౧౦. సేరీసకవిమానవణ్ణనా

సుణోథ యక్ఖస్స చ వాణిజాన చాతి సేరీసకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవతి పరినిబ్బుతే ఆయస్మా కుమారకస్సపో పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం సేతబ్యనగరం సమ్పత్తో. తత్థ పాయాసిరాజఞ్ఞం అత్తనో సన్తికం ఉపగతం విపరీతగ్గాహతో వివేచేత్వా సమ్మాదస్సనే పతిట్ఠాపేసి. సో తతో పట్ఠాయ పుఞ్ఞపసుతో హుత్వా సమణబ్రాహ్మణానం దానం దేన్తో తత్థ అకతపరిచయతాయ అసక్కచ్చం దానం దత్వా అపరభాగే కాలం కత్వా చాతుమహారాజికభవనే సుఞ్ఞే సేరీసకే విమానే నిబ్బత్తి.

అతీతే కిర కస్సపస్స భగవతో కాలే ఏకో ఖీణాసవత్థేరో అఞ్ఞతరస్మిం గామే పిణ్డాయ చరిత్వా బహిగామే దేవసికం ఏకస్మిం పదేసే భత్తకిచ్చం అకాసి. తం దిస్వా ఏకో గోపాలకో ‘‘అయ్యో సూరియాతపేన కిలమతీ’’తి పసన్నచిత్తో చతూహి సిరీసథమ్భేహి సాఖామణ్డపం కత్వా అదాసి, మణ్డపస్స సమీపే సిరీసరుక్ఖం రోపేసీతి చ వదన్తి. సో కాలం కత్వా తేనేవ పుఞ్ఞకమ్మేన చాతుమహారాజికేసు నిబ్బత్తి, తస్స పురిమకమ్మస్స సూచకం విమానద్వారే సిరీసవనం నిబ్బత్తి వణ్ణగన్ధసమ్పన్నేహి పుప్ఫేహి సబ్బకాలం ఉపసోభమానం, తేన తం విమానం ‘‘సేరీసక’’న్తి పఞ్ఞాయిత్థ. సో చ దేవపుత్తో ఏకం బుద్ధన్తరం దేవేసు చేవ మనుస్సేసు చ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే యసత్థేరస్స చతూసు విమలాదీసు గిహిసహాయేసు గవమ్పతి నామ హుత్వా భగవతో ధమ్మదేసనాయ అరహత్తే పతిట్ఠితో పుబ్బాచిణ్ణవసేన తం సుఞ్ఞవిమానం దిస్వా అభిణ్హం దివావిహారం గచ్ఛతి.

సో అపరభాగే పాయాసిదేవపుత్తం తత్థ దిస్వా ‘‘కోసి త్వం, ఆవుసో’’తి పుచ్ఛిత్వా తేన ‘‘అహం, భన్తే, పాయాసిరాజఞ్ఞో ఇధూపపన్నో’’తి వుత్తే ‘‘నను త్వం మిచ్ఛాదిట్ఠికో విపరీతదస్సనో కథమిధూపపన్నో’’తి ఆహ. అథ నం పాయాసిదేవపుత్తో ‘‘అయ్యేనమ్హి కుమారకస్సపత్థేరేన మిచ్ఛాదస్సనతో వివేచితో, పుఞ్ఞకిరియానం అసక్కచ్చకారితాయ పన సుఞ్ఞే విమానే నిబ్బత్తో. సాధు, భన్తే, మనుస్సలోకం గతకాలే మమ పరిజనస్స ఆరోచేథ ‘పాయాసిరాజఞ్ఞో అసక్కచ్చం దానం దత్వా సుఞ్ఞం సేరీసకవిమానం ఉపపన్నో, తుమ్హే పన సక్కచ్చం పుఞ్ఞాని కత్వా తత్రూపపత్తియా చిత్తం పణిదహథా’’తి. థేరో తస్సానుకమ్పాయ తథా అకాసి. తేపి థేరస్స వచనం సుత్వా తథా చిత్తం పణిధాయ పుఞ్ఞాని కత్వా సేరీసకే విమానే నిబ్బత్తింసు. సేరీసకదేవపుత్తం పన వేస్సవణమహారాజా మరుభూమియం ఛాయూదకరహితే మగ్గే మగ్గపటిపన్నానం మనుస్సానం అమనుస్సపరిపన్థ మోచనత్థం మగ్గరక్ఖకం ఠపేసి.

అథ అపరేన సమయేన అఙ్గమగధవాసినో వాణిజా సకటసహస్సం భణ్డస్స పూరేత్వా సిన్ధుసోవీరదేసం గచ్ఛన్తా మరుకన్తారే దివా ఉణ్హభయేన మగ్గం అప్పటిపజ్జిత్వా రత్తిం నక్ఖత్తసఞ్ఞాయ మగ్గం పటిపజ్జింసు. తే మగ్గమూళ్హా హుత్వా అఞ్ఞం దిసం అగమంసు. తేసం అన్తరే ఏకో ఉపాసకో అహోసి సద్ధో పసన్నో సీలసమ్పన్నో అరహత్తప్పత్తియా ఉపనిస్సయసమ్పన్నో మాతాపితూనం ఉపట్ఠానత్థం వణిజ్జాయ గతో. తం అనుగ్గణ్హన్తో సేరీసకదేవపుత్తో సహ విమానేన అత్తానం దస్సేసి. దస్సేత్వా చ పన ‘‘కస్మా తుమ్హే ఇమం ఛాయూదకరహితం వాలుకాకన్తారం పటిపన్నా’’తి పుచ్ఛి. తే చస్స తత్థ అత్తనో ఆగతప్పకారం కథేసుం, తదత్థదీపనా దేవపుత్తస్స వాణిజానఞ్చ వచనపటివచనగాథా హోన్తి. ఆదితో పన ద్వే గాథా తాసం సమ్బన్ధదస్సనత్థం ధమ్మసఙ్గాహకేహి ఠపితా –

౧౨౨౮. ‘‘సుణోథ యక్ఖస్స చ వాణిజాన చ, సమాగమో యత్థ తదా అహోసి;

యథా కథం ఇతరితరేన చాపి, సుభాసితం తఞ్చ సుణాథ సబ్బే.

౧౨౨౯. ‘‘యో సో అహు రాజా పాయాసి నామ, భుమ్మానం సహబ్యగతో యసస్సీ;

సో మోదమానోవ సకే విమానే, అమానుసో మానుసే అజ్ఝభాసీ’’తి.

౧౨౨౮-౯. తత్థ సుణోథాతి సవనాణత్తికవచనం. యం మయం ఇదాని భణామ, తం సుణోథాతి. యక్ఖస్సాతి దేవస్స. దేవో హి మనుస్సానం ఏకచ్చానం దేవానఞ్చ పూజనీయభావతో ‘‘యక్ఖో’’తి వుచ్చతి. అపిచ సక్కోపి చత్తారో మహారాజానోపి వేస్సవణపారిసజ్జాపి పురిసోపి ‘‘యక్ఖో’’తి వుచ్చతి. తథా హి ‘‘అతిబాళ్హం ఖో అయం యక్ఖో పమత్తో విహరతి, యంనూనాహం ఇమం యక్ఖం సంవేజేయ్య’’న్తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౩౯౩) సక్కో ‘‘యక్ఖో’’తి వుత్తో. ‘‘చత్తారో యక్ఖా ఖగ్గహత్థా’’తిఆదీసు మహారాజానో. ‘‘సన్తి హి, భన్తే, ఉళారా యక్ఖా భగవతో అప్పసన్నా’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౩.౨౭౬) వేస్సవణపారిసజ్జా. ‘‘ఏత్తావతా యక్ఖస్స సుద్ధీ’’తిఆదీసు (సు. ని. ౪౮౨) పురిసో. ఇధ పన వేస్సవణపారిసజ్జో అధిప్పేతో. వాణిజాన చాతి గాథాబన్ధసుఖత్థం అనునాసికలోపం కత్వా వుత్తం. సమాగమోతి సమోధానం. యత్థాతి యస్మిం వణ్ణుపథే. తదాతి తస్మిం మగ్గమూళ్హా హుత్వా గమనకాలే. ఇతరితరేన చాపీతి ఇతరీతరఞ్చాపి, ఇదం యథాతి ఇమినా యోజేతబ్బం. అయఞ్హేత్థ అత్థో – సేరీసకదేవపుత్తస్స వాణిజానఞ్చ తదా యత్థ సమాగమో అహోసి, తం సుణోథ, యథా వాపి తేహి అఞ్ఞమఞ్ఞం సుభాసితం సులపితం కథం పవత్తితం, తఞ్చ సబ్బే ఓహితచిత్తా సుణాథాతి. భుమ్మానన్తి భుమ్మదేవానం.

ఇదాని యక్ఖస్స పుచ్ఛాగాథాయో హోన్తి –

౧౨౩౦. ‘‘వఙ్కే అరఞ్ఞే అమనుస్సట్ఠానే, కన్తారే అప్పోదకే అప్పభక్ఖే;

సుదుగ్గమే వణ్ణుపథస్స మజ్ఝే, వఙ్కంభయా నట్ఠమనా మనుస్సా.

౧౨౩౧. ‘‘నయిధ ఫలా మూలమయా చ సన్తి, ఉపాదానం నత్థి కుతోధ భక్ఖో;

అఞ్ఞత్ర పంసూహి చ వాలుకాహి చ, తత్తాహి ఉణ్హాహి చ దారుణాహి చ.

౧౨౩౨. ‘‘ఉజ్జఙ్గలం తత్తమివం కపాలం, అనాయసం పరలోకేన తుల్యం;

లుద్దానమావాసమిదం పురాణం, భూమిప్పదేసో అభిసత్తరూపో.

౧౨౩౩. ‘‘అథ తుమ్హే కేన వణ్ణేన, కిమాసమానా ఇమం పదేసఞ్హి;

అనుపవిట్ఠా సహసా సమేచ్చ, లోభా భయా అథ వా సమ్పమూళ్హా’’తి.

౧౨౩౦. తత్థ వఙ్కేతి సంసయట్ఠానే. యత్థ పవిట్ఠానం ‘‘జీవిస్సామ ను ఖో, మరిస్సామ ను ఖో’’తి జీవితే సంసయో హోతి, తాదిసే అరఞ్ఞే. అమనుస్సట్ఠానేతి అమనుస్సానం పిసాచాదీనం సఞ్చరణట్ఠానే, మనుస్సానం వా అగోచరట్ఠానే. కన్తారేతి నిరుదకే ఇరిణే, కం తారేన్తి నయన్తి ఏత్థాతి హి కన్తారో, ఉదకం గహేత్వా తరితబ్బట్ఠానం. తేనాహ ‘‘అప్పోదకే’’తి. అప్ప-సద్దో హేత్థ అభావత్థో ‘‘అప్పిచ్ఛో అప్పనిగ్ఘోసో’’తిఆదీసు (అ. ని. ౮.౨౩; చూళవ. ౪౫౬) వియ. వణ్ణుపథస్స మజ్ఝేతి వాలుకాకన్తారమజ్ఝేతి అత్థో. వఙ్కంభయాతి వఙ్కేహి భీతా. వఙ్కేహి భయం ఏతేసన్తి ‘‘వఙ్కభయా’’తి వత్తబ్బే గాథాసుఖత్థం సానునాసికం కత్వా ‘‘వఙ్కంభయా’’తి వుత్తం. ఇదఞ్చ వాలుకాకన్తారపవేసనతో పుబ్బే తేసం ఉప్పన్నభయం సన్ధాయ వుత్తం. నట్ఠమనాతి మగ్గసతివిప్పవాసేన నట్ఠమానసా, మగ్గమూళ్హాతి అత్థో. మనుస్సాతి తేసం ఆలపనం.

౧౨౩౧. ఇధాతి ఇమస్మిం మరుకన్తారే. ఫలాతి అమ్బజమ్బుతాలనాళికేరాదిఫలాని న సన్తీతి యోజనా. మూలమయా చాతి మూలానియేవ మూలమయా, వల్లికన్దాదీని సన్ధాయ వదతి. ఉపాదానం నత్థీతి కిఞ్చాపి కిఞ్చి భక్ఖం నత్థి, ఉపాదానం వా ఇన్ధనం, అగ్గిస్స ఇన్ధనమత్తమ్పి నత్థి, కుతో కేన కారణేన ఇధ మరుకన్తారే భక్ఖో సియాతి అత్థో. యం పన అత్థి తత్థ, తం దస్సేతుం ‘‘అఞ్ఞత్ర పంసూహీ’’తిఆది వుత్తం.

౧౨౩౨. ఉజ్జఙ్గలన్తి జఙ్గలం వుచ్చతి లూఖధూసరో అనుదకో భూమిప్పదేసో, తం పన ఠానం జఙ్గలతోపి ఉక్కంసేన జఙ్గలన్తి ఆహ ‘‘ఉజ్జఙ్గల’’న్తి. తేనాహ ‘‘తత్తమివం కపాల’’న్తి, తత్తం అయోకపాలసదిసన్తి అత్థో. గాథాసుఖత్థఞ్చేత్థ సానునాసికం కత్వా వుత్తం, తత్తమివఇచ్చేవ దట్ఠబ్బం. అనాయసన్తి నత్థి ఏత్థ ఆయో సుఖన్తి అనాయం, తతో ఏవ జీవితం సీయతి వినాసేతీతి అనాయసం. అథ వా న ఆయసన్తి అనాయసం. పరలోకేనాతి నరకేన తుల్యం. నరకఞ్హి సత్తానం ఏకన్తానత్థతాయ పరభూతో పటిసత్తుభూతో లోకోతి విసేసతో ‘‘పరలోకో’’తి వుచ్చతి, సమన్తతో అయోమయత్తా ఆయసఞ్చ, ఇదం పన తదభావతో అనాయసం, మహతో దుక్ఖస్స ఉప్పత్తిట్ఠానతాయ పరలోకసదిసన్తి దస్సేతి, ‘‘అనస్సయ’’న్తి చ కేచి పఠన్తి, సుఖస్స అప్పతిట్ఠానభూతన్తి అత్థో. లుద్దానమావాసమిదం పురాణన్తి ఇదం ఠానం చిరకాలతో పట్ఠాయ లుద్దానం దారుణానం పిసాచాదీనం ఆవాసభూతం. అభిసత్తరూపోతి ‘‘ఏవం లూఖో ఘోరాకారో హోతూ’’తి పోరాణేహి ఇసీహి సపితసదిసో, దిన్నసపో వియాతి అత్థో.

౧౨౩౩. కేన వణ్ణేనాతి కేన కారణేన. కిమాసమానాతి కిం పచ్చాసీసన్తా. హీతి నిపాతమత్తం. ‘‘పదేసమ్పీ’’తి చ పఠన్తి, ఇమమ్పి నామ పదేసన్తి అత్థో. సహసా సమేచ్చాతి సహసా ఆదీనవానిసంసే అవిచారేత్వా సమవాయేన అనుపవిట్ఠా సప్పవిట్ఠా. లోభా భయా అథ వా కేనచి అనత్థకామేన పలోభితా లోభతో కేనచి అమనుస్సాదినా పరిపాతితా భయా వా. అథ వా సమ్పమూళ్హాతి మగ్గవిప్పనట్ఠా ఇమం పదేసం అనుపవిట్ఠాతి యోజనా.

ఇదాని వాణిజా ఆహంసు –

౧౨౩౪. ‘‘మగధేసు అఙ్గేసు చ సత్థవాహా, ఆరోపయిత్వా పణియం పుథుత్తం;

తే యామసే సిన్ధుసోవీరభూమిం, ధనత్థికా ఉద్దయం పత్థయానా.

౧౨౩౫. ‘‘దివా పిపాసంనధివాసయన్తా, యోగ్గానుకమ్పఞ్చ సమేక్ఖమానా;

ఏతేన వేగేన ఆయామ సబ్బే, రత్తిం మగ్గం పటిపన్నా వికాలే.

౧౨౩౬. ‘‘తే దుప్పయాతా అపరద్ధమగ్గా, అన్ధాకులా విప్పనట్ఠా అరఞ్ఞే;

సుదుగ్గమే వణ్ణుపథస్స మజ్ఝే, దిసం న జానామ పమూళ్హచిత్తా.

౧౨౩౭. ‘‘ఇదఞ్చ దిస్వాన అదిట్ఠపుబ్బం, విమానసేట్ఠఞ్చ తవఞ్చ యక్ఖ;

తతుత్తరిం జీవితమాసమానా, దిస్వా పతీతా సుమనా ఉదగ్గా’’తి.

౧౨౩౪. తత్థ మగధేసు అఙ్గేసు చ సత్థవాహాతి మగధరట్ఠే చ అఙ్గరట్ఠే చ జాతా సంవడ్ఢా తంనివాసినో సత్థే సత్థస్స చ వాహనకా సత్థకా చేవ సత్థసామికా చ. పణియన్తి భణ్డం. తేతి తే మయం. యామసేతి గచ్ఛామ. సిన్ధుసోవీరభూమిన్తి సిన్ధుదేసం సోవీరదేసఞ్చ. ఉద్దయన్తి ఆనిసంసం అతిరేకలాభం.

౧౨౩౫. అనధివాసయన్తాతి అధివాసేతుం అసక్కోన్తా. యోగ్గానుకమ్పన్తి గోణాదీనం సత్తానం అనుగ్గహం. ఏతేన వేగేనాతి ఇమినా జవేన, యేన తవ దస్సనతో పుబ్బే ఆయామ ఆగతమ్హ. రత్తిం మగ్గం పటిపన్నాతి రత్తియం మగ్గం పటిపన్నా. వికాలేతి అకాలే అవేలాయం.

౧౨౩౬. దుప్పయాతాతి దుట్ఠు పయాతా అపథే గతా, తతో ఏవ అపరద్ధమగ్గా. అన్ధాకులాతి అన్ధా వియ ఆకులా, మగ్గజాననసమత్థస్స పఞ్ఞాచక్ఖునో అభావేన అన్ధా, తతో ఏవ ఆకులా, విప్పనట్ఠా చ మగ్గసమ్మూళ్హతాయ. దిసన్తి గన్తబ్బదిసం, యస్సం దిసాయం సిన్ధుసోవీరదేసో, తం దిసం. పమూళ్హచిత్తాతి దిసాసంసయసుమూళ్హచిత్తా.

౧౨౩౭. తవఞ్చాతి తువఞ్చ. యక్ఖాతి ఆలపనం. తతుత్తరిం జీవితమాసమానాతి యో ‘‘ఇతో పరం అమ్హాకం జీవితం నత్థీ’’తి జీవితసంసయో ఉప్పన్నో, ఇదాని తతో ఉత్తరిమ్పి జీవితం ఆసీసన్తా. దిస్వాతి దస్సనహేతు. పతీతాతి పహట్ఠా. సుమనాతి సోమనస్సప్పత్తా. ఉదగ్గాతి ఉదగ్గాయ పీతియా ఉదగ్గచిత్తా.

ఏవం వాణిజేహి అత్తనో పవత్తియా పకాసితాయ పున దేవపుత్తో ద్వీహి గాథాహి పుచ్ఛి –

౧౨౩౮. ‘‘పారం సముద్దస్స ఇమఞ్చ వణ్ణుం, వేత్తాచరం సఙ్కుపథఞ్చ మగ్గం;

నదియో పన పబ్బతానఞ్చ దుగ్గా, పుథుద్దిసా గచ్ఛథ భోగహేతు.

౧౨౩౯. ‘‘పక్ఖన్దియాన విజితం పరేసం, వేరజ్జకే మానుసే పేక్ఖమానా;

యం వో సుతం వా అథ వాపి దిట్ఠం, అచ్ఛేరకం తం వో సుణోమ తాతా’’తి.

తస్సత్థో – పారం సముద్దస్సాతి సముద్దస్స పరతీరం, ఇమఞ్చ ఈదిసం, వణ్ణుం వణ్ణుపథం వేత్తలతా బన్ధిత్వా ఆచరితబ్బతో వేత్తాచరం మగ్గం, సఙ్కుకే ఖాణుకే కోట్టేత్వా గన్తబ్బతో సఙ్కుపథం మగ్గం, నదియో పన చన్దభాగాదికా, పబ్బతానఞ్చ విసమప్పదేసాతి ఏవం దుగ్గా పుథుద్దిసా భోగనిమిత్తం గచ్ఛథ, ఏవం గచ్ఛన్తా చ పక్ఖన్దియాన పక్ఖన్దిత్వా అనుపవిసిత్వా, పరేసం రాజూనం విజితం తత్థ వేరజ్జకే విదేసవాసికే మనుస్సే పేక్ఖమానా గచ్ఛథ, ఏవంభూతేహి వో తుమ్హేహి యం సుతం వా అథ వా దిట్ఠం వా అచ్ఛేరకం అచ్ఛరియం, తం వో సన్తికే తాతా వాణిజా సుణోమాతి అత్తనో విమానస్స అచ్ఛరియభావం తేహి కథాపేతుకామో పుచ్ఛతి.

ఏవం దేవపుత్తేన పుట్ఠా వాణిజా ఆహంసు –

౧౨౪౦. ‘‘ఇతోపి అచ్ఛేరతరం కుమార, న నో సుతం వా అథ వాపి దిట్ఠం;

అతీతమానుసకమేవ సబ్బం, దిస్వా న తప్పామ అనోమవణ్ణం.

౧౨౪౧. ‘‘వేహాయసం పోక్ఖరఞ్ఞో సవన్తి, పహూతమల్యా బహుపుణ్డరీకా;

దుమా చిమే నిచ్చఫలూపపన్నా, అతీవ గన్ధా సురభిం పవాయన్తి.

౧౨౪౨. ‘‘వేళూరియథమ్భా సతముస్సితాసే, సిలాపవాళస్స చ ఆయతంసా;

మసారగల్లా సహలోహితఙ్గా, థమ్భా ఇమే జోతిరసామయాసే.

౧౨౪౩. ‘‘సహస్సథమ్భం అతులానుభావం, తేసూపరి సాధుమిదం విమానం;

రతనన్తరం కఞ్చనవేదిమిస్సం, తపనీయపట్టేహి చ సాధుఛన్నం.

౧౨౪౪. ‘‘జమ్బోనదుత్తత్తమిదం సుమట్ఠో, పాసాదసోపానఫలూపపన్నో;

దళ్హో చ వగ్గు చ సుసఙ్గతో చ, అతీవ నిజ్ఝానఖమో మనుఞ్ఞో.

౧౨౪౫. ‘‘రతనన్తరస్మిం బహుఅన్నపానం, పరివారితో అచ్ఛరాసఙ్గణేన;

మురజఆలమ్బరతూరియఘుట్ఠో, అభివన్దితోసి థుతివన్దనాయ.

౧౨౪౬. ‘‘సో మోదసి నారిగణప్పబోధనో, విమానపాసాదవరే మనోరమే;

అచిన్తియో సబ్బగుణూపపన్నో, రాజా యథా వేస్సవణో నళిన్యా.

౧౨౪౭. ‘‘దేవో ను ఆసి ఉదవాసి యక్ఖో,

ఉదాహు దేవిన్దో మనుస్సభూతో;

పుచ్ఛన్తి తం వాణిజా సత్థవాహా,

ఆచిక్ఖ కో నామ తువంసి యక్ఖో’’తి.

౧౨౪౦-౨. తత్థ కుమారాతి పఠమవయే ఠితత్తా దేవపుత్తం ఆలపతి. సబ్బన్తి దేవపుత్తం తస్స విమానపటిబద్ధఞ్చ సన్ధాయ వదతి. పోక్ఖరఞ్ఞోతి పోక్ఖరణియో. సతముస్సితాసేతి సతరతనుబ్బేధా. సిలాపవాళస్సాతి సిలాయ పవాళస్స చ, సిలామయా పవాళమయాతి అత్థో. ఆయతంసాతి దీఘంసా. అథ వా ఆయతా హుత్వా అట్ఠసోళసద్వత్తింసాదిఅంసవన్తో.

౧౨౪౨. తేసూపరీతి తేసం థమ్భానం ఉపరి. సాధుమిదన్తి సున్దరం ఇదం తవ విమానం. రతనన్తరన్తి రతనన్తరవన్తం, భిత్తిథమ్భసోపానాదీసు నానావిధేహి అఞ్ఞేహి రతనేహి యుత్తం. కఞ్చనవేదిమిస్సన్తి సువణ్ణమయాయ వేదికాయ సహితం పరిక్ఖిత్తం. తపనీయపట్టేహి చ సాధుఛన్నన్తి తపనీయమయేహి అనేకరతనమయేహి చ ఛదనేహి తత్థ తత్థ సుట్ఠు ఛాదితం.

౧౨౪౪. జమ్బోనదుత్తత్తమిదన్తి ఇదం తవ విమానం యేభుయ్యేన ఉత్తత్తజమ్బునదభాసురం. సుమట్ఠో పాసాదసోపానఫలూపపన్నోతి తస్స చ సో సో పదేసో సుమట్ఠో సుట్ఠు మజ్జితో, తేహి తేహి అనన్తరపాసాదేహి సోపానవిసేసేహి రమణీయేహి ఫలకేహి చ యుత్తో. దళ్హోతి థిరో. వగ్గూతి అభిరూపో సముగ్గతో. సుసఙ్గతోతి సుట్ఠు సఙ్గతావయవో అఞ్ఞమఞ్ఞానురూపపాసాదావయవో. అతీవ నిజ్ఝానఖమోతి పభస్సరభావేపి అతివియ ఓలోకనక్ఖమో. మనుఞ్ఞోతి మనోరమో.

౧౨౪౫. రతనన్తరస్మిన్తి రతనమయే, రతనభూతే వా సారభూతే విమానస్స అబ్భన్తరే. బహుఅన్నపానన్తి పేసలం పహూతం అన్నఞ్చ పానఞ్చ విజ్జతి, ఉపలబ్భతీతి అధిప్పాయో. మురజఆలమ్బరతూరియఘుట్ఠోతి ముదిఙ్గానం ఆలమ్బరానం అవసిట్ఠతూరియానఞ్చ సద్దేహి నిచ్చఘోసితో. అభివన్దితోసీతి నమస్సితో, థోమితో వా అసి. తేనాహ ‘‘థూతివన్దనాయా’’తి.

౧౨౪౬. అచిన్తియోతి అచిన్తేయ్యానుభావో. నళిన్యాతి ఏవంనామకే కీళనట్ఠానే యథా వేస్సవణో మహారాజా, ఏవం త్వం మోదసీతి యోజనా.

౧౨౪౭. ఆసీతి అసి భవసి. దేవిన్దోతి సక్కో దేవరాజా. మనుస్సభూతోతి మనుస్సేసు భూతో మనుస్సజాతికో. యక్ఖోతి దేవాదిభావం పుచ్ఛిత్వాపి యక్ఖభావం ఆసఙ్కన్తా వదన్తి.

ఇదాని సో దేవపుత్తో అత్తానం జానాపేన్తో –

౧౨౪౮. ‘‘సేరీసకో నామ అహమ్హి యక్ఖో, కన్తారియో వణ్ణుపథమ్హి గుత్తో;

ఇమం పదేసం అభిపాలయామి, వచనకరో వేస్సవణస్స రఞ్ఞో’’తి. –

ఆహ. తత్థ అహమ్హీ యక్ఖోతి అహం యక్ఖో అమ్హి. కన్తారియోతి ఆరక్ఖణత్థం కన్తారే నియుత్తో. గుత్తోతి గోపకో. తేనాహ ‘‘అభిపాలయామీ’’తి.

ఇదాని వాణిజా తస్స కమ్మాదీని పుచ్ఛన్తా ఆహంసు –

౧౨౪౯. ‘‘అధిచ్చలద్ధం పరిణామజం తే, సయంకతం ఉదాహు దేవేహి దిన్నం;

పుచ్ఛన్తి తం వాణిజా సత్థవాహా, కథం తయా లద్ధమిదం మనుఞ్ఞ’’న్తి.

తత్థ అధిచ్చలద్ధన్తి అధిచ్చసముప్పత్తికం, యదిచ్ఛకం లద్ధన్తి అత్థో. పరిణామజం తేతి నియతిసఙ్గతిభావపరిణతం, కాలపరిణతం వా. సయంకతన్తి తయా సయమేవ కతం, దేవిద్ధియా తయా సయమేవ నిబ్బత్తితన్తి అత్థో. ఉదాహు దేవేహి దిన్నన్తి తయా ఆరాధితేహి దేవేహి పసాదవసేన నిస్సట్ఠం.

ఇదాని దేవపుత్తో చతురోపి పకారే పటిక్ఖిపిత్వా పుఞ్ఞమేవ అపదిసన్తో –

౧౨౫౦. ‘‘నాధిచ్చలద్ధం న పరిణామజం మే, న సయంకతం న హి దేవేహి దిన్నం;

సకేహి కమ్మేహి అపాపకేహి, పుఞ్ఞేహి మే లద్ధమిదం మనుఞ్ఞ’’న్తి. –

గాథమాహ.

తం సుత్వా వాణిజా పున ‘‘నాధిచ్చలద్ధ’’న్తి గాథాయం పుఞ్ఞాధికమేవ తే చతురో పకారే ఆరోపేత్వా పుఞ్ఞస్స చ సరూపం పుచ్ఛింసు –

౧౨౫౧. ‘‘కిం తే వతం కిం పన బ్రహ్మచరియం, కిస్స సుచిణ్ణస్స అయం విపాకో;

పుచ్ఛన్తి తం వాణిజా సత్థవాహా, కథం తయా లద్ధమిదం విమాన’’న్తి.

తత్థ వతన్తి వతసమాదానం. బ్రహ్మచరియన్తి సేట్ఠచరియం.

పున దేవపుత్తో తే పటిక్ఖిపిత్వా అత్తానం యథూపచితం పుఞ్ఞఞ్చ దస్సేన్తో –

౧౨౫౨. ‘‘మమం పాయాసీతి అహు సమఞ్ఞా, రజ్జం యదా కారయిం కోసలానం;

నత్థికదిట్ఠి కదరియో పాపధమ్మో, ఉచ్ఛేదవాదీ చ తదా అహోసిం.

౧౨౫౩. ‘‘సమణో చ ఖో ఆసి కుమారకస్సపో, బహుస్సుతో చిత్తకథీ ఉళారో;

సో మే తదా ధమ్మకథం అభాసి, దిట్ఠివిసూకాని వినోదయీ మే.

౧౨౫౪. ‘‘తాహం తస్స ధమ్మకథం సుణిత్వా, ఉపాసకత్తం పటివేదయిస్సం;

పాణాతిపాతా విరతో అహోసిం, లోకే అదిన్నం పరివజ్జయిస్సం;

అమజ్జపో నో చ ముసా అభాణిం, సకేన దారేన చ అహోసిం తుట్ఠో.

౧౨౫౫. ‘‘తం మే వతం తం పన బ్రహ్మచరియం, తస్స సుచిణ్ణస్స అయం విపాకో;

తేహేవ కమ్మేహి అపాపకేహి, పుఞ్ఞేహి మే లద్ధమిదం విమాన’’న్తి. –

ఆహ. తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అథ వాణిజా దేవపుత్తం విమానఞ్చస్స పచ్చక్ఖతో దిస్వా కమ్మఫలం సద్దహిత్వా అత్తనో కమ్మఫలే సద్ధం పవేదేన్తా –

౧౨౫౬. ‘‘సచ్చం కిరాహంసు నరా సపఞ్ఞా, అనఞ్ఞథా వచనం పణ్డితానం;

యహిం యహిం గచ్ఛతి పుఞ్ఞకమ్మో, తహిం తహిం మోదతి కామకామీ.

౧౨౫౭. ‘‘యహిం యహిం సోకపరిద్దవో చ, వధో చ బన్ధో చ పరిక్కిలేసో;

తహిం తహిం గచ్ఛతి పాపకమ్మో, న ముచ్చతి దుగ్గతియా కదాచీ’’తి. –

గాథాద్వయం అవోచుం. తత్థ సోకపరిద్దవోతి సోకో చ పరిదేవో చ. పరిక్కిలేసోతి వుత్తా అనత్థుప్పత్తి.

ఏవం తేసు కథేన్తేసుయేవ విమానద్వారే సిరీసరుక్ఖతో పరిపాకేన ముత్తబన్ధనా పరిపక్కా సిపాటికా పతి, తేన దేవపుత్తో సపరిజనో దోమనస్సప్పత్తో అహోసి. తం దిస్వా వాణిజా –

౧౨౫౮. ‘‘సమ్మూళ్హరూపోవ జనో అహోసి, అస్మిం ముహుత్తే కలలీకతోవ;

జనస్సిమస్స తుయ్హఞ్చ కుమార, అప్పచ్చయో కేన ను ఖో అహోసీ’’తి. –

గాథమాహంసు. తత్థ సమ్మూళ్హరూపోవాతి సోకవసేన సబ్బసో మూళ్హసభావో వియ. జనోతి దేవజనో. అస్మిం ముహుత్తేతి ఇమస్మిం ముహుత్తమత్తే. కలలీకతోతి కలలం వియ కతో, కలలనిస్సితఉదకీభూతో వియ ఆవిలోతి అధిప్పాయో. జనస్సిమస్స తుయ్హఞ్చాతి ఇమస్స తవ పరిజనస్స తుయ్హఞ్చ. అప్పచ్చయోతి దోమనస్సం.

తం సుత్వా దేవపుత్తో –

౧౨౫౯. ‘‘ఇమే చ సిరీసవనా తాతా, దిబ్బా గన్ధా సురభీ సమ్పవన్తి;

తే సమ్పవాయన్తి ఇమం విమానం, దివా చ రత్తో చ తమం నిహన్త్వా.

౧౨౬౦. ‘‘ఇమేసఞ్చ ఖో వస్ససతచ్చయేన, సిపాటికా ఫలతి ఏకమేకా;

మానుస్సకం వస్ససతం అతీతం, యదగ్గే కాయమ్హి ఇధూపపన్నో.

౧౨౬౧. ‘‘దిస్వానహం వస్ససతాని పఞ్చ,

అస్మిం విమానే ఠత్వాన తాతా;

ఆయుక్ఖయా పుఞ్ఞక్ఖయా చవిస్సం,

తేనేవ సోకేన పముచ్ఛితోస్మీ’’తి. – ఆహ;

౧౨౫౬. తత్థ సిరీసవనాతి సిరీసవిపినతో. తాతాతి వాణిజే ఆలపతి. ఇమే తుమ్హాకం మయ్హఞ్చ పచ్చక్ఖభూతా దిబ్బా గన్ధా సురభీ అతివియ సుగన్ధాయేవ సమన్తతో పవన్తి పవాయన్తి. తే దిబ్బా గన్ధా ఏవం వాయన్తా ఇమం విమానం సమ్పవాయన్తి సమ్మదేవ గన్ధం గాహాపేన్తి, న కేవలం సమ్పవాయనమేవ, అథ ఖో అత్తనో పభాయ తమమ్పి నిహన్తి. తేనాహ ‘‘దివా చ రత్తో చ తమం నిహన్త్వా’’తి.

౧౨౬౦-౬౧. ఇమేసన్తి సిరీసానం. సిపాటికాతి ఫలకుట్ఠిలికా. ఫలతీతి పచ్చిత్వా వణ్టతో ముచ్చతి, పుటభేదం వా పత్వా సిస్సతి. మానుస్సకం వస్ససతం అతీతన్తి యస్మా వస్ససతస్స అచ్చయేన ఇమస్స సిరీసస్స సిపాటికా ఫలతి, అయఞ్చ ఫలితా, తస్మా మయ్హం మానుస్సకం వస్ససతం అతీతం. యదగ్గే యతో పట్ఠాయ, కాయమ్హి ఇధ ఇమస్మిం దేవనికాయే ఉపపన్నో నిబ్బత్తో. మయ్హఞ్చ దేవగణనాయ పఞ్చ వస్ససతాని ఆయు, తస్మా ఖీయతి మే ఆయూతి సోకవసేన సమ్పమూళ్హోతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘దిస్వానహం వస్ససతాని పఞ్చ…పే… తేనేవ సోకేన పముచ్ఛితోస్మీ’’తి.

అథ నం వాణిజా సమస్సాసేన్తో –

౧౨౬౨. ‘‘కథం ను సోచేయ్య తథావిధో సో, లద్ధా విమానం అతులం చిరాయ;

యే చాపి ఖో ఇత్తరముపపన్నా, తే నూన సోచేయ్యుం పరిత్తపుఞ్ఞా’’తి. –

ఆహంసు. తత్థ యాదిసేహి అప్పాయుకేహి మరణం పటిచ్చ సోచితబ్బం సియా, తాదిసో పన ఏవం దిబ్బానుభావసమ్పన్నో నవుతివస్ససతసహస్సాయుకో కథం ను సోచేయ్య, న సోచితబ్బమేవాతి అధిప్పాయో.

దేవపుత్తో తత్తకేనేవ సమస్సాసేత్వా తేసం వచనం సమ్పటిచ్ఛన్తో తేసఞ్చ ఉపదేసం దేన్తో –

౧౨౬౩. ‘‘అనుచ్ఛవిం ఓవదియఞ్చ మేతం, యం మం తుమ్హే పేయ్యవాచం వదేథ;

తుమ్హే చ ఖో తాతా మయానుగుత్తా, యేహిచ్ఛకం తేన పలేథ సోత్థి’’న్తి. –

గాథమాహ. తత్థ అనుచ్ఛవిన్తి అనుచ్ఛవికం, తుమ్హాకమేవ తం యుత్తరూపం. ఓవదియఞ్చ మేతన్తి మే మయ్హం తుమ్హేహి ఓవదియం ఓవాదవసేన వత్తబ్బమేతం. యం యస్మా, మం మయ్హం, తుమ్హే ‘‘కథం ను సోచేయ్య’’న్తిఆదినా పేయ్యవాచం పియవచనం వదేథ. యం వా పేయ్యవాచాయ వదనం కథనం, తం తుమ్హాకమేవ అనుచ్ఛవికన్తి యోజనా. అథ వా యం యస్మా తుమ్హే పేయ్యవాచం వదేథ, తస్మా అనుచ్ఛవికం ఓవదియఞ్చ ఓవదితబ్బం ఓవాదానురూపం కాతబ్బఞ్చ మే మయా కతం, కిం పన తన్తి ఆహ ‘‘తుమ్హే చ ఖో తాతా’’తిఆది. తత్థ మయానుగుత్తాతి ఇమస్మిం అమనుస్సపరిగ్గహే మరుకన్తారే యావ కన్తారాతిక్కమా మయా అనుగుత్తా రక్ఖితా, యేనిచ్ఛకం యథారుచితేన, సోత్థిం ఖేమేన, పలేథ గచ్ఛథాతి అత్థో.

అథ వాణిజా కతఞ్ఞుభావం పకాసేన్తా –

౧౨౬౪. ‘‘గన్త్వా మయం సిన్ధుసోవీరభూమిం, ధనత్థికా ఉద్దయం పత్థయానా;

యథాపయోగా పరిపుణ్ణచాగా, కాహామ సేరీసమహం ఉళారన్తి. –

గాథమాహంసు. తత్థ యథాపయోగాతి ఇదాని కతపటిఞ్ఞానురూపపయోగా. పరిపుణ్ణచాగాతి సమత్తచాగా, ఉళారస్స మహస్స పరియత్తపరిచ్చాగా. మహన్తి ఉస్సవపూజం.

పున దేవపుత్తో మహకరణం పటిక్ఖిపన్తో కత్తబ్బేసు చ తే నియోజేన్తో –

౧౨౬౫. ‘‘మా చేవ సేరీసమహం అకత్థ, సబ్బఞ్చ వో భవిస్సతి యం వదేథ;

పాపాని కమ్మాని వివజ్జయాథ, ధమ్మానుయోగఞ్చ అధిట్ఠహాథా’’తి. –

గాథమాహ. తత్థ యం వదేథాతి యం తుమ్హే ఖేమేన సిన్ధుసోవీరదేసపత్తిం తత్థ చ విపులం ఉద్దయం లాభం పచ్చాసీసన్తా ‘‘గన్త్వా మయ’’న్తిఆదీని వదథ. సబ్బం తం వో తుమ్హాకం తథేవ భవిస్సతి, తత్థ నిక్కఙ్ఖా హోథ, తుమ్హే పన ఇతో పట్ఠాయ పాపాని కమ్మాని పాణాతిపాతాదీని వివజ్జయాథ పరివజ్జేథ. ధమ్మానుయోగన్తి దానాదికుసలధమ్మస్స అనుయుఞ్జనం. అధిట్ఠహాథాతి అనుసిక్ఖథ ఇదం సేరీసకమహన్తి దస్సేతి.

యం పన ఉపాసకం అనుగ్గణ్హన్తో తేసం రక్ఖావరణం కాతుకామో అహోసి, తస్స గుణం కిత్తేత్వా తం తేసం ఉద్దిసన్తో ఇమా గాథాయో ఆహ –

౧౨౬౬. ‘‘ఉపాసకో అత్థి ఇమమ్హి సఙ్ఘే, బహుస్సుతో సీలవతూపపన్నో;

సద్ధో చ చాగీ చ సుపేసలో చ, విచక్ఖణో సన్తుసితో ముతీమా.

౧౨౬౭. ‘‘సఞ్జానమానో న ముసా భణేయ్య, పరూపఘాతాయ న చేతయేయ్య;

వేభూతికం పేసుణం నో కరేయ్య, సణ్హఞ్చ వాచం సఖిలం భణేయ్య.

౧౨౬౮. ‘‘సగారవో సప్పతిస్సో వినీతో, అపాపకో అధిసీలే విసుద్ధో;

సో మాతరం పితరఞ్చాపి జన్తు, ధమ్మేన పోసేతి అరియవుత్తి.

౧౨౬౯. ‘‘మఞ్ఞే సో మాతాపితూనం కారణా, భోగాని పరియేసతి న అత్తహేతు;

మాతాపితూనఞ్చ యో అచ్చయేన, నేక్ఖమ్మపోణో చరిస్సతి బ్రహ్మచరియం.

౧౨౭౦. ‘‘ఉజూ అవఙ్కో అసఠో అమాయో, న లేసకప్పేన చ వోహరేయ్య;

సో తాదిసో సుకతకమ్మకారీ, ధమ్మే ఠితో కిన్తి లభేథ దుక్ఖం.

౧౨౭౧. ‘‘తంకారణా పాతుకతోమ్హి అత్తనా, తస్మా ధమ్మం పస్సథ వాణిజాసే;

అఞ్ఞత్ర తేనిహ భస్మీ భవేథ, అన్ధాకులా విప్పనట్ఠా అరఞ్ఞే;

తం ఖిప్పమానేన లహుం పరేన, సుఖో హవే సప్పురిసేన సఙ్గమో’’తి.

౧౨౬౬. తత్థ సఙ్ఘేతి సత్తసమూహే. విచక్ఖణోతి తత్థ తత్థ కత్తబ్బతాయ కుసలో. సన్తుసితోతి సన్తుట్ఠో. ముతీమాతి కమ్మస్సకతఞాణాదినా ఇధలోకపరలోకహితానం ముననతో ముతిమా.

౧౨౬౭. సఞ్జానమానో న ముసా భణేయ్యాతి సమ్పజానముసా న భాసేయ్య. వేభూతికన్తి సహితానం వినాభావకరణతో ‘‘వేభూతిక’’న్తి లద్ధనామం పిసుణం, నో కరేయ్య న వదేయ్య.

౧౨౬౮. సప్పతిస్సోతి పతిస్సయో గరుట్ఠానియేసు నివాతవుత్తికత్తా సోరచ్చం, సహ పతిస్సేనాతి సప్పతిస్సో. అధిసీలేతి ఉపాసకేన రక్ఖితబ్బఅధిసీలసిక్ఖాయ. అరియవుత్తీతి పరిసుద్ధవుత్తి.

౧౨౬౯. నేక్ఖమ్మపోణోతి నిబ్బాననిన్నో. చరిస్సతి బ్రహ్మచరియన్తి పబ్బజ్జం సాసనబ్రహ్మచరియం చరిస్సతి.

౧౨౭౦. లేసకప్పేనాతి కప్పియలేసేన. న చ వోహరేయ్యాతి మాయాసాఠేయ్యవసేన వచనం న నిచ్ఛారేయ్య. ధమ్మే ఠితో కిన్తి లభేథ దుక్ఖన్తి ఏవం వుత్తనయేన ధమ్మే ఠితో ధమ్మచారీ సమచారీ కిన్తి కేన పకారేన దుక్ఖం లభేథ పాపుణేయ్య.