౭. సునిక్ఖిత్తవిమానవగ్గో
౧. చిత్తలతావిమానవణ్ణనా
యథా వనం చిత్తలతం పభాసతీతి చిత్తలతావిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన సమయేన సావత్థియం అఞ్ఞతరో ఉపాసకో దలిద్దో అప్పభోగో పరేసం కమ్మం కత్వా జీవతి. సో సద్ధో పసన్నో జిణ్ణే వుడ్ఢే మాతాపితరో పోసేన్తో ‘‘ఇత్థియో నామ పతికులే ఠితా ఇస్సరియం కరోన్తి, సస్సుససురానం మనాపచారినియో దుల్లభా’’తి మాతాపితూనం చిత్తదుక్ఖం పరిహరన్తో దారపరిగ్గహం అకత్వా సయమేవ నే ఉపట్ఠహతి, సీలాని రక్ఖతి, ఉపోసథం ఉపవసతి, యథావిభవం దానాని దేతి. సో అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు ద్వాదసయోజనికే విమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో హేట్ఠా వుత్తనయేన గన్త్వా కతకమ్మం ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౧౧౪. ‘‘యథా వనం చిత్తలతం పభాసతి, ఉయ్యానసేట్ఠం తిదసానముత్తమం;
తథూపమం తుయ్హమిదం విమానం, ఓభాసయం తిట్ఠతి అన్తలిక్ఖే.
౧౧౧౫. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
౧౧౧౬. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౧౭. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, దలిద్దో అతాణో కపణో కమ్మకరో అహోసిం;
జిణ్ణే చ మాతాపితరో అభారిం, పియా చ మే సీలవన్తో అహేసుం;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తో, సక్కచ్చ దానం విపులం అదాసిం.
౧౧౧౮. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –
సోపి తస్స బ్యాకాసి. సేసం వుత్తనయమేవ.
చిత్తలతావిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. నన్దనవిమానవణ్ణనా
యథా వనం నన్దనం పభాసతీతి నన్దనవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన సమయేన సావత్థియం అఞ్ఞతరో ఉపాసకోతిఆది సబ్బం అనన్తరవిమానసదిసం. అయం పన దారపరిగ్గహం కత్వా మాతాపితరో పోసేసీతి అయమేవ విసేసో.
౧౧౨౦. యథా వనం నన్దనం పభాసతి, ఉయ్యానసేట్ఠం తిదసానముత్తమం;
తథూపమం తుయ్హమిదం విమానం, ఓభాసయం తిట్ఠతి అన్తలిక్ఖే.
౧౧౨౧. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీతి.
౧౧౨౨. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౨౩. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, దలిద్దో అతాణో కపణో కమ్మకరో అహోసిం;
జిణ్ణే చ మాతాపితరో అభారిం, పియా చ మే సీలవన్తో అహేసుం;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తో, సక్కచ్చ దానం విపులం అదాసిం.
౧౧౨౪. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –
గాథాహి బ్యాకాసి. తత్థ గాథాసుపి అపుబ్బం నత్థి.
నన్దనవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. మణిథూణవిమానవణ్ణనా
ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానన్తి మణిథూణవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన సమయేన సమ్బహులా థేరా భిక్ఖూ అరఞ్ఞాయతనే విహరన్తి. తేసం గామం పిణ్డాయ గమనమగ్గే ఏకో ఉపాసకో విసమం సమం కరోతి, కణ్టకే నీహరతి, గచ్ఛగుమ్బే అపనేతి, ఉదకకాలే మాతికాసు సేతుం బన్ధతి, వివనట్ఠానేసు ఛాయారుక్ఖే రోపేతి, జలాసయేసు మత్తికం ఉద్ధరిత్వా తే పుథులగమ్భీరే కరోతి, తిత్థే సమ్పాదేతి, యథావిభవం దానం దేతి, సీలం రక్ఖతి. సో అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు ద్వాదసయోజనికే కనకవిమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానత్థేరో ఉపసఙ్కమిత్వా ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౧౨౬. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం, సమన్తతో ద్వాదస యోజనాని;
కూటాగారా సత్తసతా ఉళారా, వేళురియథమ్భా రుచకత్థతా సుభా.
౧౧౨౭. ‘‘తత్థచ్ఛసి పివసి ఖాదసి చ, దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం;
దిబ్బా రసా కామగుణేత్థ పఞ్చ, నారియో చ నచ్చన్తి సువణ్ణచ్ఛన్నా.
౧౧౨౮. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో…పే…వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
సోపి తస్స గాథాహి బ్యాకాసి –
౧౧౩౦. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౩౧. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, వివనే పథే సఙ్కమనం అకాసిం;
ఆరామరుక్ఖాని చ రోపయిస్సం, పియా చ మే సీలవన్తో అహేసుం;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తో, సక్కచ్చ దానం విపులం అదాసిం.
౧౧౩౨. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
౧౧౩౧. తత్థ వివనేతి అరఞ్ఞే. ఆరామరుక్ఖాని చా ఆరామభూతే రుక్ఖే, ఆరామం కత్వా తత్థ రుక్ఖే రోపేసిన్తి అత్థో. సేసం సబ్బం వుత్తనయమేవ.
మణిథూణవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. సువణ్ణవిమానవణ్ణనా
సోవణ్ణమయే పబ్బతస్మిన్తి సువణ్ణవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా అన్ధకవిన్దే విహరతి. తేన సమయేన అఞ్ఞతరో ఉపాసకో సద్ధో పసన్నో విభవసమ్పన్నో తస్స గామస్స అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం ముణ్డకపబ్బతే సబ్బాకారసమ్పన్నం భగవతో వసనానుచ్ఛవికం గన్ధకుటిం కారేత్వా తత్థ భగవన్తం వసాపేన్తో సక్కచ్చం ఉపట్ఠహి, సయఞ్చ నిచ్చసీలే పతిట్ఠితో సువిసుద్ధసీలసంవరో హుత్వా కాలం కత్వా తావతింసభవనే నిబ్బత్తి. తస్స కమ్మానుభావసంసూచకం నానారతనరంసిజాలసముజ్జలం విచిత్తవేదికాపరిక్ఖిత్తం వివిధవిపులాలఙ్కారోపసోభితం సువిభత్తభిత్తిత్థమ్భసోపానం ఆరామరమణీయకం కఞ్చనపబ్బతముద్ధని విమానం ఉప్పజ్జి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో దేవచారికం చరన్తో దిస్వా ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౧౩౪. ‘‘సోవణ్ణమయే పబ్బతస్మిం, విమానం సబ్బతోపభం;
హేమజాలపటిచ్ఛన్నం, కిఙ్కిణిజాలకప్పితం.
౧౧౩౫. ‘‘అట్ఠంసా సుకతా థమ్భా, సబ్బే వేళురియామయా;
ఏకమేకాయ అంసియా, రతనా సత్త నిమ్మితా.
౧౧౩౬. ‘‘వేళూరియసువణ్ణస్స, ఫలికా రూపియస్స చ;
మసారగల్లముత్తాహి, లోహితఙ్గమణీహి చ.
౧౧౩౭. ‘‘చిత్రా మనోరమా భూమి, న తత్థుద్ధంసతీ రజో;
గోపానసీగణా పీతా, కూటం దారేన్తి నిమ్మితా.
౧౧౩౮. ‘‘సోపానాని చ చత్తారి, నిమ్మితా చతురో దిసా;
నానారతనగబ్భేహి, ఆదిచ్చోవ విరోచతి.
౧౧౩౯. ‘‘వేదియా చతస్సో తత్థ, విభత్తా భాగసో మితా;
దద్దల్లమానా ఆభన్తి, సమన్తా చతురో దిసా.
౧౧౪౦. ‘‘తస్మిం విమానే పవరే, దేవపుత్తో మహప్పభో;
అతిరోచసి వణ్ణేన, ఉదయన్తోవ భాణుమా.
౧౧౪౧. ‘‘దానస్స తే ఇదం ఫలం, అథో సీలస్స వా పన;
అథో అఞ్జలికమ్మస్స, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితో’’తి.
సోపిస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –
౧౧౪౨. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౪౩. ‘‘అహం అన్ధకవిన్దస్మిం, బుద్ధస్సాదిచ్చబన్ధునో;
విహారం సత్థు కారేసిం, పసన్నో సేహి పాణిభి.
౧౧౪౪. ‘‘తత్థ గన్ధఞ్చ మాలఞ్చ, పచ్చయఞ్చ విలేపనం;
విహారం సత్థు అదాసిం, విప్పసన్నేన చేతసా;
తేన మయ్హం ఇదం లద్ధం, వసం వత్తేమి నన్దనే.
౧౧౪౫. ‘‘నన్దనే చ వనే రమ్మే, నానాదిజగణాయుతే;
రమామి నచ్చగీతేహి, అచ్ఛరాహి పురక్ఖతో’’తి.
౧౧౩౪. తత్థ సబ్బతోపభన్తి సబ్బభాగేహి పభాసన్తం పభాముఞ్చనకం. కిఙ్కిణిజాలకప్పితన్తి కప్పితకిఙ్కిణికజాలం.
౧౧౩౫. సబ్బే వేళురియామయాతి సబ్బే థమ్భా వేళురియమణిమయా. తత్థ పన ఏకమేకాయ అంసియాతి అట్ఠంసేసు థమ్భేసు ఏకమేకస్మిం అంసభాగే. రతనా సత్త నిమ్మితాతి సత్తరతనకమ్మనిమ్మితా, ఏకేకో అంసో సత్తరతనమయోతి అత్థో.
౧౧౩౬. ‘‘వేళూరియసువణ్ణస్సా’’తిఆదినా నానారతనాని దస్సేతి. తత్థ వేళూరియసువణ్ణస్సాతి వేళురియేన చ సువణ్ణేన చ నిమ్మితా, చిత్రాతి వా యోజనా. కరణత్థే హి ఇదం సామివచనం. ఫలికా రూపియస్స చాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. మసారగల్లముత్తాహీతి కబరమణీహి. లోహితఙ్గమణీహి చాతి రత్తమణీహి.
౧౧౩౭. న తత్థుద్ధంసతీ రజోతి మణిమయభూమికత్తా న తస్మిం విమానే రజో ఉగ్గచ్ఛతి. గోపానసీగణాతి గోపానసీసమూహా. పీతాతి పీతవణ్ణా, సువణ్ణమయా చేవ ఫుస్సరాగాదిమణిమయా చాతి అత్థో. కూటం ధారేన్తీతి సత్తరతనమయం కణ్ణికం ధారేన్తి.
౧౧౩౮-౯. నానారతనగబ్భేహీతి నానారతనమయేహి ఓవరకేహి. వేదియాతి వేదికా. చతస్సోతి చతూసు దిసాసు చతస్సో. తేనాహ ‘‘సమన్తా చతురో దిసా’’తి.
౧౧౪౦. మహప్పభోతి మహాజుతికో. ఉదయన్తోతి ఉగ్గచ్ఛన్తో. భాణుమాతి ఆదిచ్చో.
౧౧౪౩. సేహి పాణిభీతి కాయసారం పుఞ్ఞం పసవన్తో అత్తనో పాణీహి తం తం కిచ్చం కరోన్తో విహారం సత్థు కారేసిన్తి యోజనా. అథ వా సేహి పాణిభీతి తత్థ అన్ధకవిన్దస్మిం గన్ధఞ్చ మాలఞ్చ పచ్చయఞ్చ విలేపనఞ్చ పూజావసేన. యథా కథం? విహారఞ్చ విప్పసన్నేన చేతసా సత్థునో అదాసిం పూజేసిం నియ్యాదేసిం చాతి ఏవమేత్థ యోజనా వేదితబ్బా.
౧౧౪౪. తేనాతి తేన యథావుత్తేన పుఞ్ఞకమ్మేన కారణభూతేన. మయ్హన్తి మయా. ఇదన్తి ఇదం పుఞ్ఞఫలం, ఇదం వా దిబ్బం ఆధిపతేయ్యం. తేనాహ ‘‘వసం వత్తేమీ’’తి.
౧౧౪౫. నన్దనేతి నన్దియా దిబ్బసమిద్ధియా ఉప్పజ్జనట్ఠానే ఇమస్మిం దేవలోకే, తత్థాపి విసేసతో నన్దనే వనే రమ్మే, ఏవం రమణీయే ఇమస్మిం నన్దనే వనే రమామీతి యోజనా. సేసం వుత్తనయమేవ.
ఏవం దేవతాయ అత్తనో పుఞ్ఞకమ్మే ఆవికతే థేరో సపరివారస్స తస్స దేవపుత్తస్స ధమ్మం దేసేత్వా భగవతో తమత్థం నివేదేసి. భగవా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి. సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.
సువణ్ణవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. అమ్బవిమానవణ్ణనా
ఉచ్చమిదం మణిథూణన్తి అమ్బవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన రాజగహే అఞ్ఞతరో దుగ్గతపురిసో పరేసం భత్తవేతనభతో హుత్వా అమ్బవనం రక్ఖతి. సో ఏకదివసం ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం గిమ్హసమయే సూరియాతపసన్తత్తే ఉణ్హవాలికానిప్పీళితే విప్ఫన్దమానమరీచిజాలవిత్థతే భూమిప్పదేసే తస్స అమ్బారామస్స అవిదూరేన మగ్గేన సేదాగతేన గత్తేన గచ్ఛన్తం దిస్వా సఞ్జాతగారవబహుమానో ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ ‘‘మహా అయం, భన్తే, ఘమ్మపరిళాహో, అతివియ పరిస్సన్తరూపో వియ దిస్సతి, సాధు, భన్తే, అయ్యో ఇమం అమ్బారామం పవిసిత్వా ముహుత్తం విస్సమిత్వా అద్ధానపరిస్సమం పటివినోదేత్వా గచ్ఛథ అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. థేరో విసేసతో తస్స చిత్తప్పసాదం పరిబ్రూహేతుకామో తం ఆరామం పవిసిత్వా అఞ్ఞతరస్స అమ్బరుక్ఖస్స మూలే నిసీది.
పున సో పురిసో ఆహ ‘‘సచే, భన్తే, న్హాయితుకామత్థ, అహం ఇతో కూపతో ఉదకం ఉద్ధరిత్వా తుమ్హే న్హాపేస్సామి, పానీయఞ్చ దస్సామీ’’తి. థేరోపి అధివాసేసి తుణ్హీభావేన. సో కూపతో ఉదకం ఉద్ధరిత్వా పరిస్సావేత్వా థేరం న్హాపేసి, న్హాపేత్వా చ హత్థపాదే ధోవిత్వా నిసిన్నస్స పానీయం ఉపనేసి. థేరో పానీయం పివిత్వా పటిప్పస్సద్ధదరథో తస్స పురిసస్స ఉదకదానే చేవ న్హాపనే చ అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. అథ సో పురిసో ‘‘ఘమ్మాభితత్తస్స వత థేరస్స ఘమ్మపరిళాహం పటిప్పస్సమ్భేసిం, బహుం వత మయా పుఞ్ఞం పసుత’’న్తి ఉళారపీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేసి. సో అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు ఉప్పజ్జి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఉపసఙ్కమిత్వా ఇమాహి గాథాహి కతపుఞ్ఞం పుచ్ఛి.
౧౧౪౬. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం, సమన్తతో ద్వాదస యోజనాని;
కూటాగారా సత్తసతా ఉళారా, వేళురియథమ్భా రుచకత్థతా సుభా.
౧౧౪౭. ‘‘తత్థచ్ఛసి పివసి ఖాదసి చ, దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం;
దిబ్బా రసా కామగుణేత్థ పఞ్చ, నారియో చ నచ్చన్తి సువణ్ణఛన్నా.
౧౧౪౮. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
౧౧౫౦. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే…
యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౫౧. ‘‘గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసే, పతపన్తే దివఙ్కరే;
పరేసం భతకో పోసో, అమ్బారామమసిఞ్చతి.
౧౧౫౨. ‘‘అథ తేనాగమా భిక్ఖు, సారిపుత్తోతి విస్సుతో;
కిలన్తరూపో కాయేన, అకిలన్తోవ చేతసా.
౧౧౫౩. ‘‘తఞ్చ దిస్వాన ఆయన్తం, అవోచం అమ్బసిఞ్చకో;
సాధు తం భన్తే న్హాపేయ్యం, యం మమస్స సుఖావహం.
౧౧౫౪. ‘‘తస్స మే అనుకమ్పాయ, నిక్ఖిపి పత్తచీవరం;
నిసీది రుక్ఖమూలస్మిం, ఛాయాయ ఏకచీవరో.
౧౧౫౫. ‘‘తఞ్చ అచ్ఛేన వారినా, పసన్నమానసో నరో;
న్హాపయీ రుక్ఖమూలస్మిం, ఛాయాయ ఏకచీవరం.
౧౧౫౬. ‘‘అమ్బో చ సిత్తో సమణో చ న్హాపితో,
మయా చ పుఞ్ఞం పసుతం అనప్పకం;
ఇతి సో పీతియా కాయం, సబ్బం ఫరతి అత్తనో.
౧౧౫౭. ‘‘తదేవ ఏత్తకం కమ్మం, అకాసిం తాయ జాతియా;
పహాయ మానుసం దేహం, ఉపపన్నోమ్హి నన్దనం.
౧౧౫౮. ‘‘నన్దనే చ వనే రమ్మే, నానాదిజగణాయుతే;
రమామి నచ్చగీతేహి, అచ్ఛరాహి పురక్ఖతో’’తి. –
సోపి తస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి.
౧౧౫౧. తత్థ గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసేతి ఆసాళ్హిమాసే. పతపన్తేతి అతివియ దిప్పన్తే, సబ్బసో ఉణ్హం విస్సజ్జేన్తేతి అత్థో. దివఙ్కరేతి దివాకరే, అయమేవ వా పాఠో. అసిఞ్చతీతి సిఞ్చతి, -కారో నిపాతమత్తం, సిఞ్చతి అమ్బరుక్ఖమూలేసు ధువం జలసేకం కరోతీతి అత్థో. ‘‘అసిఞ్చథా’’తి చ పాఠో, సిఞ్చిత్థాతి అత్థో. ‘‘అసిఞ్చహ’’న్తి చ పఠన్తి, పరేసం భతకో పోసో హుత్వా తదా అమ్బారామం అసిఞ్చిం అహన్తి అత్థో.
౧౧౫౨. తేనాతి యేన దిసాభాగేన సో అమ్బారామో, తేన అగమా అగఞ్ఛి. అకిలన్తోవ చేతసాతి చేతోదుక్ఖస్స మగ్గేనేవ పహీనత్తా చేతసా అకిలన్తోపి సమానో కిలన్తురూపో కాయేన తేన మగ్గేన అగమాతి యోజనా.
౧౧౫౩-౪. అవోచం అహం తదా అమ్బసిఞ్చకో హుత్వాతి యోజనా. ఏకచీవరోతి న్హాయితుకామోతి అధిప్పాయో.
౧౧౫౬. ఇతీతి ఏవం ‘‘అమ్బో చ సిత్తో, సమణో చ న్హాపితో, మయా చ పుఞ్ఞం పసుతం అనప్పకం, ఏకేనేవ పయోగేన తివిధోపి అత్థో సాధితో’’తి ఇమినాకారేన పవత్తాయ పీతియా సో పురిసో అత్తనో సబ్బం కాయం ఫరతి, నిరన్తరం ఫుటం కరోతీతి యోజనా. అతీతత్థే చేతం వత్తమానవచనం, ఫరీతి అత్థో.
౧౧౫౭. తదేవ ఏత్తకం కమ్మన్తి తం ఏత్తకం ఏవం పానీయదానమత్తకం కమ్మం అకాసిం, తాయ తస్సం జాతియం అఞ్ఞం నానుస్సరామీతి అధిప్పాయో. తేసం వుత్తనయమేవ.
అమ్బవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. గోపాలవిమానవణ్ణనా
దిస్వాన దేవం పటిపుచ్ఛి భిక్ఖూతి గోపాలవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన రాజగహవాసీ అఞ్ఞతరో గోపాలకో పాతరాసత్థాయ పిలోతికాయ పుటబద్ధం కుమ్మాసం గహేత్వా నగరతో నిక్ఖమిత్వా గావీనం చరణట్ఠానభూతం గోచరభూమిం సమ్పాపుణి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ‘‘అయం ఇదానేవ కాలం కరిస్సతి, మయ్హఞ్చ కుమ్మాసం దత్వా తావతింసేసు ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి చ ఞత్వా తస్స సమీపం అగమాసి. సో వేలం ఓలోకేత్వా థేరస్స కుమ్మాసం దాతుకామో అహోసి. తేన చ సమయేన గావియో మాసక్ఖేత్తం పవిసన్తి. అథ సో గోపాలో చిన్తేసి ‘‘కిం ను ఖో థేరస్స కుమ్మాసం దదేయ్యం, ఉదాహు గావియో మాసక్ఖేత్తతో నీహరేయ్య’’న్తి. అథస్స ఏతదహోసి ‘‘మాససామికా మం యం ఇచ్ఛన్తి, తం కరోన్తు, థేరే పన గతే కుమ్మాసదానన్తరాయో మే సియా, హన్దాహం పఠమం అయ్యస్స కుమ్మాసం దస్సామీ’’తి తం థేరస్స ఉపనేసి. పటిగ్గహేసి థేరో అనుకమ్పం ఉపాదాయ.
అథ నం గావియో నివత్తేతుం పరిస్సయం అనోలోకేత్వా వేగేన ఉపధావన్తం పాదేన ఫుట్ఠో ఆసీవిసో డంసి. థేరోపి తం అనుకమ్పమానో తం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జితుం ఆరభి. గోపాలకోపి గావియో నివత్తేత్వా ఆగతో థేరం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేన్తో నిసీది. తావదేవస్స సకలసరీరం విసం అజ్ఝోత్థరి. ముహుత్తమేవ వేగే ముద్ధపత్తే కాలమకాసి, కాలకతో చ తావతింసేసు ద్వాదసయోజనికే కనకవిమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో దిస్వా ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౧౫౯. ‘‘దిస్వాన దేవం పటిపుచ్ఛి భిక్ఖు, ఉచ్చే విమానమ్హి చిరట్ఠితికే;
ఆముత్తహత్థాభరణం యసస్సిం, దిబ్బే విమానమ్హి యథాపి చన్దిమా.
౧౧౬౦. ‘‘అలఙ్కతో మల్యధరో సువత్థో, సుకుణ్డలీ కప్పితకేసమస్సు;
ఆముత్తహత్థాభరణో యసస్సీ, దిబ్బే విమానమ్హి యథాపి చన్దిమా.
౧౧౬౧. ‘‘దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం; అట్ఠట్ఠకా సిక్ఖితా సాధురూపా;
దిబ్బా చ కఞ్ఞా తిదసచరా ఉళారా, నచ్చన్తి గాయన్తి పమోదయన్తి.
౧౧౬౨. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
సోపి తస్స బ్యాకాసి –
౧౧౬౩. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే…యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౬౪. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, సఙ్గమ్మ రక్ఖిస్సం పరేసం ధేనుయో;
తతో చ ఆగా సమణో మమన్తికే, గావో చ మాసే అగమంసు ఖాదితుం.
౧౧౬౫. ‘‘ద్వయజ్జ కిచ్చం ఉభయఞ్చ కారియం, ఇచ్చేవహం భన్తే తదా విచిన్తయిం;
తతో చ సఞ్ఞం పటిలద్ధ యోనిసో, ‘దదామి భన్తే’తి ఖిపిం అనన్తకం.
౧౧౬౬. ‘‘సో మాసఖేత్తం తురితో అవాసరిం, పురా అయం భఞ్జతి యస్సిదం ధనం;
తతో చ కణ్హో ఉరగో మహావిసో, అడంసి పాదే తురితస్స మే సతో.
౧౧౬౭. ‘‘స్వాహం అట్టోమ్హి దుక్ఖేన పీళితో, భిక్ఖు చ తం సామం ముఞ్చిత్వానన్తకం;
అహాసి కుమ్మాసం మమానుకమ్పయా, తతో చుతో కాలకతోమ్హి దేవతా.
౧౧౬౮. ‘‘తదేవ కమ్మం కుసలం కతం మయా, సుఖఞ్చ కమ్మం అనుభోమి అత్తనా;
తయా హి భన్తే అనుకమ్పితో భుసం, కతఞ్ఞుతాయ అభివాదయామి తం.
౧౧౬౯. ‘‘సదేవకే లోకే సమారకే చ, అఞ్ఞో ముని నత్థి తయానుకమ్పకో;
తయా హి భన్తే అనుకమ్పితో భుసం, కతఞ్ఞుతాయ అభివాదయామి తం.
౧౧౭౦. ‘‘ఇమస్మిం లోకే పరస్మిం వా పన, అఞ్ఞో మునీ నత్థి తయానుకమ్పకో;
తయా హి భన్తే అనుకమ్పితో భుసం, కతఞ్ఞుతాయ అభివాదయామి త’’న్తి.
అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో అత్తనా చ దేవతాయ చ కథితనియామేనేవ తం భగవతో ఆరోచేసి. సత్థా తమత్థం పచ్చనుభాసిత్వా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేతుం ‘‘దిస్వాన దేవం పటిపుచ్ఛి భిక్ఖూ’’తిఆదిమాహ.
౧౧౫౯. తత్థ దేవన్తి గోపాలదేవపుత్తం. భిక్ఖూతి ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం సన్ధాయ సత్థా వదతి. సో హి సబ్బసో భిన్నకిలేసతాయ భిక్ఖు. విమానస్స బహుకాలావట్ఠాయితాయ కప్పట్ఠితికతాయ ఏవ వా ‘‘చిరట్ఠితికే’’తి వుత్తం, ‘‘చిరట్ఠితిక’’న్తిపి కేచి పఠన్తి. తఞ్హి ‘‘దేవ’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధితబ్బం. సోపి హి సట్ఠిసతసహస్సాధికా తిస్సో వస్సకోటియో తత్థ అవట్ఠానతో ‘‘చిరట్ఠితికే’’తి వత్తబ్బతం లభతి. యథాపి చన్దిమాతి యథా చన్దిమా దేవపుత్తో కన్తసీతలమనోహరకిరణజాలసముజ్జలే అత్తనో దిబ్బే విమానమ్హి విరోచతి, ఏవం విరోచమానన్తి వచనసేసా.
౧౧౬౦. అలఙ్కతోతిఆది తస్స దేవపుత్తస్స థేరేన పుచ్ఛితాకారదస్సనం, తం హేట్ఠా వుత్తత్థమేవ.
౧౧౬౪. సఙ్గమ్మాతి సఙ్గమేత్వా, సఙ్గమ్మాతి వా సఙ్గహేత్వా. హేత్వత్థోపి హి ఇధ అన్తోనీతో, బహూ ఏకతో హుత్వాతి అత్థో. ఆగాతి ఆగఞ్ఛి. మాసేతి మాససస్సాని.
౧౧౬౫. ద్వయజ్జాతి ద్వయం అజ్జ ఏతరహి కిచ్చం కాతబ్బం. ఉభయఞ్చ కారియన్తి వుత్తస్సేవత్థస్స పరియాయవచనం. సఞ్ఞన్తి ధమ్మసఞ్ఞం. తేనాహ ‘‘యోనిసో’’తి పటిలద్ధాతి పటిలభిత్వా. ఖిపిన్తి పనిగ్గాహాపనవసేన హత్థే ఖిపిం. అనన్తకన్తి నన్తకం కుమ్మాసం పక్ఖిపిత్వా బన్ధిత్వా ఠపితం పిలోతికం. అ-కారో చేత్థ నిపాతమత్తం.
౧౧౬౬. సోతి సో అహం. తురితోతి తురితో సమ్భమన్తో. అవాసరిన్తి ఉపగచ్ఛి, పావిసిం వా. పురా అయం భఞ్జతి యస్సిదం ధనన్తి యస్స ఖేత్తసామికస్స ఇదం మాససస్సం ధనం, తం అయం గోగణో భఞ్జతి పురా తస్స భఞ్జనతో, ఆమద్దనతో పురేతరమేవాతి అత్థో. తతోతి తత్థ. తురితస్స మే సతోతి సమ్భమన్తస్స మే సమానస్స, సహసా గమనేన మగ్గే కణ్హసప్పం అనోలోకేత్వా గతస్సాతి అధిప్పాయో.
౧౧౬౭. అట్టోమ్హి దుక్ఖేన పీళితోతి తేన ఆసీవిసడంసనేన అట్టో అట్టితో ఉపద్దుతో మరణదుక్ఖేన బాధితో భవామి. అహాసీతి అజ్ఝోహరి, పరిభుఞ్జీతి అత్థో. తతో చుతో కాలకతోమ్హి దేవతాతి తతో మనుస్సత్తభావతో చుతో మరణకాలప్పత్తియా, తత్థ వా ఆయుసఙ్ఖారస్స ఖేపనసఙ్ఖాతస్స కాలస్స కతత్తా కాలకతో, తదనన్తరమేవ చ అమ్హి దేవతా దేవత్తభావప్పత్తియా దేవతా హోమీతి అత్థో.
౧౧౬౯. తయాతి తయా సదిసో అఞ్ఞో ముని మోనేయ్యగుణయుత్తో ఇసి నత్థి. తయాతి వా నిస్సక్కే ఇదం కరణవచనం. సేసం వుత్తనయమేవ.
గోపాలవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.