౬. గోపాలవిమానవణ్ణనా

దిస్వాన దేవం పటిపుచ్ఛి భిక్ఖూతి గోపాలవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన రాజగహవాసీ అఞ్ఞతరో గోపాలకో పాతరాసత్థాయ పిలోతికాయ పుటబద్ధం కుమ్మాసం గహేత్వా నగరతో నిక్ఖమిత్వా గావీనం చరణట్ఠానభూతం గోచరభూమిం సమ్పాపుణి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ‘‘అయం ఇదానేవ కాలం కరిస్సతి, మయ్హఞ్చ కుమ్మాసం దత్వా తావతింసేసు ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి చ ఞత్వా తస్స సమీపం అగమాసి. సో వేలం ఓలోకేత్వా థేరస్స కుమ్మాసం దాతుకామో అహోసి. తేన చ సమయేన గావియో మాసక్ఖేత్తం పవిసన్తి. అథ సో గోపాలో చిన్తేసి ‘‘కిం ను ఖో థేరస్స కుమ్మాసం దదేయ్యం, ఉదాహు గావియో మాసక్ఖేత్తతో నీహరేయ్య’’న్తి. అథస్స ఏతదహోసి ‘‘మాససామికా మం యం ఇచ్ఛన్తి, తం కరోన్తు, థేరే పన గతే కుమ్మాసదానన్తరాయో మే సియా, హన్దాహం పఠమం అయ్యస్స కుమ్మాసం దస్సామీ’’తి తం థేరస్స ఉపనేసి. పటిగ్గహేసి థేరో అనుకమ్పం ఉపాదాయ.

అథ నం గావియో నివత్తేతుం పరిస్సయం అనోలోకేత్వా వేగేన ఉపధావన్తం పాదేన ఫుట్ఠో ఆసీవిసో డంసి. థేరోపి తం అనుకమ్పమానో తం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జితుం ఆరభి. గోపాలకోపి గావియో నివత్తేత్వా ఆగతో థేరం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేన్తో నిసీది. తావదేవస్స సకలసరీరం విసం అజ్ఝోత్థరి. ముహుత్తమేవ వేగే ముద్ధపత్తే కాలమకాసి, కాలకతో చ తావతింసేసు ద్వాదసయోజనికే కనకవిమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో దిస్వా ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –

౧౧౫౯. ‘‘దిస్వాన దేవం పటిపుచ్ఛి భిక్ఖు, ఉచ్చే విమానమ్హి చిరట్ఠితికే;

ఆముత్తహత్థాభరణం యసస్సిం, దిబ్బే విమానమ్హి యథాపి చన్దిమా.

౧౧౬౦. ‘‘అలఙ్కతో మల్యధరో సువత్థో, సుకుణ్డలీ కప్పితకేసమస్సు;

ఆముత్తహత్థాభరణో యసస్సీ, దిబ్బే విమానమ్హి యథాపి చన్దిమా.

౧౧౬౧. ‘‘దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం; అట్ఠట్ఠకా సిక్ఖితా సాధురూపా;

దిబ్బా చ కఞ్ఞా తిదసచరా ఉళారా, నచ్చన్తి గాయన్తి పమోదయన్తి.

౧౧౬౨. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…

వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

సోపి తస్స బ్యాకాసి –

౧౧౬౩. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే…యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.

౧౧౬౪. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, సఙ్గమ్మ రక్ఖిస్సం పరేసం ధేనుయో;

తతో చ ఆగా సమణో మమన్తికే, గావో చ మాసే అగమంసు ఖాదితుం.

౧౧౬౫. ‘‘ద్వయజ్జ కిచ్చం ఉభయఞ్చ కారియం, ఇచ్చేవహం భన్తే తదా విచిన్తయిం;

తతో చ సఞ్ఞం పటిలద్ధ యోనిసో, ‘దదామి భన్తే’తి ఖిపిం అనన్తకం.

౧౧౬౬. ‘‘సో మాసఖేత్తం తురితో అవాసరిం, పురా అయం భఞ్జతి యస్సిదం ధనం;

తతో చ కణ్హో ఉరగో మహావిసో, అడంసి పాదే తురితస్స మే సతో.

౧౧౬౭. ‘‘స్వాహం అట్టోమ్హి దుక్ఖేన పీళితో, భిక్ఖు చ తం సామం ముఞ్చిత్వానన్తకం;

అహాసి కుమ్మాసం మమానుకమ్పయా, తతో చుతో కాలకతోమ్హి దేవతా.

౧౧౬౮. ‘‘తదేవ కమ్మం కుసలం కతం మయా, సుఖఞ్చ కమ్మం అనుభోమి అత్తనా;

తయా హి భన్తే అనుకమ్పితో భుసం, కతఞ్ఞుతాయ అభివాదయామి తం.

౧౧౬౯. ‘‘సదేవకే లోకే సమారకే చ, అఞ్ఞో ముని నత్థి తయానుకమ్పకో;

తయా హి భన్తే అనుకమ్పితో భుసం, కతఞ్ఞుతాయ అభివాదయామి తం.

౧౧౭౦. ‘‘ఇమస్మిం లోకే పరస్మిం వా పన, అఞ్ఞో మునీ నత్థి తయానుకమ్పకో;

తయా హి భన్తే అనుకమ్పితో భుసం, కతఞ్ఞుతాయ అభివాదయామి త’’న్తి.

అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో అత్తనా చ దేవతాయ చ కథితనియామేనేవ తం భగవతో ఆరోచేసి. సత్థా తమత్థం పచ్చనుభాసిత్వా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేతుం ‘‘దిస్వాన దేవం పటిపుచ్ఛి భిక్ఖూ’’తిఆదిమాహ.

౧౧౫౯. తత్థ దేవన్తి గోపాలదేవపుత్తం. భిక్ఖూతి ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం సన్ధాయ సత్థా వదతి. సో హి సబ్బసో భిన్నకిలేసతాయ భిక్ఖు. విమానస్స బహుకాలావట్ఠాయితాయ కప్పట్ఠితికతాయ ఏవ వా ‘‘చిరట్ఠితికే’’తి వుత్తం, ‘‘చిరట్ఠితిక’’న్తిపి కేచి పఠన్తి. తఞ్హి ‘‘దేవ’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధితబ్బం. సోపి హి సట్ఠిసతసహస్సాధికా తిస్సో వస్సకోటియో తత్థ అవట్ఠానతో ‘‘చిరట్ఠితికే’’తి వత్తబ్బతం లభతి. యథాపి చన్దిమాతి యథా చన్దిమా దేవపుత్తో కన్తసీతలమనోహరకిరణజాలసముజ్జలే అత్తనో దిబ్బే విమానమ్హి విరోచతి, ఏవం విరోచమానన్తి వచనసేసా.

౧౧౬౦. అలఙ్కతోతిఆది తస్స దేవపుత్తస్స థేరేన పుచ్ఛితాకారదస్సనం, తం హేట్ఠా వుత్తత్థమేవ.

౧౧౬౪. సఙ్గమ్మాతి సఙ్గమేత్వా, సఙ్గమ్మాతి వా సఙ్గహేత్వా. హేత్వత్థోపి హి ఇధ అన్తోనీతో, బహూ ఏకతో హుత్వాతి అత్థో. ఆగాతి ఆగఞ్ఛి. మాసేతి మాససస్సాని.

౧౧౬౫. ద్వయజ్జాతి ద్వయం అజ్జ ఏతరహి కిచ్చం కాతబ్బం. ఉభయఞ్చ కారియన్తి వుత్తస్సేవత్థస్స పరియాయవచనం. సఞ్ఞన్తి ధమ్మసఞ్ఞం. తేనాహ ‘‘యోనిసో’’తి పటిలద్ధాతి పటిలభిత్వా. ఖిపిన్తి పనిగ్గాహాపనవసేన హత్థే ఖిపిం. అనన్తకన్తి నన్తకం కుమ్మాసం పక్ఖిపిత్వా బన్ధిత్వా ఠపితం పిలోతికం. అ-కారో చేత్థ నిపాతమత్తం.

౧౧౬౬. సోతి సో అహం. తురితోతి తురితో సమ్భమన్తో. అవాసరిన్తి ఉపగచ్ఛి, పావిసిం వా. పురా అయం భఞ్జతి యస్సిదం ధనన్తి యస్స ఖేత్తసామికస్స ఇదం మాససస్సం ధనం, తం అయం గోగణో భఞ్జతి పురా తస్స భఞ్జనతో, ఆమద్దనతో పురేతరమేవాతి అత్థో. తతోతి తత్థ. తురితస్స మే సతోతి సమ్భమన్తస్స మే సమానస్స, సహసా గమనేన మగ్గే కణ్హసప్పం అనోలోకేత్వా గతస్సాతి అధిప్పాయో.

౧౧౬౭. అట్టోమ్హి దుక్ఖేన పీళితోతి తేన ఆసీవిసడంసనేన అట్టో అట్టితో ఉపద్దుతో మరణదుక్ఖేన బాధితో భవామి. అహాసీతి అజ్ఝోహరి, పరిభుఞ్జీతి అత్థో. తతో చుతో కాలకతోమ్హి దేవతాతి తతో మనుస్సత్తభావతో చుతో మరణకాలప్పత్తియా, తత్థ వా ఆయుసఙ్ఖారస్స ఖేపనసఙ్ఖాతస్స కాలస్స కతత్తా కాలకతో, తదనన్తరమేవ చ అమ్హి దేవతా దేవత్తభావప్పత్తియా దేవతా హోమీతి అత్థో.

౧౧౬౯. తయాతి తయా సదిసో అఞ్ఞో ముని మోనేయ్యగుణయుత్తో ఇసి నత్థి. తయాతి వా నిస్సక్కే ఇదం కరణవచనం. సేసం వుత్తనయమేవ.

గోపాలవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.