుమో వా సబ్బో పాయం వితక్కో అకుసలపక్ఖికోయేవాతి తయోపి కామబ్యాపాదవిహింసావితక్కే ఏకం కోట్ఠాసమకాసిం. కామేహి నిస్సటో నేక్ఖమ్మపటిసంయుత్తో వితక్కో నేక్ఖమ్మవితక్కో నామ, సో యావ పఠమజ్ఝానా వట్టతి. అబ్యాపాదపటిసంయుత్తో వితక్కో అబ్యాపాదవితక్కో, సో మేత్తాపుబ్బభాగతో పట్ఠాయ యావ పఠమజ్ఝానా వట్టతి. అవిహింసాపటిసంయుత్తో వితక్కో అవిహింసావితక్కో, సో కరుణాపుబ్బభాగతో పట్ఠాయ యావ పఠమజ్ఝానా వట్టతి. దుతియం భాగన్తి సబ్బోపాయం కుసలపక్ఖికోయేవాతి దుతియం కోట్ఠాసమకాసిం. ఇమినా బోధిసత్తస్స వితక్కనిగ్గహణకాలో కథితో.

బోధిసత్తస్స హి ఛబ్బస్సాని పధానం పదహన్తస్స నేక్ఖమ్మవితక్కాదయో పుఞ్జపుఞ్జా మహానదియం ఓఘా వియ పవత్తింసు. సతిసమ్మోసేన పన సహసా కామవితక్కాదయో ఉప్పజ్జిత్వా కుసలవారం పచ్ఛిన్దిత్వా సయం అకుసలజవనవారా హుత్వా తిట్ఠన్తి. తతో బోధిసత్తో చిన్తేసి – ‘‘మయ్హం ఇమే కామవితక్కాదయో కుసలవారం పచ్ఛిన్దిత్వా తిట్ఠన్తి, హన్దాహం ఇమే వితక్కే ద్వే భాగే కత్వా విహరామీ’’తి కామవితక్కాదయో అకుసలపక్ఖికాతి ఏకం భాగం కరోతి నేక్ఖమ్మవితక్కాదయో కుసలపక్ఖికాతి ఏకం. అథ పున చిన్తేసి – ‘‘అకుసలపక్ఖతో ఆగతం వితక్కం మన్తేన కణ్హసప్పం ఉప్పీళేత్వా గణ్హన్తో వియ అమిత్తం గీవాయ అక్కమన్తో వియ చ నిగ్గహేస్సామి, నాస్స వడ్ఢితుం దస్సామి. కుసలపక్ఖతో ఆగతం వితక్కం మేఘసమయే మేఘం వియ సుఖేత్తే సాలకల్యాణిపోతకం వియ చ సీఘం వడ్ఢేస్సామీ’’తి. సో తథా కత్వా అకుసలవితక్కే నిగ్గణ్హి, కుసలవితక్కే వడ్ఢేసి. ఏవం ఇమినా బోధిసత్తస్స వితక్కనిగ్గహణనకాలో కథితోతి వేదితబ్బో.

౨౦౭. ఇదాని యథాస్స తే వితక్కా ఉప్పజ్జింసు, యథా చ నే నిగ్గహేసి, తం దస్సేన్తో తస్స మయ్హం, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ అప్పమత్తస్సాతి సతియా అవిప్పవాసే ఠితస్స. ఆతాపినోతి ఆతాపవీరియవన్తస్స. పహితత్తస్సాతి పేసితచిత్తస్స. ఉప్పజ్జతి కామవితక్కోతి బోధిసత్తస్స ఛబ్బస్సాని పధానం పదహతో రజ్జసుఖం వా ఆరబ్భ, పాసాదే వా నాటకాని వా ఓరోధే వా కిఞ్చిదేవ వా సమ్పత్తిం ఆరబ్భ కామవితక్కో నామ న ఉప్పన్నపుబ్బో. దుక్కరకారికాయ పనస్స ఆహారూపచ్ఛేదేన అధిమత్తకసిమానం పత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘న సక్కా ఆహారూపచ్ఛేదేన విసేసం నిబ్బత్తేతుం, యంనూనాహం ఓళారికం ఆహారం ఆహారేయ్య’’న్తి. సో ఉరువేలం పిణ్డాయ పావిసి. మనుస్సా – ‘‘మహాపురిసో పుబ్బే ఆహరిత్వా దిన్నమ్పి న గణ్హి, అద్ధాస్స ఇదాని మనోరథో మత్థకం పత్తో, తస్మా సయమేవ ఆగతో’’తి పణీతపణీతం ఆహారం ఉపహరింసు. బోధిసత్తస్స అత్తభావో నచిరస్సేవ పాకతికో అహోసి. జరాజిణ్ణత్తభావో హి సప్పాయభోజనం లభిత్వాపి పాకతికో న హోతి. బోధిసత్తో పన దహరో. తేనస్స సప్పాయభోజనం భుఞ్జతో అత్తభావో న చిరస్సేవ పాకతికో జాతో, విప్పసన్నాని ఇన్ద్రియాని, పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో, సముగ్గతతారాగణం వియ నభం పరిపుణ్ణద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణప్పటిమణ్డితసరీరం అహోసి. సో తం ఓలోకేత్వా ‘‘తావ కిలన్తో నామ అత్తభావో ఏవం పటిపాకతికో జాతో’’తి చిన్తేత్వా అత్తనో పఞ్ఞామహన్తతాయ ఏవం పరిత్తకమ్పి వితక్కం గహేత్వా కామవితక్కోతి అకాసి.

పణ్ణసాలాయ పురతో నిసిన్నో చమరపసదగవయరోహితమిగాదికే మగగణే మనుఞ్ఞసద్దరవనే మోరవనకుక్కుటాదికే పక్ఖిగణే నీలుప్పలకుముదకమలాదిసఞ్ఛన్నాని పల్లలాని నానాకుసుమసఞ్ఛన్నవిటపా వనరాజియో మణిక్ఖన్ధనిమ్మలజలపవాహఞ్చ నదిం నేరఞ్జరం పస్సతి. తస్స ఏవం హోతి ‘‘సోభనా వతిమే మిగజాతా పక్ఖిగణా పల్లలాని వనరాజియో నదీ నేరఞ్జరా’’తి. సో తమ్పి ఏవం పరిత్తకం వితక్కం గహేత్వా కామవితక్కమకాసి, తేనాహ ‘‘ఉప్పజ్జతి కామవితక్కో’’తి.

అత్తబ్యాబాధాయపీతి అత్తదుక్ఖాయపి. ఏసేవనయో సబ్బత్థ. కిం పన మహాసత్తస్స ఉభయదుక్ఖాయ సంవత్తనకవితక్కో నామ అత్థీతి? నత్థి. అపరిఞ్ఞాయం ఠితస్స పన వితక్కో యావ ఉభయబ్యాబాధాయ సంవత్తతీతి ఏతాని తీణి నామాని లభతి, తస్మా ఏవమాహ. పఞ్ఞానిరోధికోతి అనుప్పన్నాయ లోకియలోకుత్తరాయ పఞ్ఞాయ ఉప్పజ్జితుం న దేతి, లోకియపఞ్ఞం పన అట్ఠసమాపత్తిపఞ్చాభిఞ్ఞావసేన ఉప్పన్నమ్పి సముచ్ఛిన్దిత్వా ఖిపతీతి పఞ్ఞానిరోధికో. విఘాతపక్ఖికోతి దుక్ఖకోట్ఠాసికో. అసఙ్ఖతం నిబ్బానం నామ, తం పచ్చక్ఖం కాతుం న దేతీతి అనిబ్బానసంవత్తనికో. అబ్భత్థం గచ్ఛతీతి ఖయం నత్థిభావం గచ్ఛతి. ఉదకపుప్ఫుళకో వియ నిరుజ్ఝతి. పజహమేవాతి పజహిమేవ. వినోదమేవాతి నీహరిమేవ. బ్యన్తమేవ నం అకాసిన్తి విగతన్తం నిస్సేసం పరివటుమం పరిచ్ఛిన్నమేవ నం అకాసిం.

౨౦౮. బ్యాపాదవితక్కోతి న బోధిసత్తస్స పరూపఘాతప్పటిసంయుత్తో నామ వితక్కో చిత్తే ఉప్పజ్జతి, అథస్స అతివస్సఅచ్చుణ్హఅతిసీతాదీని పన పటిచ్చ చిత్తవిపరిణామభావో హోతి, తం సన్ధాయ ‘‘బ్యాపాదవితక్కో’’తి ఆహ. విహింసావితక్కోతి న మహాసత్తస్స పరేసం దుక్ఖుప్పాదనప్పటిసంయుత్తో వితక్కో ఉప్పజ్జతి, చిత్తే పన ఉద్ధతాకారో అనేకగ్గతాకారో హోతి, తం గహేత్వా విహింసావితక్కమకాసి. పణ్ణసాలాద్వారే నిసిన్నో హి సీహబ్యగ్ఘాదికే వాళమిగే సూకరాదయో ఖుద్దమిగే విహింసన్తే పస్సతి. అథ బోధిసత్తో ఇమస్మిమ్పి నామ అకుతోభయే అరఞ్ఞే ఇమేసం తిరచ్ఛానగతానం పచ్చత్థికా ఉప్పజ్జన్తి, బలవన్తో దుబ్బలే ఖాదన్తి, బలవన్తఖాదితా వత్తన్తీతి కారుఞ్ఞం ఉప్పాదేతి. అఞ్ఞేపి బిళారాదయో కుక్కుటమూసికాదీని ఖాదన్తే పస్సతి, గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠో మనుస్సే రాజకమ్మికేహి ఉపద్దుతే వధబన్ధాదీని అనుభవన్తే అత్తనో కసివణిజ్జాదీని కమ్మాని కత్వా జీవితుం న లభన్తీతి కారుఞ్ఞం ఉప్పాదేతి, తం సన్ధాయ ‘‘ఉప్పజ్జతి విహింసావితక్కో’’తి ఆహ. తథా తథాతి తేన తేన ఆకారేన. ఇదం వుత్తం హోతి – కామవితక్కాదీసు యం యం వితక్కేతి, యం యం వితక్కం పవత్తేతి, తేన తేనే చస్సాకారేన కామవితక్కాదిభావో చేతసో న హి హోతీతి. పహాసి నేక్ఖమ్మవితక్కన్తి నేక్ఖమ్మవితక్కం పజహతి. బహులమకాసీతి బహులం కరోతి. తస్స తం కామవితక్కాయ చిత్తన్తి తస్స తం చిత్తం కామవితక్కత్థాయ. యథా కామవితక్కసమ్పయుత్తం హోతి, ఏవమేవం నమతీతి అత్థో. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో.

ఇదాని అత్థదీపికం ఉపమం దస్సేన్తో సేయ్యథాపీ తిఆదిమాహ. తత్థ కిట్ఠసమ్బాధేతి సస్ససమ్బాధే. ఆకోటేయ్యాతి ఉజుకం పిట్ఠియం పహరేయ్య. పటికోటేయ్యాతి తిరియం ఫాసుకాసు పహరేయ్య. సన్నిరున్ధేయ్యాతి ఆవరిత్వా తిట్ఠేయ్య. సన్నివారేయ్యాతి ఇతో చితో చ గన్తుం న దదేయ్య. తతోనిదానన్తి తేన కారణేన, ఏవం అరక్ఖితానం గున్నం పరేసం సస్సఖాదనకారణేనాతి అత్థో. బాలో హి గోపాలోకో ఏవం గావో అరక్ఖమానో ‘‘అయం అమ్హాకం భత్తవేతనం ఖాదతి, ఉజుం గావో రక్ఖితుమ్పి న సక్కోతి, కులేహి సద్ధిం వేరం గణ్హాపేతీ’’తి గోసామికానమ్పి సన్తికా వధాదీని పాపుణాతి, కిట్ఠసామికానమ్పి. పణ్డితో పన ఇమాని చత్తారి భయాని సమ్పస్సన్తో గావో సాధుకం రక్ఖతి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం. ఆదీనవన్తి ఉపద్దవం. ఓకారన్తి లామకం, ఖన్ధేసు వా ఓతారం. సంకిలేసన్తి కిలిట్ఠభావం. నేక్ఖమ్మేతి నేక్ఖమ్మమ్హి. ఆనిసంసన్తి విసుద్ధిపక్ఖం. వోదానపక్ఖన్తి ఇదం తస్సేవ వేవచనం, కుసలానం ధమ్మానం నేక్ఖమ్మమ్హి విసుద్ధిపక్ఖం అద్దసన్తి అత్థో.

౨౦౯. నేక్ఖమ్మన్తి చ కామేహి నిస్సటం సబ్బకుసలం, ఏకధమ్మే సఙ్గయ్హమానే నిబ్బానమేవ. తత్రిదం ఓపమ్మసంసన్దనం – కిట్ఠసమ్బాధం వియ హి రూపాదిఆరమ్మణం, కూటగావో వియ కూటచిత్తం, పణ్డితగోపాలకో వియ బోధిసత్తో, చతుబ్బిధభయం వియ అత్తపరూభయబ్యాబాధాయ సంవత్తనవితక్కో, పణ్డితగోపాలకస్స చతుబ్బిధం భయం దిస్వా కిట్ఠసమ్బాధే అప్పమాదేన గోరక్ఖణం వియ బోధిసత్తస్స ఛబ్బస్సాని పధానం పదహతో అత్తబ్యాబాధాదిభయం దిస్వా రూపాదీసు ఆరమ్మణేసు యథా కామవితక్కాదయో న ఉప్పజ్జన్తి, ఏవం చిత్తరక్ఖణం. పఞ్ఞావుద్ధికోతిఆదీసు అనుప్పన్నాయ లోకియలోకుత్తరపఞ్ఞాయ ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నాయ చ వుద్ధియా సంవత్తతీతి పఞ్ఞావుద్ధికో. న దుక్ఖకోట్ఠాసాయ సంవత్తతీతి అవిఘాతపక్ఖికో. నిబ్బానధాతుసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతీతి నిబ్బానసంవత్తనికో. రత్తిం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యన్తి సకలరత్తిం చేపి తం వితక్కం పవత్తేయ్యం. తతోనిదానన్తి తంమూలకం. ఓహఞ్ఞేయ్యాతి ఉగ్ఘాతీయేయ్య, ఉద్ధచ్చాయ సంవత్తేయ్యాతి అత్థో. ఆరాతి దూరే. సమాధిమ్హాతి ఉపచారసమాధితోపి అప్పనాసమాధితోపి. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తమేవ చిత్తన్తి సో అహం, భిక్ఖవే, మా మే చిత్తం సమాధిమ్హా దూరే హోతూతి అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేమి, గోచరజ్ఝత్తే ఠపేమీతి అత్థో. సన్నిసాదేమీతి తత్థేవ చ నం సన్నిసీదాపేమి. ఏకోదిం కరోమీతి ఏకగ్గం కరోమి. సమాదహామీతి సమ్మా ఆదహామి, సుట్ఠు ఆరోపేమీతి అత్థో. మా మే చిత్తం ఊహఞ్ఞీతి మా మయ్హం చిత్తం ఉగ్ఘాతీయిత్థ, మా ఉద్ధచ్చాయ సంవత్తతూతి అత్థో.

౨౧౦. ఉప్పజ్జతి అబ్యాపాదవితక్కో…పే… అవిహింసావితక్కోతి ఏత్థ యో సో ఇమాయ హేట్ఠా వుత్తతరుణవిపస్సనాయ సద్ధిం ఉప్పన్నవితక్కో కామపచ్చనీకట్ఠేన నేక్ఖమ్మవితక్కోతి వుత్తో. సోయేవ బ్యాపాదపచ్చనీకట్ఠేన అబ్యాపాదవితక్కోతి చ విహింసాపచ్చనీకట్ఠేన అవిహింసావితక్కోతి చ వుత్తో.

ఏత్తావతా బోధిసత్తస్స సమాపత్తిం నిస్సాయ విపస్సనాపట్ఠపనకాలో కథితో. యస్స హి సమాధిపి తరుణో, విపస్సనాపి. తస్స విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అతిచిరం నిసిన్నస్స కాయో కిలమతి, అన్తో అగ్గి వియ ఉట్ఠహతి, కచ్ఛేహి సేదా ముచ్చన్తి, మత్థకతో ఉసుమవట్టి వియ ఉట్ఠహతి, చిత్తం హఞ్ఞతి విహఞ్ఞతి విప్ఫన్దతి. సో పున సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా తం పరిదమేత్వా ముదుకం కత్వా సమస్సాసేత్వా పున విపస్సనం పట్ఠపేతి. తస్స పున అతిచిరం నిసిన్నస్స తథేవ హోతి. సో పున సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా తథేవ కరోతి. విపస్సనాయ హి బహూపకారా సమాపత్తి.

యథా యోధస్స ఫలకకోట్ఠకో నామ బహూపకారో హోతి, సో తం నిస్సాయ సఙ్గామం పవిసతి, తత్థ హత్థీహిపి అస్సేహిపి యోధేహిపి సద్ధిం కమ్మం కత్వా ఆవుధేసు వా ఖీణేసు భుఞ్జితుకామతాదిభావే వా సతి నివత్తిత్వా ఫలకకోట్ఠకం పవిసిత్వా ఆవుధానిపి గణ్హాతి, విస్సమతిపి, భుఞ్జతిపి, పానీయమ్పి పివతి, సన్నాహమ్పి పటిసన్నయ్హతి, తం తం కత్వా పున సఙ్గామం పవిసతి, తత్థ కమ్మం కత్వా పున ఉచ్చారాదిపీళితో వా కేనచిదేవ వా కరణీయేన ఫలకకోట్ఠకం పవిసతి. తత్థ సన్థమ్భిత్వా పున సఙ్గామం పవిసతి, ఏవం యోధస్స ఫలకకోట్ఠకో వియ విపస్సనాయ బహూపకారా సమాపత్తి.

సమాపత్తియా పన సఙ్గామనిత్థరణకయోధస్స ఫలకకోట్ఠకతోపి విపస్సనా బహూపకారతరా. కిఞ్చాపి హి సమాపత్తిం నిస్సాయ విపస్సనం పట్ఠపేతి, విపస్సనా పన థామజాతా సమాపత్తిమ్పి రక్ఖతి. థామజాతం కరోతి.

యథా హి థలే నావమ్పి నావాయ భణ్డమ్పి సకటభారం కరోన్తి. ఉదకం పత్వా పన సకటమ్పి సకటభణ్డమ్పి యుత్తగోణేపి నావాభారం కరోన్తి. నావా తిరియం సోతం ఛిన్దిత్వా సోత్థినా సుపట్టనం గచ్ఛతి, ఏవమేవం కిఞ్చాపి సమాపత్తిం నిస్సాయ విపస్సనం పట్ఠపేతి, విపస్సనా పన థామజాతా సమాపత్తిమ్పి రక్ఖతి, థామజాతం కరోతి. థలం పత్వా సకటం వియ హి సమాపత్తి. ఉదకం పత్వా నావా వియ విపస్సనా. ఇతి బోధిసత్తస్స ఏత్తావతా సమాపత్తిం నిస్సాయ విపస్సనాపట్ఠపనకాలో కథితోతి వేదితబ్బో.

యఞ్ఞదేవాతిఆది కణ్హపక్ఖే వుత్తానుసారేనేవ వేదితబ్బం, ఇధాపి అత్థదీపికం ఉపమం దస్సేతుం సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ. తత్థ గామన్తసమ్భతేసూతి గామన్తం ఆహటేసు. సతికరణీయమేవ హోతీతి ఏతా గావోతి సతిఉప్పాదనమత్తమేవ కాతబ్బం హోతి. ఇతో చితో చ గన్త్వా ఆకోటనాదికిచ్చం నత్థి. ఏతే ధమ్మాతి ఏతే సమథవిపస్సనా ధమ్మాతి సతుప్పాదనమత్తమేవ కాతబ్బం హోతి. ఇమినా బోధిసత్తస్స సమథవిపస్సనానం థామజాతకాలో కథితో. తదా కిరస్స సమాపత్తిం అప్పనత్థాయ నిసిన్నస్స అట్ఠ సమాపత్తియో ఏకావజ్జనేన ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి, విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నిసిన్నో సత్త అనుపస్సనా ఏకప్పహారేనేవ ఆరుళ్హో హోతి.

౨౧౫. సేయ్యథాపీతి ఇధ కిం దస్సేతి? అయం పాటియేక్కో అనుసన్ధి, సత్తానఞ్హి హితూపచారం అత్తనో సత్థుభావసమ్పదఞ్చ దస్సేన్తో భగవా ఇమం దేసనం ఆరభి. తత్థ అరఞ్ఞేతి అటవియం. పవనేతి వనసణ్డే. అత్థతో హి ఇదం ద్వయం ఏకమేవ, పఠమస్స పన దుతియం వేవచనం. అయోగక్ఖేమకామోతి చతూహి యోగేహి ఖేమం నిబ్భయట్ఠానం అనిచ్ఛన్తో భయమేవ ఇచ్ఛన్తో. సోవత్థికోతి సువత్థిభావావహో. పీతిగమనీయోతి తుట్ఠిం గమనీయో. ‘‘పీతగమనీయో’’తి వా పాఠో. పిదహేయ్యాతి సాఖాదీహి థకేయ్య. వివరేయ్యాతి విసదముఖం కత్వా వివటం కరేయ్య. కుమ్మగ్గన్తి ఉదకవనపబ్బతాదీహి సన్నిరుద్ధం అమగ్గం. ఓదహేయ్య ఓకచరన్తి తేసం ఓకే చరమానం వియ ఏకం దీపకమిగం ఏకస్మిం ఠానే ఠపేయ్య. ఓకచారికన్తి దీఘరజ్జుయా బన్ధితంయేవ మిగిం.

మిగలుద్దకో హి అరఞ్ఞం మిగానం వసనట్ఠానం గన్త్వా ‘‘ఇధ వసన్తి, ఇమినా మగ్గేన నిక్ఖమన్తి, ఏత్థ చరన్తి, ఏత్థ పివన్తి, ఇమినా మగ్గేన పవిసన్తీ’’తి సల్లక్ఖేత్వా మగ్గం పిధాయ కుమ్మగ్గం వివరిత్వా ఓకచరఞ్చ ఓకచారికఞ్చ ఠపేత్వా సయం పటిచ్ఛన్నట్ఠానే సత్తిం గహేత్వా తిట్ఠతి. అథ సాయన్హసమయే మిగా అకుతోభయే అరఞ్ఞే చరిత్వా పానీయం పివిత్వా మిగపోతకేహి సద్ధిం కీళమానా వసనట్ఠానసన్తికం ఆగన్త్వా ఓకచరఞ్చ ఓకచారికఞ్చ దిస్వా ‘‘సహాయకా నో ఆగతా భవిస్సన్తీ’’తి నిరాసఙ్కా పవిసన్తి, తే మగ్గం పిహితం దిస్వా ‘‘నాయం మగ్గో, అయం మగ్గో భవిస్సతీ’’తి కుమ్మగ్గం పటిపజ్జన్తి. మిగలుద్దకో న తావ కిఞ్చి కరోతి, పవిట్ఠేసు పన సబ్బపచ్ఛిమం సణికం పహరతి. సో ఉత్తసతి, తతో సబ్బే ఉత్తసిత్వా ‘‘భయం ఉప్పన్న’’న్తి పురతో ఓలోకేన్తా ఉదకేన వా వనేన వా పబ్బతేన వా సన్నిరుద్ధం మగ్గం దిస్వా ఉభోహి పస్సేహి అఙ్గులిసఙ్ఖలికం వియ గహనవనం పవిసితుం అసక్కోన్తా పవిట్ఠమగ్గేనేవ నిక్ఖమితుం ఆరభన్తి. లుద్దకో తేసం నివత్తనభావం ఞత్వా ఆదితో పట్ఠాయ తింసమ్పి చత్తాలీసమ్పి మిగే ఘాతేతి. ఇదం సన్ధాయ ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మహామిగసఙ్ఘో అపరేన సమయేన అనయబ్యసనం ఆపజ్జేయ్యాతి వుత్తం.

‘‘నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం, అవిజ్జాయేతం అధివచన’’న్తి ఏత్థ యస్మా ఇమే సత్తా అవిజ్జాయ అఞ్ఞాణా హుత్వా నన్దీరాగేన ఆబన్ధిత్వా రూపారమ్మణాదీని ఉపనీతా వట్టదుక్ఖసత్తియా ఘాతం లభన్తి. తస్మా భగవా ఓకచరం నన్దీరాగోతి, ఓకచారికం అవిజ్జాతి కత్వా దస్సేసి.

మిగలుద్దకో హి ఏకదాపి తేసం సాఖాభఙ్గేన సరీరం పుఞ్ఛిత్వా మనుస్సగన్ధం అపనేత్వా ఓకచరం ఏకస్మిం ఠానే ఠపేత్వా ఓకచారికం సహ రజ్జుయా విస్సజ్జేత్వా అత్తానం పటిచ్ఛాదేత్వా సత్తిం ఆదాయ ఓకచరస్స సన్తికే తిట్ఠతి, ఓకచారికా మిగగణస్స చరణట్ఠానాభిముఖీ గచ్ఛతి. తం దిస్వా మిగా సీసాని ఉక్ఖిపిత్వా తిట్ఠన్తి, సాపి సీసం ఉక్ఖిపిత్వా తిట్ఠతి, తే ‘‘అమ్హాకం సమజాతికా అయ’’న్తి గోచరం గణ్హన్తి. సాపి తిణాని ఖాదన్తీ వియ సణికం ఉపగచ్ఛతి. ఆరఞ్ఞికో యూథపతిమిగో తస్సా వాతం లభిత్వా సకభరియం విస్సజ్జేత్వా తదభిముఖో హోతి.

సత్తానఞ్హి నవనవమేవ పియం హోతి. ఓకచారికా ఆరఞ్ఞికస్స మిగస్స అచ్చాసన్నభావం అదత్వా తదభిముఖీవ పచ్ఛతో పటిక్కమిత్వా ఓకచరస్స సన్తికం గచ్ఛతి, యత్థ యత్థస్సా రజ్జు లగ్గతి, తత్థ తత్థ ఖురేన పహరిత్వా మోచేతి, ఆరఞ్ఞికో మిగో ఓకచరం దిస్వా ఓకచారికాయ సమ్మత్తో హుత్వా ఓకచరే ఉసూయం కత్వా పిట్ఠిం నామేత్వా సీసం కమ్పేన్తో తిట్ఠతి, తస్మిం ఖణే సత్తిం జివ్హాయ లేహన్తోపి ‘‘కిం ఏత’’న్తి న జానాతి, ఓకచరోపి సచస్స ఉపరిభాగేన తం మిగం పహరితుం సుఖం హోతి, పిట్ఠిం నామేతి. సచస్స హేట్ఠాభాగేన పహరితుం సుఖం హోతి, హదయం ఉన్నామేతి. అథ లుద్దకో ఆరఞ్ఞికం మిగం సత్తియా పహరిత్వా తత్థేవ ఘాతేత్వా మంసం ఆదాయ గచ్ఛతి. ఏవమేవ యథా సో మిగో ఓకచారికాయ సమ్మత్తో ఓకచరే ఉసూయం కత్వా సత్తిం జివ్హాయ లేహన్తోపి కిఞ్చి న జానాతి, తథా ఇమే సత్తా అవిజ్జాయ సమ్మత్తా అన్ధభూతా కిఞ్చి అజానన్తా రూపాదీసు నన్దీరాగం ఉపగమ్మ వట్టదుక్ఖసత్తియా వధం లభన్తీతి భగవా ఓకచరం నన్దీరాగోతి, ఓకచారికం అవిజ్జాతి కత్వా దస్సేసి.

ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, వివటో మయా ఖేమో మగ్గోతి ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, మయా ఇమేసం సత్తానం హితచరణేన సమ్మాసమ్బోధిం పత్వా అహం బుద్ధోస్మీతి తుణ్హీభూతేన అనిసీదిత్వా ధమ్మచక్కప్పవత్తనతో పట్ఠాయ ధమ్మం దేసేన్తేన వివటో ఖేమో అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, పిహితో కుమ్మగ్గో, అఞ్ఞాతకోణ్డఞ్ఞాదీనం భబ్బపుగ్గలానం ఊహతో ఓకచరో నన్దీరాగో ద్వేధా ఛేత్వా పాతితో, నాసితా ఓకచారికా అవిజ్జా సబ్బేన సబ్బం సముగ్ఘాతితాతి అత్తనో హితూపచారం దస్సేసి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

ద్వేధావితక్కసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.