౧౩. చూళరథవిమానవణ్ణనా

దళ్హధమ్మా నిసారస్సాతి చూళరథవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవతి పరినిబ్బుతే ధాతువిభాగం కత్వా తత్థ తత్థ సత్థు థూపేసు పతిట్ఠాపియమానేసు మహాకస్సపత్థేరప్పముఖేసు ధమ్మం సఙ్గాయితుం ఉచ్చినిత్వా గహితేసు సావకేసు యావ వస్సూపగమనా వేనేయ్యాపేక్ఖాయ అత్తనో అత్తనో పరిసాయ సద్ధిం తత్థ తత్థ వసన్తేసు ఆయస్మా మహాకచ్చాయనో పచ్చన్తదేసే అఞ్ఞతరస్మిం అరఞ్ఞాయతనే విహరతి. తేన సమయేన అస్సకరట్ఠే పోతలినగరే అస్సకరాజా రజ్జం కారేతి, తస్స జేట్ఠాయ దేవియా పుత్తో సుజాతో నామ కుమారో సోళసవస్సుద్దేసికో కనిట్ఠాయ దేవియా నిబన్ధనేన పితరా రట్ఠతో పబ్బాజితో అరఞ్ఞం పవిసిత్వా వనచరకే నిస్సాయ అరఞ్ఞే వసతి. సో కిర కస్సపస్స భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వా సీలమత్తే పతిట్ఠితో పుథుజ్జనకాలకిరియం కత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తిత్వా తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా అపరాపరం సుగతియంయేవ పరిబ్భమన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే భగవతో అభిసమ్బోధితో తింసవస్సే అస్సకరట్ఠే అస్సకరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం నిబ్బత్తి, ‘‘సుజాతో’’తిస్స నామం అహోసి. సో మహన్తేన పరివారేన వడ్ఢతి.

తస్స పన మాతరి కాలకతాయ రాజా అఞ్ఞం రాజధీతరం అగ్గమహేసిట్ఠానే ఠపేసి. సాపి అపరేన సమయేన పుత్తం విజాయి. తస్సా రాజా పుత్తం దిస్వా పసన్నో ‘‘భద్దే, తయా ఇచ్ఛితం వరం గణ్హాహీ’’తి వరం అదాసి. సా గహితకం కత్వా ఠపేత్వా యదా సుజాతకుమారో సోళసవస్సుద్దేసికో జాతో, తదా రాజానం ఆహ ‘‘దేవ, తుమ్హేహి మమ పుత్తం దిస్వా తుట్ఠచిత్తేహి వరో దిన్నో, తం ఇదాని దేథా’’తి. ‘‘గణ్హ, దేవీ’’తి. ‘‘మయ్హం పుత్తస్స రజ్జం దేథా’’తి. ‘‘నస్స, వసలి, మమ జేట్ఠపుత్తే దేవకుమారసదిసే సుజాతకుమారే ఠితే కస్మా ఏవం వదసీ’’తి పటిక్ఖిపి. దేవీ పునప్పునం నిబన్ధనం కరోన్తీ మనం అలభిత్వా ఏకదివసం ఆహ ‘‘దేవ, యది సచ్చే తిట్ఠసి, దేహి ఏవా’’తి. రాజా ‘‘అనుపధారేత్వా మయా ఇమిస్సా వరో దిన్నో, అయఞ్చ ఏవం వదతీ’’తి విప్పటిసారీ హుత్వా సుజాతకుమారం పక్కోసిత్వా తమత్థం ఆరోచేత్వా అస్సూని పవత్తేసి. కుమారో పితరం సోచమానం దిస్వా దోమనస్సప్పత్తో అస్సూని పవత్తేత్వా ‘‘అనుజానాహి, దేవ, అహం అఞ్ఞత్థ గమిస్సామీ’’తి ఆహ. తం సుత్వా రఞ్ఞా ‘‘అఞ్ఞం తే నగరం మాపేస్సామి, తత్థ వసేయ్యాసీ’’తి వుత్తే కుమారో న ఇచ్ఛి. ‘‘మమ సహాయానం రాజూనం సన్తికే పేసేస్సామీ’’తి చ వుత్తే తమ్పి నానుజాని. కేవలం ‘‘దేవ, అరఞ్ఞం గమిస్సామీ’’తి ఆహ. రాజా పుత్తం ఆలిఙ్గిత్వా సీసే చుమ్బిత్వా ‘‘మమచ్చయేన ఇధాగన్త్వా రజ్జే పతిట్ఠహా’’తి వత్వా విస్సజ్జేసి.

సో అరఞ్ఞం పవిసిత్వా వనచరకే నిస్సాయ వసన్తో ఏకదివసం మిగవం గతో. తస్స సమణకాలే సహాయవరో ఏకో దేవపుత్తో హితేసితాయ మిగరూపేన తం పలోభేన్తో ధావిత్వా ఆయస్మతో మహాకచ్చాయనస్స వసనట్ఠానసమీపం పత్వా అన్తరధాయి. సో ‘‘ఇమం మిగం ఇదాని గణ్హిస్సామీ’’తి ఉపధావన్తో థేరస్స వసనట్ఠానం పత్వా తం అపస్సన్తో బహి పణ్ణసాలాయ థేరం నిసిన్నం దిస్వా తస్స సమీపే చాపకోటిం ఓలుబ్భ అట్ఠాసి. థేరో తం ఓలోకేత్వా ఆదితో పట్ఠాయ సబ్బం తస్స పవత్తిం ఞత్వా అనుగ్గణ్హన్తో అజానన్తో వియ సఙ్గహం కరోన్తో –

౯౮౧. ‘‘దళ్హధమ్మా నిసారస్స, ధనుం ఓలుబ్భ తిట్ఠసి;

ఖత్తియో నుసి రాజఞ్ఞో, అదు లుద్దో వనేచరో’’తి. –

పుచ్ఛి. తత్థ దళ్హధమ్మాతి దళ్హధను. దళ్హధను నామ ద్విసహస్సథామం వుచ్చతి. ద్విసహస్సథామన్తి చ యస్స ఆరోపితస్స జియాయ బద్ధో లోహసీసాదీనం భారో దణ్డే గహేత్వా యావ కణ్డప్పమాణా ఉక్ఖిత్తస్స పథవితో ముచ్చతి. నిసారస్సాతి నిరతిసయసారస్స విసిట్ఠసారస్స రుక్ఖస్స ధనుం, సారతరరుక్ఖమయం ధనున్తి అత్థో. ఓలుబ్భాతి సన్నిరుమ్భిత్వా. రాజఞ్ఞోతి రాజకుమారో. వనేచరోతి వనచరో.

అథ సో అత్తానం ఆవికరోన్తో –

౯౮౨. ‘‘అస్సకాధిపతిస్సాహం, భన్తే పుత్తో వనేచరో;

నామం మే భిక్ఖు తే బ్రూమి, సుజాతో ఇతి మం విదూ.

౯౮౩. ‘‘మిగే గవేసమానోహం, ఓగాహన్తో బ్రహావనం;

మిగం తఞ్చేవ నాద్దక్ఖిం, తఞ్చ దిస్వా ఠితో అహ’’న్తి. –

ఆహ. తత్థ అస్సకాధిపతిస్సాతి అస్సకరట్ఠాధిపతినో అస్సకరాజస్స. భిక్ఖూతి థేరం ఆలపతి. మిగే గవేసమానోతి మిగసూకరాదికే గవేసన్తో, మిగవం చరన్తోతి అత్థో.

తం సుత్వా థేరో తేన సద్ధిం పటిసన్థారం కరోన్తో –

౯౮౪. ‘‘స్వాగతం తే మహాపుఞ్ఞ, అథో తే అదురాగతం;

ఏత్తో ఉదకమాదాయ, పాదే పక్ఖాలయస్సు తే.

౯౮౫. ‘‘ఇదమ్పి పానీయం సీతం, ఆభతం గిరిగబ్భరా;

రాజపుత్త తతో పిత్వా, సన్థతస్మిం ఉపావిసా’’తి. – ఆహ;

౯౮౪. తత్థ అదురాగతన్తి దురాగమనవజ్జితం, మహాపుఞ్ఞ, తే ఇధాగమనం స్వాగతం, న తే అప్పకమ్పి దురాగమనం అత్థి తుయ్హఞ్చ మయ్హఞ్చ పీతిసోమనస్సజననతోతి అధిప్పాయో. ‘‘అధునాగత’’న్తిపి పాఠో, ఇదాని ఆగమనన్తి అత్థో.

౯౮౫. సన్థతస్మిం ఉపావిసాతి అనన్తరహితాయ భూమియా అనిసీదిత్వా అముకస్మిం తిణసన్థారకే నిసీదాతి.

తతో రాజకుమారో థేరస్స పటిసన్థారం సమ్పటిచ్ఛన్తో ఆహ –

౯౮౬. ‘‘కల్యాణీ వత తే వాచా, సవనీయా మహాముని;

నేలా అత్థవతీ వగ్గు, మన్త్వా అత్థఞ్చ భాససి.

౯౮౭. ‘‘కా తే రతి వనే విహరతో, ఇసినిసభ వదేహి పుట్ఠో;

తవ వచనపథం నిసామయిత్వా, అత్థధమ్మపదం సమాచరేమసే’’తి.

౯౮౬. తత్థ కల్యాణీతి సున్దరా సోభనా. సవనీయాతి సోతుం యుత్తా. నేలాతి నిద్దోసా. అత్థవతీతి అత్థయుత్తా దిట్ఠధమ్మికాదినా హితేన ఉపేతా. వగ్గూతి మధురా. మన్త్వాతి జానిత్వా పఞ్ఞాయ పరిచ్ఛిన్దిత్వా. అత్థన్తి అత్థతో అనపేతం ఏకన్తహితావహం.

౯౮౭. ఇసినిసభాతి ఇసీసు నిసభ ఆజానీయసదిస. వచనపథన్తి వచనం. వచనమేవ హి అత్థాధిగమస్స ఉపాయభావతో ‘‘వచనపథ’’న్తి వుత్తం. అత్థధమ్మపదం సమాచరేమసేతి ఇధ చేవ సమ్పరాయే చ అత్థావహం సీలాదిధమ్మకోట్ఠాసం పటిపజ్జామసే.

ఇదాని థేరో అత్తనో సమ్మాపటిపత్తిం తస్స అనుచ్ఛవికం వదన్తో –

౯౮౮. ‘‘అహింసా సబ్బపాణీనం, కుమారమ్హాక రుచ్చతి;

థేయ్యా చ అతిచారా చ, మజ్జపానా చ ఆరతి.

౯౮౯. ‘‘ఆరతి సమచరియా చ, బాహుసచ్చం కతఞ్ఞుతా;

దిట్ఠేవ ధమ్మే పాసంసా, ధమ్మా ఏతే పసంసియా’’తి. – ఆహ;

౯౮౯. తత్థ ఆరతి సమచరియా చాతి యథావుత్తా చ పాపధమ్మతో ఆరతి, పటివిరతి కాయసమతాదిసమచరియా చ. బాహుసచ్చన్తి పరియత్తిబాహుసచ్చం. కతఞ్ఞుతాతి పరేహి అత్తనో కతస్స ఉపకారస్స జాననా. పాసంసాతి అత్థకామేహి కులపుత్తేహి పకారతో ఆసంసితబ్బా. ధమ్మా ఏతేతి ఏతే యథావుత్తా అహింసాదిధమ్మా. పసంసియాతి విఞ్ఞూహి పసంసితబ్బా.

ఏవం థేరో తస్స అనుచ్ఛవికం సమ్మాపటిపత్తిం వత్వా అనాగతంసఞాణేన ఆయుసఙ్ఖారే ఓలోకేన్తో ‘‘పఞ్చమాసమత్తమేవా’’తి దిస్వా తం సంవేజేత్వా దళ్హం తత్థ సమ్మాపటిపత్తియం పతిట్ఠాపేతుం ఇమం గాథమాహ –

౯౯౦. ‘‘సన్తికే మరణం తుయ్హం, ఓరం మాసేహి పఞ్చహి;

రాజపుత్త విజానాహి, అత్తానం పరిమోచయా’’తి.

తత్థ అత్తానం పరిమోచయాతి అత్తానం అపాయదుక్ఖతో మోచేహి.

తతో కుమారో అత్తనో ముత్తియా ఉపాయం పుచ్ఛన్తో ఆహ –

౯౯౧. ‘‘కతమం స్వాహం జనపదం గన్త్వా, కిం కమ్మం కిఞ్చ పోరిసం;

కాయ వా పన విజ్జాయ, భవేయ్యం అజరామరో’’తి.

తత్థ కతమం స్వాహన్తి కతమం సు అహం, కతమం నూతి అత్థో. కిం కమ్మం కిఞ్చ పోరిసన్తి కత్వాతి వచనసేసో. పోరిసన్తి పురిసకిచ్చం.

తతో థేరో తస్స ధమ్మం దేసేతుం ఇమా గాథాయో అవోచ –

౯౯౨. ‘‘న విజ్జతే సో పదేసో, కమ్మం విజ్జా చ పోరిసం;

యత్థ గన్త్వా భవే మచ్చో, రాజపుత్తాజరామరో.

౯౯౩. ‘‘మహద్ధనా మహాభోగా, రట్ఠవన్తోపి ఖత్తియా;

పహూతధనధఞ్ఞాసే, తేపి నో అజరామరా.

౯౯౪. ‘‘యది తే సుతా అన్ధకవేణ్డుపుత్తా, సూరా వీరా విక్కన్తప్పహారినో;

తేపి ఆయుక్ఖయం పత్తా, విద్ధస్తా సస్సతీసమా.

౯౯౫. ‘‘ఖత్తియా బ్రాహ్మణా వేస్సా, సుద్దా చణ్డాలపుక్కుసా;

ఏతే చఞ్ఞే చ జాతియా, తేపి నో అజరామరా.

౯౯౬. ‘‘యే మన్తం పరివత్తేన్తి, ఛళఙ్గం బ్రహ్మచిన్తితం;

ఏతే చఞ్ఞే చ విజ్జాయ, తేపి నో అజరామరా.

౯౯౭. ‘‘ఇసయో చాపి యే సన్తా, సఞ్ఞతత్తా తపస్సినో;

సరీరం తేపి కాలేన, విజహన్తి తపస్సినో.

౯౯౮. ‘‘భావితత్తాపి అరహన్తో, కతకిచ్చా అనాసవా;

నిక్ఖిపన్తి ఇమం దేహం, పుఞ్ఞపాపపరిక్ఖయా’’తి.

౯౯౨. తత్థ యత్థ గన్త్వాతి యం పదేసం గన్త్వా కమ్మం విజ్జం పోరిసఞ్చ కాయపయోగేన ఇతరపయోగేన చ ఉపగన్త్వా పాపుణిత్వా భవేయ్య అజరామరోతి అత్థో.

౯౯౩. హేట్ఠిమకోటియా కోటిసతాదిపరిమాణం సంహరిత్వా ఠపితం మహన్తం ధనం ఏతేసన్తి మహద్ధనా. కుమ్భత్తయాదికహాపణపరిబ్బయో మహన్తో భోగో ఏతేసన్తి మహాభోగా. రట్ఠవన్తోతి రట్ఠసామికా, అనేకయోజనపరిమాణం రట్ఠం పసాసన్తాతి అధిప్పాయో. ఖత్తియాతి ఖత్తియజాతికా. పహూతధనధఞ్ఞాసేతి మహాధనధఞ్ఞసన్నిచయా, అత్తనో పరిసాయ చ సత్తట్ఠసంవచ్ఛరపహోనకధనధఞ్ఞసన్నిచయా. తేపి నో అజరామరాతి జరామరణధమ్మా ఏవ, మహద్ధనతాదీనిపి తేసం ఉపరి నిపతన్తం జరామరణం నివత్తేతుం న సక్కోన్తీతి అత్థో.

౯౯౪. అన్ధకవేణ్డుపుత్తాతి అన్ధకవేణ్డుస్స పుత్తాతి పఞ్ఞాతా. సూరాతి సత్తిమన్తో. వీరాతి వీరియవన్తో. విక్కన్తప్పహారినోతి సూరవీరభావేనేవ పటిసత్తుబలం విక్కమ్మ పసయ్హ పహరణసీలా. విద్ధస్తాతి వినట్ఠా. సస్సతీసమాతి కులపరమ్పరాయ సస్సతీహి చన్దసూరియాదీహి సమానా, తేపి అచిరకాలపవత్తకులన్వయాతి అత్థో.

౯౯౫. జాతియాతి అత్తనో జాతియా, విసిట్ఠతరా పన జాతిపి నేసం జరామరణం నివత్తేతుం న సక్కోతీతి అత్థో.

౯౯౬. మన్తన్తి వేదం. ఛళఙ్గన్తి కప్పబ్యాకరణనిరుత్తిసిక్ఖాఛన్దోవిచితిజోతిసత్థసఙ్ఖాతేహి ఛహి అఙ్గేహి ఛళఙ్గం. బ్రహ్మచిన్తితన్తి బ్రహ్మేహి అట్ఠకాదీహి చిన్తితం పఞ్ఞాచక్ఖునా దిట్ఠం.

౯౯౭. సన్తాతి ఉపసన్తకాయవచీకమ్మన్తా. సఞ్ఞతత్తాతి సఞ్ఞతచిత్తా. తపస్సినోతి తపనిస్సితా.

ఇదాని కుమారో అత్తనా కత్తబ్బం వదన్తో –

౯౯౯. ‘‘సుభాసితా అత్థవతీ, గాథాయో తే మహాముని;

నిజ్ఝత్తోమ్హి సుభట్ఠేన, త్వఞ్చ మే సరణం భవా’’తి. –

ఆహ. తత్థ నిజ్ఝత్తోమ్హీతి నిజ్ఝాపితో ధమ్మోజసఞ్ఞాయ సఞ్ఞత్తిగతో అమ్హి. సుభట్ఠేనాతి సుట్ఠు భాసితేన.

తతో థేరో తం అనుసాసన్తో ఇమం గాథం అభాసి –

౧౦౦౦. ‘‘మా మం త్వం సరణం గచ్ఛ, తమేవ సరణం వజ;

సక్యపుత్తం మహావీరం, యమహం సరణం గతో’’తి.

తతో రాజకుమారో ఆహ –

౧౦౦౧. ‘‘కతరస్మిం సో జనపదే, సత్థా తుమ్హాక మారిస;

అహమ్పి దట్ఠుం గచ్ఛిస్సం, జినం అప్పటిపుగ్గల’’న్తి.

పున థేరో ఆహ –

౧౦౦౨. ‘‘పురత్థిమస్మిం జనపదే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

తత్థాసి పురిసాజఞ్ఞో, సో చ ఖో పరినిబ్బుతో’’తి.

తత్థ థేరేన నిసిన్నపదేసతో మజ్ఝిమదేసస్స పాచీనదిసాభాగత్తా వుత్తం ‘‘పురత్థిమస్మిం జనపదే’’తి.

ఏవం సో రాజపుత్తో థేరస్స ధమ్మదేసనం సుత్వా పసన్నమానసో సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠహి. తేన వుత్తం –

౧౦౦౩. ‘‘సచే హి బుద్ధో తిట్ఠేయ్య, సత్థా తుమ్హాక మారిస;

యోజనాని సహస్సాని, గచ్ఛేయ్యం పయిరుపాసితుం.

౧౦౦౪. ‘‘యతో చ ఖో పరినిబ్బుతో, సత్థా తుమ్హాక మారిస;

నిబ్బుతమ్పి మహావీరం, గచ్ఛామి సరణం అహం.

౧౦౦౫. ‘‘ఉపేమి సరణం బుద్ధం, ధమ్మఞ్చాపి అనుత్తరం;

సఙ్ఘఞ్చ నరదేవస్స, గచ్ఛామి సరణం అహం.

౧౦౦౬. ‘‘పాణాతిపాతా విరమామి ఖిప్పం, లోకే అదిన్నం పరివజ్జయామి;

అమజ్జపో నో చ ముసా భణామి, సకేన దారేన చ హోమి తుట్ఠో’’తి.

ఏవం పన తం సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠితం థేరో ఏవమాహ ‘‘రాజకుమార, తుయ్హం ఇధ అరఞ్ఞవాసేన అత్థో నత్థి, న చిరం తవ జీవితం, పఞ్చమాసబ్భన్తరే ఏవ కాలం కరిస్ససి, తస్మా తవ పితు సన్తికమేవ గన్త్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా సగ్గపరాయణో భవేయ్యాసీ’’తి వత్వా అత్తనో సన్తికే ధాతుయో దత్వా విస్సజ్జేసి. సో గచ్ఛన్తో ‘‘అహం, భన్తే, తుమ్హాకం వచనేన ఇతో గమిస్సామి, తుమ్హేహిపి మయ్హం అనుకమ్పాయ తత్థ ఆగన్తబ్బ’’న్తి వత్వా థేరస్స అధివాసనం విదిత్వా వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పితు నగరం గన్త్వా ఉయ్యానం పవిసిత్వా అత్తనో ఆగతభావం రఞ్ఞో నివేదేసి.

తం సుత్వా రాజా సపరివారో ఉయ్యానం గన్త్వా కుమారం ఆలిఙ్గిత్వా అన్తేపురం నేత్వా అభిసిఞ్చితుకామో అహోసి. కుమారో ‘‘దేవ, మయ్హం అప్పకం ఆయు, ఇతో చతున్నం మాసానం అచ్చయేన మరణం భవిస్సతి, కిం మే రజ్జేన, తుమ్హే నిస్సాయ పుఞ్ఞమేవ కరిస్సామీ’’తి వత్వా థేరస్స గుణం రతనత్తయస్స చ ఆనుభావం పవేదేసి. తం సుత్వా రాజా సంవేగప్పత్తో రతనత్తయే చ థేరే చ పసన్నమానసో మహన్తం విహారం కారేత్వా మహాకచ్చాయనత్థేరస్స సన్తికే దూతం పాహేసి. థేరోపి రాజానం మహాజనఞ్చ అనుగ్గణ్హన్తో ఆగచ్ఛి. రాజా చ సపరివారో దూరతోవ పచ్చుగ్గమనం కత్వా థేరం విహారం పవేసేత్వా చతూహి పచ్చయేహి సక్కచ్చం ఉపట్ఠహన్తో సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠహి. కుమారో చ సీలాని సమాదియిత్వా థేరం భిక్ఖూ చేవ సక్కచ్చం ఉపట్ఠహన్తో దానాని దదన్తో ధమ్మం సుణన్తో చతున్నం మాసానం అచ్చయేన కాలం కత్వా తావతింసభవనే నిబ్బత్తి. తస్స పుఞ్ఞానుభావేన సత్తరతనపటిమణ్డితో సత్తయోజనప్పమాణో రథో ఉప్పజ్జి, అనేకాని చస్స అచ్ఛరాసహస్సాని పరివారో అహోసి.

రాజా కుమారస్స సరీరసక్కారం కత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ మహాదానం పవత్తేత్వా చేతియస్స పూజం అకాసి, తత్థ మహాజనో సన్నిపతి, థేరోపి సపరివారో తం పదేసం ఉపగఞ్ఛి. అథ దేవపుత్తో అత్తనా కతకుసలకమ్మం ఓలోకేత్వా కతఞ్ఞుతాయ ‘‘గన్త్వా థేరం వన్దిస్సామి, సాసనగుణే చ పాకటే కరిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా దిబ్బరథం ఆరుయ్హ మహతా పరివారేన దిస్సమానరూపో ఆగన్త్వా రథా ఓరుయ్హ థేరస్స పాదే వన్దిత్వా పితరా సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా థేరం పయిరుపాసమానో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. తం థేరో ఇమాహి గాథాహి పుచ్ఛి –

౧౦౦౭. ‘‘సహస్సరంసీవ యథామహప్పభో, దిసం యథా భాతి నభే అనుక్కమం;

తథాపకారో తవాయం మహారథో, సమన్తతో యోజనసత్తమాయతో.

౧౦౦౮. ‘‘సువణ్ణపట్టేహి సమన్తమోత్థటో, ఉరస్స ముత్తాహి మణీహి చిత్తితో;

లేఖా సువణ్ణస్స చ రూపియస్స చ, సోభేన్తి వేళురియమయా సునిమ్మితా.

౧౦౦౯. ‘‘సీసఞ్చిదం వేళురియస్స నిమ్మితం, యుగఞ్చిదం లోహితకాయ చిత్తితం;

యుత్తా సువణ్ణస్స చ రూపియస్స చ, సోభన్తి అస్సా చ ఇమే మనోజవా.

౧౦౧౦. ‘‘సో తిట్ఠసి హేమరథే అధిట్ఠితో, దేవానమిన్దోవ సహస్సవాహనో;

పుచ్ఛామి తాహం యసవన్త కోవిదం, కథం తయా లద్ధో అయం ఉళారో’’తి.

౧౦౦౭. తత్థ సహస్సరంసీతి సూరియో. సో హి అనేకసహస్సరంసిమన్తతాయ ‘‘సహస్సరంసీ’’తి వుచ్చతి. యథామహప్పభోతి అత్తనో మహత్తస్స అనురూపప్పభో. యథా హి మహత్తేన సూరియమణ్డలేన సదిసం జోతిమణ్డలం నత్థి, ఏవం పభాయపి. తథా హి తం ఏకస్మిం ఖణే తీసు మహాదీపేసు ఆలోకం ఫరన్తం తిట్ఠతి. దిసం యథా భాతి నభే అనుక్కమన్తి నభే ఆకాసే యథేవ దిసం అనుక్కమన్తో గచ్ఛన్తో యథా యేన పకారేన భాతి దిబ్బతి జోతతి. తథాపకారోతి తాదిసాకారో. తవాయన్తి తవ అయం.

౧౦౦౮. సువణ్ణపట్టేహీతి సువణ్ణమయేహి పట్టేహి. సమన్తమోత్థటో సమన్తతో ఛాదితో. ఉరస్సాతి ఉరో అస్స, రథస్స ఉరోతి చ ఈసామూలం వదతి. లేఖాతి వేళురియమయా మాలాకమ్మలతాకమ్మాదిలేఖా. తాసం సువణ్ణపట్టేసు చ రజతపట్టేసు చ దిస్సమానత్తా వుత్తం ‘‘సువణ్ణస్స చ రూపియస్స చా’’తి. సోభేన్తీతి రథం సోభయన్తి.

౧౦౦౯. సీసన్తి రథకుబ్బరసీసం. వేళురియస్స నిమ్మితన్తి వేళురియేన నిమ్మితం, వేళురియమణిమయన్తి అత్థో. లోహితకాయాతి లోహితకమణినా, యేన కేనచి రత్తమణినా వా. యుత్తాతి యోజితా, అథ వా యోత్తా సువణ్ణస్స చ రూపియస్స చాతి సువణ్ణమయా చ రూపియమయా చ యోత్తా, సఙ్ఖలికాతి అత్థో.

౧౦౧౦. అధిట్ఠితోతి అత్తనో దేవిద్ధియా సకలమిదం ఠానం అభిభవిత్వా ఠితో. సహస్సవాహనోతి సహస్సయుత్తవాహనో, సహస్సఆజానీయయుత్తరథో దేవానమిన్దో యథాతి అధిప్పాయో. యసవన్తాతి ఆలపనం, యసస్సీతి అత్థో. కోవిదన్తి కుసలఞాణవన్తం, రథారోహనే వా ఛేకం. అయం ఉళారోతి అయం ఉళారో మహన్తో యసోతి అధిప్పాయో.

ఏవం థేరేన పుట్ఠో దేవపుత్తో ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –

౧౦౧౧. ‘‘సుజాతో నామహం భన్తే, రాజపుత్తో పురే అహుం;

త్వఞ్చ మం అనుకమ్పాయ, సఞ్ఞమస్మిం నివేసయి.

౧౦౧౨. ‘‘ఖీణాయుకఞ్చ మం ఞత్వా, సరీరం పాదాసి సత్థునో;

ఇమం సుజాత పూజేహి, తం తే అత్థాయ హేహితి.

౧౦౧౩. ‘‘తాహం గన్ధేహి మాలేహి, పూజయిత్వా సముయ్యుతో;

పహాయ మానుసం దేహం, ఉపపన్నోమ్హి నన్దనం.

౧౦౧౪. ‘‘నన్దనే చ వనే రమ్మే, నానాదిజగణాయుతే;

రమామి నచ్చగీతేహి, అచ్ఛరాహి పురక్ఖతో’’తి.

౧౦౧౨-౩. తత్థ సరీరన్తీ సరీరధాతుం. హేహితీతి భవిస్సతి. సముయ్యుతోతి సమ్మా ఉయ్యుత్తో, యుత్తప్పయుత్తోతి అత్థో.

ఏవం దేవపుత్తో థేరేన పుచ్ఛితమత్థం కథేత్వా థేరం వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పితరం ఆపుచ్ఛిత్వా రథం ఆరుయ్హ దేవలోకమేవ గతో. థేరోపి తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ విత్థారేన ధమ్మకథం కథేసి. సా ధమ్మకథా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసి. అథ థేరో తం సబ్బం అత్తనా చ తేన చ కథితనియామేనేవ సఙ్గీతికాలే ధమ్మసఙ్గాహకానం ఆరోచేసి, తే చ తం తథా సఙ్గహం ఆరోపేసున్తి.

చూళరథవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.