౧౦. వితక్కసణ్ఠానసుత్తవణ్ణనా

౨౧౬. ఏవం మే సుతన్తి వితక్కసణ్ఠానసుత్తం. తత్థ అధిచిత్తమనుయుత్తేనాతి దసకుసలకమ్మపథవసేన ఉప్పన్నం చిత్తం చిత్తమేవ, విపస్సనాపాదకఅట్ఠసమాపత్తిచిత్తం తతో చిత్తతో అధికం చిత్తన్తి అధిచిత్తం. అనుయుత్తేనాతి తం అధిచిత్తం అనుయుత్తేన, తత్థ యుత్తప్పయుత్తేనాతి అత్థో.

తత్రాయం భిక్ఖు పురేభత్తం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో నిసీదనం ఆదాయ అసుకస్మిం రుక్ఖమూలే వా వనసణ్డే వా పబ్బతపాదే వా పబ్భారే వా సమణధమ్మం కరిస్సామీతి నిక్ఖమన్తోపి, తత్థ గన్త్వా హత్థేహి వా పాదేహి వా నిసజ్జట్ఠానతో తిణపణ్ణాని అపనేన్తోపి అధిచిత్తం అనుయుత్తోయేవ. నిసీదిత్వా పన హత్థపాదే ధోవిత్వా పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా మూలకమ్మట్ఠానం గహేత్వా విహరన్తోపి అధిచిత్తం అనుయుత్తోయేవ.

నిమిత్తానీతి కారణాని. కాలేన కాలన్తి సమయే సమయే. న ను చ కమ్మట్ఠానం నామ ముహుత్తమ్పి అఛడ్డేత్వా నిరన్తరం మనసికాతబ్బం, కస్మా భగవా ‘‘కాలేన కాల’’న్తి ఆహాతి. పాళియఞ్హి అట్ఠతింస కమ్మట్ఠానాని విభత్తాని, తేసు భిక్ఖునా అత్తనో చిత్తరుచితం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా నిసిన్నేన యావ కోచిదేవ ఉపక్కిలేసో నుప్పజ్జతి, తావ ఇమేసం నిమిత్తానం మనసికారకిచ్చం నత్థి. యదా పన ఉప్పజ్జతి, తదా ఇమాని గహేత్వా చిత్తే ఉప్పన్నం అబ్బుదం నీహరితబ్బన్తి దస్సేన్తో ఏవమాహ.

ఛన్దూపసంహితాతి ఛన్దసహగతా రాగసమ్పయుత్తా. ఇమేసం పన తిణ్ణం వితక్కానం ఖేత్తఞ్చ ఆరమ్మణఞ్చ జానితబ్బం. తత్థ ఛన్దూపసఞ్హితానం అట్ఠ లోభసహగతచిత్తాని ఖేత్తం, దోసూపసఞ్హితానం ద్వే దోమనస్ససహగతాని, మోహూపసఞ్హితానం ద్వాదసపి అకుసలచిత్తాని. విచికిచ్ఛాఉద్ధచ్చసమ్పయుత్తచిత్తాని పన ద్వే ఏతేసం పాటిపుగ్గలికం ఖేత్తం. సబ్బేసమ్పి సత్తా చేవ సఙ్ఖారా చ ఆరమ్మణం, ఇట్ఠానిట్ఠఅసమపేక్ఖితేసు హి సత్తేసు చ సఙ్ఖారేసు చ తే ఉప్పజ్జన్తి. అఞ్ఞమ్పి నిమిత్తం మనసికాతబ్బం కుసలూపసంహితన్తి తతో నిమిత్తతో అఞ్ఞం కుసలనిస్సితం నిమిత్తం మనసికాతబ్బం. తత్థ అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ ఛన్దూపసఞ్హితే వితక్కే సత్తేసు ఉప్పన్నే అసుభభావనా అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ. సఙ్ఖారేసు ఉప్పన్నే అనిచ్చమనసికారో అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ. దోసూపసఞ్హితే సత్తేసు ఉప్పన్నే మేత్తాభావనా అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ. సఙ్ఖారేసు ఉప్పన్నే ధాతుమనసికారో అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ. మోహూపసఞ్హితే యత్థ కత్థచి ఉప్పన్నే పఞ్చధమ్మూపనిస్సయో అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ.

ఇమస్స హత్థా వా సోభనా పాదా వాతిఆదినా నయేన హి సత్తేసు లోభే ఉప్పన్నే అసుభతో ఉపసంహరితబ్బం. కిమ్హి సారత్తోసి? కేసేసు సారత్తోసి. లోమేసు…పే… ముత్తేసు సారత్తోసి. అయం అత్తభావో నామ తీహి అట్ఠిసతేహి ఉస్సాపితో, నవహి న్హారుసతేహి ఆబద్ధో, నవహి మంసపేసిసతేహి అనులిత్తో, అల్లచమ్మేన పరియోనద్ధో, ఛవిరాగేన పటిచ్ఛన్నో, నవహి వణముఖేహి నవనవుతిలోమకూపసహస్సేహి చ అసుచి పగ్ఘరతి, కుణపపూరితో, దుగ్గన్ధో, జేగుచ్ఛో, పటికూలో, ద్వత్తింసకుణపసఞ్చయో, నత్థేత్థ సారం వా వరం వాతి ఏవం అసుభతో ఉపసంహరన్తస్స సత్తేసు ఉప్పన్నో లోభో పహీయతి, తేనస్స అసుభతో ఉపసంహరణం అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ హోతి.

పత్తచీవరాదీసు సఙ్ఖారేసు లోభే ఉప్పన్నే ద్వీహాకారేహి సఙ్ఖారమజ్ఝత్తతం సముట్ఠాపేతీతి సతిపట్ఠానవణ్ణనాయం వుత్తనయేన అస్సామికతావకాలికభావవసేన మనసికరోతో సో పహీయతి. తేనస్స అనిచ్చతో మనసికారో అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ హోతి. సత్తేసు దోసే ఉప్పన్నే పన ఆఘాతవినయకకచోపమోవాదాదీనం వసేన మేత్తా భావేతబ్బా, తం భావయతో దోసో పహీయతి, తేనస్స మేత్తాభావనా అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ హోతి. ఖాణుకణ్టకతిణపణ్ణాదీసు పన దోసే ఉప్పన్నే త్వం కస్స కుప్పసి, కిం పథవీధాతుయా, ఉదాహు ఆపోధాతుయా, కో వా పనాయం కుప్పతి నామ, కిం పథవీధాతు ఉదాహు ఆపోధాతూతిఆదినా నయేన ధాతుమనసికారం కరోన్తస్స దోసో పహీయతి. తేనస్స ధాతుమనసికారో అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ హోతి.

మోహే పన యత్థ కత్థచి ఉప్పన్నే –

‘‘గరూసంవాసో ఉద్దేసో, ఉద్దిట్ఠపరిపుచ్ఛనం;

కాలేన ధమ్మస్సవనం, ఠానాట్ఠానవినిచ్ఛయో;

పఞ్చ ధమ్మూపనిస్సాయ, మోహధాతు పహీయతీ’’తి. –

ఇమే పఞ్చ ధమ్మా ఉపనిస్సితబ్బా. గరుం ఉపనిస్సాయ విహరన్తో హి భిక్ఖు – ‘‘ఆచరియో గామప్పవేసనం అనాపుచ్ఛన్తస్స పత్తకాలే వత్తం అకరోన్తస్స ఘటసతఉదకాహరణాదిదణ్డకమ్మం కరోతీ’’తి యత్తప్పటియత్తో హోతి, అథస్స మోహో పహీయతి. ఉద్దేసం గణ్హన్తోపి – ‘‘ఆచరియో ఉద్దేసకాలే ఉద్దేసం అగ్గణ్హన్తస్స అసాధుకం సజ్ఝాయన్తస్స చ దణ్డకమ్మం కరోతీ’’తి యత్తప్పటియత్తో హోతి, ఏవమ్పిస్స మోహో పహీయతి. గరుభావనీయే భిక్ఖూ ఉపసంకమిత్వా ‘‘ఇదం భన్తే కథం ఇమస్స కో అత్థో’’తి పరిపుచ్ఛన్తో కంఖం వినోదేతి, ఏవమ్పిస్స మోహో పహీయతి. కాలేన ధమ్మసవనట్ఠానం గన్త్వా సక్కచ్చం ధమ్మం సుణన్తస్సాపి తేసు తేసు ఠానేసు అత్థో పాకటో హోతి. ఏవమ్పిస్స మోహో పహీయతి. ఇదమస్స కారణం, ఇదం న కారణన్తి ఠానాట్ఠానవినిచ్ఛయే ఛేకో హోతి, ఏవమ్పిస్స మోహో పహీయతి. తేనస్స పఞ్చధమ్మూపనిస్సయో అఞ్ఞం నిమిత్తం నామ హోతి.

అపిచ అట్ఠతింసాయ ఆరమ్మణేసు యంకిఞ్చి భావేన్తస్సాపి ఇమే వితక్కా పహీయన్తి ఏవ. ఇమాని పన నిమిత్తాని ఉజువిపచ్చనీకాని పటిపక్ఖభూతాని. ఇమేహి పహీనా రాగాదయో సుప్పహీనా హోన్తి. యథా హి అగ్గిం అల్లకట్ఠేహిపి పంసూహిపి సాఖాదీహిపి పోథేత్వా నిబ్బాపేన్తియేవ, ఉదకం పన అగ్గిస్స ఉజువిపచ్చనీకం, తేన నిబ్బుతో సునిబ్బుతో హోతి, ఏవమిమేహి నిమిత్తేహి పహీనా రాగాదయో సుప్పహీనా హోన్తి. తస్మా ఏతాని కథితానీతి వేదితబ్బాని.

కుసలూపసంహితన్తి కుసలనిస్సితం కుసలస్స పచ్చయభూతం. అజ్ఝత్తమేవాతి గోచరజ్ఝత్తంయేవ. పలగణ్డోతి వడ్ఢకీ. సుఖుమాయ ఆణియాతి యం ఆణిం నీహరితుకామో హోతి, తతో సుఖుమతరాయ సారదారుఆణియా. ఓళారికం ఆణిన్తి చన్దఫలకే వా సారఫలకే వా ఆకోటితం విసమాణిం. అభినిహనేయ్యాతి ముగ్గరేన ఆకోటేన్తో హనేయ్య. అభినీహరేయ్యాతి ఏవం అభినిహనన్తో ఫలకతో నీహరేయ్య. అభినివసేయ్యాతి ఇదాని బహు నిక్ఖన్తాతి ఞత్వా హత్థేన చాలేత్వా నిక్కడ్ఢేయ్య. తత్థ ఫలకం వియ చిత్తం, ఫలకే విసమాణీ వియ అకుసలవితక్కా, సుఖుమాణీ వియ అఞ్ఞం అసుభభావనాదికుసలనిమిత్తం, సుఖుమాణియా ఓళారికాణినీహరణం వియ అసుభభావనాదీహి కుసలనిమిత్తేహి తేసం వితక్కానం నీహరణం.

౨౧౭. అహికుణపేనాతిఆది అతిజేగుచ్ఛపటికూలకుణపదస్సనత్థం వుత్తం. కణ్ఠే ఆసత్తేనాతి కేనచిదేవ పచ్చత్థికేన ఆనేత్వా కణ్ఠే బద్ధేన పటిముక్కేన. అట్టియేయ్యాతి అట్టో దుక్ఖితో భవేయ్య. హరాయేయ్యాతి లజ్జేయ్య. జిగుచ్ఛేయ్యాతి సఞ్జాతజిగుచ్ఛో భవేయ్య.

పహీయన్తీతి ఏవం ఇమినాపి కారణేన ఏతే అకుసలా ధమ్మా సావజ్జా దుక్ఖవిపాకాతి అత్తనో పఞ్ఞాబలేన ఉపపరిక్ఖతో అహికుణపాదీని వియ జిగుచ్ఛన్తస్స పహీయన్తి. యో పన అత్తనో పఞ్ఞాబలేన ఉపపరిక్ఖితుం న సక్కోతి, తేన ఆచరియం వా ఉపజ్ఝాయం వా అఞ్ఞతరం వా గరుట్ఠానియం సబ్రహ్మచారిం సఙ్ఘత్థేరం వా ఉపసఙ్కమిత్వా ఘణ్డిం పహరిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘమేవ వా సన్నిపాతేత్వా ఆరోచేతబ్బం, బహునఞ్హి సన్నిపాతే భవిస్సతేవ ఏకో పణ్డితమనుస్సో, స్వాయం ఏవం ఏతేసు ఆదీనవో దట్ఠబ్బోతి కథేస్సతి, కాయవిచ్ఛిన్దనీయకథాదీహి వా పన తే వితక్కే నిగ్గణ్హిస్సతీతి.

౨౧౮. అసతిఅమనసికారో ఆపజ్జితబ్బోతి నేవ సో వితక్కో సరితబ్బో న మనసికాతబ్బో, అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. యథా హి రూపం అపస్సితుకామో పురిసో అక్ఖీని నిమీలేయ్య, ఏవమేవ మూలకమ్మట్ఠానం గహేత్వా నిసిన్నేన భిక్ఖునా చిత్తమ్హి వితక్కే ఉప్పన్నే అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. ఏవమస్స సో వితక్కో పహీయతి, తస్మిం పహీనే పున కమ్మట్ఠానం గహేత్వా నిసీదితబ్బం.

సచే న పహీయతి, ఉగ్గహితో ధమ్మకథాపబన్ధో హోతి, సో మహాసద్దేన సజ్ఝాయితబ్బో. ఏవమ్పి చే అఞ్ఞవిహితకస్స సతో సో న పహీయతి. థవికాయ ముట్ఠిపోత్థకో హోతి, యత్థ చ బుద్ధవణ్ణాపి ధమ్మవణ్ణాపి లిఖితా హోన్తి, తం నీహరిత్వా వాచేన్తేన అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. ఏవమ్పి చే న పహీయతి, థవికతో అరణిసహితాని నీహరిత్వా ‘‘అయం ఉత్తరారణీ అయం అధరారణీ’’తి ఆవజ్జేన్తేన అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. ఏవమ్పి చే న పహీయతి, సిపాటికం నీహరిత్వా ‘‘ఇదం ఆరకణ్టకం నామ, అయం పిప్ఫలకో నామ, ఇదం నఖచ్ఛేదనం నామ, అయం సూచి నామా’’తి పరిక్ఖారం సమన్నానేన్తేన అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. ఏవమ్పి చే న పహీయతి, సూచిం గహేత్వా చీవరే జిణ్ణట్ఠానం సిబ్బన్తేన అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. ఏవం యావ న పహీయతి, తావ తం తం కుసలకమ్మం కరోన్తేన అఞ్ఞవిహితకేన భవితబ్బం. పహీనే పున మూలకమ్మట్ఠానం గహేత్వా నిసీదితబ్బం, నవకమ్మం పన న పట్ఠపేతబ్బం. కస్మా? వితక్కే పచ్ఛిన్నే కమ్మట్ఠానమనసికారస్స ఓకాసో న హోతి.

పోరాణకపణ్డితా పన నవకమ్మం కత్వాపి వితక్కం పచ్ఛిన్దింసు. తత్రిదం వత్థు – తిస్ససామణేరస్స కిర ఉపజ్ఝాయో తిస్సమహావిహారే వసతి. తిస్ససామణేరో ‘‘భన్తే ఉక్కణ్ఠితోమ్హీ’’తి ఆహ. అథ నం థేరో ‘‘ఇమస్మిం విహారే న్హానఉదకం దుల్లభం, మం గహేత్వా చిత్తలపబ్బతం గచ్ఛాహీ’’తి ఆహ. సో తథా అకాసి. తత్థ నం థేరో ఆహ ‘‘అయం విహారో అచ్చన్తసఙ్ఘికో, ఏకం పుగ్గలికట్ఠానం కరోహీ’’తి. సో సాధు భన్తేతి ఆదితో పట్ఠాయ సంయుత్తనికాయం పబ్భారసోధనం తేజోధాతుకసిణపరికమ్మన్తి తీణీపి ఏకతో ఆరభిత్వా కమ్మట్ఠానం అప్పనం పాపేసి, సంయుత్తనికాయం పరియోసాపేసి, లేణకమ్మం నిట్ఠాపేసి, సబ్బం కత్వా ఉపజ్ఝాయస్స సఞ్ఞం అదాసి. ఉపజ్ఝాయో ‘‘దుక్ఖేన తే సామణేర కతం, అజ్జ తావ త్వంయేవ వసాహీ’’తి ఆహ. సో తం రత్తిం లేణే వసన్తో ఉతుసప్పాయం లభిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్వా తత్థేవ పరినిబ్బాయి. తస్స ధాతుయో గహేత్వా చేతియం అకంసు. అజ్జాపి తిస్సత్థేరచేతియన్తి పఞ్ఞాయతి. ఇదం పబ్బం అసతిపబ్బం నామ.

౨౧౯. ఇమస్మిం ఠత్వా వితక్కే నిగ్గణ్హితుం అసక్కోన్తో ఇధ ఠత్వా నిగ్గణ్హిస్సతీతి వితక్కమూలభేదం పబ్బం దస్సేన్తో పున తస్స చే భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ వితక్కసఙ్ఖారసణ్ఠానం మనసికాతబ్బన్తి సఙ్ఖరోతీతి సఙ్ఖారో, పచ్చయో, కారణం మూలన్తి అత్థో. సన్తిట్ఠతి ఏత్థాతి సణ్ఠానం, వితక్కసఙ్ఖారస్స సణ్ఠానం వితక్కసఙ్ఖారసణ్ఠానం, తం మనసికాతబ్బన్తి. ఇదం వుత్తం హోతి, అయం వితక్కో కిం హేతు కిం పచ్చయా కిం కారణా ఉప్పన్నోతి వితక్కానం మూలఞ్చ మూలమూలఞ్చ మనసికాతబ్బన్తి. కిం ను ఖో అహం సీఘం గచ్ఛామీతి కేన ను ఖో కారణేన అహం సీఘం గచ్ఛామి? యంనూనాహం సణికం గచ్ఛేయ్యన్తి కిం మే ఇమినా సీఘగమనేన, సణికం గచ్ఛిస్సామీతి చిన్తేసి. సో సణికం గచ్ఛేయ్యాతి సో ఏవం చిన్తేత్వా సణికం గచ్ఛేయ్య. ఏస నయో సబ్బత్థ.

తత్థ తస్స పురిసస్స సీఘగమనకాలో వియ ఇమస్స భిక్ఖునో వితక్కసమారుళ్హకాలో. తస్స సణికగమనకాలో వియ ఇమస్స వితక్కచారపచ్ఛేదనకాలో. తస్స ఠితకాలో వియ ఇమస్స వితక్కచారే పచ్ఛిన్నే మూలకమ్మట్ఠానం చిత్తోతరణకాలో. తస్స నిసిన్నకాలో వియ ఇమస్స విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తప్పత్తకాలో. తస్స నిపన్నకాలో వియ ఇమస్స నిబ్బానారమ్మణాయ ఫలసమాపత్తియా దివసం వీతివత్తనకాలో. తత్థ ఇమే వితక్కా కిం హేతుకా కిం పచ్చయాతి వితక్కానం మూలమూలం గచ్ఛన్తస్స వితక్కచారో సిథిలో హోతి. తస్మిం సిథిలీభూతే మత్థకం గచ్ఛన్తే వితక్కా సబ్బసో నిరుజ్ఝన్తి. అయమత్థో దుద్దుభజాతకేనపి దీపేతబ్బో –

ససకస్స కిర బేలువరుక్ఖమూలే నిద్దాయన్తస్స బేలువపక్కం వణ్టతో ఛిజ్జిత్వా కణ్ణమూలే పతితం. సో తస్స సద్దేన ‘‘పథవీ భిజ్జతీ’’తి సఞ్ఞాయ ఉట్ఠహిత్వా వేగేన పలాయి. తం దిస్వా పురతో అఞ్ఞేపి చతుప్పదా పలాయింసు. తదా బోధిసత్తో సీహో హోతి. సో చిన్తేసి – ‘‘అయం పథవీ నామ కప్పవినాసే భిజ్జతి, అన్తరా పథవీభేదో నామ నత్థి, యంనూనాహం మూలమూలం గన్త్వా అనువిజ్జేయ్య’’న్తి. సో హత్థినాగతో పట్ఠాయ యావ ససకం పుచ్ఛి ‘‘తయా, తాత, పథవీ భిజ్జమానా దిట్ఠా’’తి. ససో ‘‘ఆమ దేవా’’తి ఆహ. సీహో ‘‘ఏహి, భో, దస్సేహీ’’తి. ససో ‘‘న సక్కోమి సామీ’’తి. ‘‘ఏహి, రే, మా భాయీ’’తి సణ్హముదుకేన గహేత్వా గతో ససో రుక్ఖస్స అవిదూరే ఠత్వా –

‘‘దుద్దుభాయతి భద్దన్తే, యస్మిం దేసే వసామహం;

అహమ్పేతం న జానామి, కిమేతం దుద్దుభాయతీ’’తి. (జా. ౧.౪.౮౫) –

గాథమాహ. బోధిసత్తో ‘‘త్వం ఏత్థేవ తిట్ఠా’’తి రుక్ఖమూలం గన్త్వా ససకస్స నిపన్నట్ఠానం అద్దస, బేలువపక్కం అద్దస, ఉద్ధం ఓలేకేత్వా వణ్టం అద్దస, దిస్వా ‘‘అయం ససో ఏత్థ నిపన్నో, నిద్దాయమానో ఇమస్స కణ్ణమూలే పతితస్స సద్దేన ‘పథవీ భిజ్జతీ’తి ఏవంసఞ్ఞీ హుత్వా పలాయీ’’తి ఞత్వా తం కారణం ససం పుచ్ఛి. ససో ‘‘ఆమ, దేవా’’తి ఆహ. బోధిసత్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘బేలువ పతితం సుత్వా, దుద్దుభన్తి ససో జవి;

ససస్స వచనం సుత్వా, సన్తత్తా మిగవాహినీ’’తి. (జా. ౧.౪.౮౬);

తతో బోధిసత్తో ‘‘మా భాయథా’’తి మిగగణే అస్సాసేసి. ఏవం వితక్కానం మూలమూలం గచ్ఛన్తస్స వితక్కా పహీయన్తి.

౨౨౦. ఇమస్మిం వితక్కమూలభేదపబ్బే ఠత్వా వితక్కే నిగ్గణ్హితుం అసక్కోన్తేన పన ఏవం నిగ్గణ్హితబ్బాతి అపరమ్పి కారణం దస్సేన్తో పున తస్స చే, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ.

దన్తేభిదన్తమాధాయాతి హేట్ఠాదన్తే ఉపరిదన్తం ఠపేత్వా. చేతసా చిత్తన్తి కుసలచిత్తేన అకుసలచిత్తం అభినిగ్గణ్హితబ్బం. బలవా పురిసోతి యథా థామసమ్పన్నో మహాబలో పురిసో దుబ్బలం పురిసం సీసే వా గలే వా ఖన్ధే వా గహేత్వా అభినిగ్గణ్హేయ్య అభినిప్పీళేయ్య అభిసన్తాపేయ్య సన్తత్తం కిలన్తం ముచ్ఛాపరేతం వియ కరేయ్య, ఏవమేవ భిక్ఖునా వితక్కేహి సద్ధిం పటిమల్లేన హుత్వా ‘‘కే చ తుమ్హే కో చాహ’’న్తి అభిభవిత్వా – ‘‘కామం తచో చ న్హారు చ అట్ఠి చ అవసిస్సతు సరీరే ఉపసుస్సతు మంసలోహిత’’న్తి (అ. ని. ౨.౫) ఏవం మహావీరియం పగ్గయ్హ వితక్కా నిగ్గణ్హితబ్బాతి దస్సేన్తో ఇమ అత్థదీపికం ఉపమం ఆహరి.

౨౨౧. యతో ఖో, భిక్ఖవేతి ఇదం పరియాదానభాజనియం నామ, తం ఉత్తానత్థమేవ. యథా పన సత్థాచరియో తిరోరట్ఠా ఆగతం రాజపుత్తం పఞ్చావుధసిప్పం ఉగ్గణ్హాపేత్వా ‘‘గచ్ఛ, అత్తనో రట్ఠే రజ్జం గణ్హ. సచే తే అన్తరామగ్గే చోరా ఉట్ఠహన్తి, ధనునా కమ్మం కత్వా గచ్ఛ. సచే తే ధను నస్సతి వా భిజ్జతి వా సత్తియా అసినా’’తి ఏవం పఞ్చహిపి ఆవుధేహి కత్తబ్బం దస్సేత్వా ఉయ్యోజేతి. సో తథా కత్వా సకరట్ఠం గన్త్వా రజ్జం గహేత్వా రజ్జసిరిం అనుభోతి. ఏవమేవం భగవా అధిచిత్తమనుయుత్తం భిక్ఖుం అరహత్తగహణత్థాయ ఉయ్యోజేన్తో – ‘‘సచస్స అన్తరా అకుసలవితక్కా ఉప్పజ్జన్తి, అఞ్ఞనిమిత్తపబ్బే ఠత్వా తే నిగ్గణ్హిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణిస్సతి. తత్థ అసక్కోన్తో ఆదీనవపబ్బే ఠత్వా, తత్రాపి అసక్కోన్తో అసతిపబ్బే ఠత్వా, తత్రాపి అసక్కోన్తో వితక్కమూలభేదపబ్బే ఠత్వా, తత్రాపి అసక్కోన్తో అభినిగ్గణ్హనపబ్బే ఠత్వా వితక్కే నిగ్గణ్హిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణిస్సతీ’’తి ఇమాని పఞ్చ పబ్బాని దేసేసి.

వసీ వితక్కపరియాయపథేసూతి వితక్కచారపథేసు చిణ్ణవసీ పగుణవసీతి వుచ్చతి. యం వితక్కం ఆకఙ్ఖిస్సతీతి ఇదం అస్స వసీభావాకారదస్సనత్థం వుత్తం. అయఞ్హి పుబ్బే యం వితక్కం వితక్కేతుకామో హోతి, తం న వితక్కేతి. యం న వితక్కేతుకామో హోతి, తం వితక్కేతి. ఇదాని పన వసీభూతత్తా యం వితక్కం వితక్కేతుకామో హోతి, తంయేవ వితక్కేతి. యం న వితక్కేతుకామో, న తం వితక్కేతి. తేన వుత్తం ‘‘యం వితక్కం ఆకఙ్ఖిస్సతి, తం వితక్కం వితక్కేస్సతి. యం వితక్కం నాకఙ్ఖిస్సతి, న తం వితక్కం వితక్ఖేస్సతీ’’తి. అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హన్తిఆది సబ్బాసవసుత్తే వుత్తమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

వితక్కసణ్ఠానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

మూలపణ్ణాసట్ఠకథాయ పఠమో భాగో నిట్ఠితో.