౯. విసాలక్ఖివిమానవణ్ణనా

కా నామ త్వం విసాలక్ఖీతి విసాలక్ఖివిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవతి పరినిబ్బుతే రఞ్ఞా అజాతసత్తునా అత్తనా పటిలద్ధా భగవతా సరీరధాతుయో గహేత్వా రాజగహే థూపే చ మహే చ కతే రాజగహవాసినీ ఏకా మాలాకారధీతా సునన్దా నామ ఉపాసికా అరియసావికా సోతాపన్నా పితుం గేహతో పేసితం బహుం మాలఞ్చ గన్ధఞ్చ పేసేత్వా దేవసికం చేతియే పూజం కారేసి, ఉపోసథదివసేసు పన సయమేవ గన్త్వా పూజం అకాసి. సా అపరభాగే అఞ్ఞతరేన రోగేన ఫుట్ఠా కాలం కత్వా సక్కస్స దేవరఞ్ఞో పరిచారికా హుత్వా నిబ్బత్తి. అథేకదివసం సా సక్కేన దేవానమిన్దేన సహ చిత్తలతావనం పావిసి. తత్థ చ అఞ్ఞాసం దేవతానం పభా పుప్ఫాదీనం పభాహి పటిహతా హుత్వా విచిత్తవణ్ణా హోతి, సునన్దాయ పన పభా తాహి అనభిభూతా సభావేనేవ అట్ఠాసి. తం దిస్వా సక్కో దేవరాజా తాయ కతసుచరితం ఞాతుకామో ఇమాహి గాథాహి పుచ్ఛి –

౬౬౬. ‘‘కా నామ త్వం విసాలక్ఖి, రమ్మే చిత్తలతావనే;

సమన్తా అనుపరియాసి, నారీగణపురక్ఖతా.

౬౬౭. ‘‘యదా దేవా తావతింసా, పవిసన్తి ఇమం వనం;

సయోగ్గా సరథా సబ్బే, చిత్రా హోన్తి ఇధాగతా.

౬౬౮. ‘‘తుయ్హఞ్చ ఇధ పత్తాయ, ఉయ్యానే విచరన్తియా;

కాయే న దిస్సతీ చిత్తం, కేన రూపం తవేదిసం;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి.

౬౬౬. తత్థ కా నామ త్వన్తి పురిమత్తభావే కా నామ కీదిసీ నామ త్వం, యత్థ కతేన సుచరితేన అయం తే ఈదిసీ ఆనుభావసమ్పత్తి అహోసీతి అధిప్పాయో. విసాలక్ఖీతి విపులలోచనే.

౬౬౭. యదాతి యస్మిం కాలే. ఇమం వనన్తి ఇమం చిత్తలతానామకం ఉపవనం. చిత్రా హోన్తీతి ఇమస్మిం చిత్తలతావనే విచిత్తపభాసంసగ్గేన అత్తనో సరీరవత్థాలఙ్కారాదీనం పకతిఓభాసతోపి విసిట్ఠభావప్పత్తియా విచిత్రాకారా హోన్తి. ఇధాగతాతి ఇధ ఆగతా సమ్పత్తా, ఇధ వా ఆగమనహేతు.

౬౬౮. ఇధ పత్తాయాతి ఇమం ఠానం సమ్పత్తాయ ఉపగతాయ. కేన రూపం తవేదిసన్తి కేన కారణేన తవ రూపం సరీరం ఏదిసం ఏవరూపం, చిత్తలతావనస్స పభం అభిభవన్తం తిట్ఠతీతి అధిప్పాయో.

ఏవం సక్కేన పుట్ఠా సా దేవతా ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –

౬౬౯. ‘‘యేన కమ్మేన దేవిన్ద, రూపం మయ్హం గతీ చ మే;

ఇద్ధి చ ఆనుభావో చ, తం సుణోహి పురిన్దద.

౬౭౦. ‘‘అహం రాజగహే రమ్మే, సునన్దా నాముపాసికా;

సద్ధా సీలేన సమ్పన్నా, సంవిభాగరతా సదా.

౬౭౧. ‘‘అచ్ఛాదనఞ్చ భత్తఞ్చ, సేనాసనం పదీపియం;

అదాసిం ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా.

౬౭౨. ‘‘చాతుద్దసిం పఞ్చదసిం, యా చ పక్ఖస్స అట్ఠమీ;

పాటిహారియపక్ఖఞ్చ, అట్ఠఙ్గసుసమాగతం.

౬౭౩. ‘‘ఉపోసథం ఉపవసిస్సం, సదా సీలేసు సంవుతా;

సఞ్ఞమా సంవిభాగా చ, విమానం ఆవసామహం.

౬౭౪. ‘‘పాణాతిపాతా విరతా, ముసావాదా చ సఞ్ఞతా;

థేయ్యా చ అతిచారా చ, మజ్జపానా చ ఆరకా.

౬౭౫. ‘‘పఞ్చసిక్ఖాపదే రతా, అరియసచ్చాన కోవిదా;

ఉపాసికా చక్ఖుమతో, గోతమస్స యసస్సినో.

౬౭౬. ‘‘తస్సా మే ఞాతికులా దాసీ, సదా మాలాభిహారతి;

తాహం భగవతో థూపే, సబ్బమేవాభిరోపయిం.

౬౭౭. ‘‘ఉపోసథే చహం గన్త్వా, మాలాగన్ధవిలేపనం;

థూపస్మిం అభిరోపేసిం, పసన్నా సేహి పాణిభి.

౬౭౮. ‘‘తేన కమ్మేన దేవిన్ద, రూపం మయ్హం గతీ చ మే;

ఇద్ధి చ ఆనుభావో చ, యం మాలం అభిరోపయిం.

౬౭౯. ‘‘యఞ్చ సీలవతీ ఆసిం, న తం తావ విపచ్చతి;

ఆసా చ పన మే దేవిన్ద, సకదాగామినీ సియ’’న్తి.

౬౬౯. తత్థ గతీతి అయం దేవగతి, నిబ్బత్తి వా. ఇద్ధీతి అయం దేవిద్ధి, అధిప్పాయసమిజ్ఝనం వా. ఆనుభావోతి పభావో. పురిన్దదాతి సక్కం ఆలపతి. సో హి పురే దానం అదాసీతి ‘‘పురిన్దదో’’తి వుచ్చతి.

౬౭౬. ఞాతికులాతి పితు గేహం సన్ధాయ వదతి. సదా మాలాభిహారతీతి సదా సబ్బకాలం దివసే దివసే ఞాతికులతో దాసియా పుప్ఫం మయ్హం అభిహరీయతి. సబ్బమేవాభిరోపయిన్తి మయ్హం పిళన్ధనత్థాయ పితుగేహతో ఆహటం మాలం అఞ్ఞఞ్చ గన్ధాదిం సబ్బమేవ అత్తనా అపరిభుఞ్జిత్వా భగవతో థూపే పూజనవసేన అభిరోపయిం పూజం కారేసిం.

౬౭౭-౮. ఉపోసథే చహం గన్త్వాతి ఉపోసథదివసే అహమేవ థూపట్ఠానం గన్త్వా. యం మాలం అభిరోపయిన్తి యం తదా భగవతో థూపే మాలాగన్ధాభిరోపనం కతం, తేన కమ్మేనాతి యోజనా.

౬౭౯. న తం తావ విపచ్చతీతి యం సీలవతీ ఆసిం, తం సీలరక్ఖణం తం రక్ఖితం సీలం పూజామయపుఞ్ఞస్స బలవభావేన అలద్ధోకాసం న తావ విపచ్చతి, న విపచ్చితుం ఆరద్ధం, అపరస్మింయేవ అత్తభావే తస్స విపాకోతి అత్థో. ఆసా చ పన మే దేవిన్ద, సకదాగామినీ సియన్తి ‘‘కథం ను ఖో అహం సకదాగామినీ భవేయ్య’’న్తి పత్థనా చ మే దేవిన్ద, అరియధమ్మవిసయావ, న భవవిసేసవిసయా. సా పన సప్పిమణ్డం ఇచ్ఛతో దధితో పచితం వియ అనిప్ఫాదినీతి దస్సేతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

ఇమం పన అత్థం సక్కో దేవానమిన్దో అత్తనా చ తాయ దేవధీతాయ చ వుత్తనియామేనేవ ఆయస్మతో వఙ్గీసత్థేరస్స ఆరోచేసి. ఆయస్మా వఙ్గీసో సఙ్గీతికాలే ధమ్మసఙ్గాహకానం మహాథేరానం ఆరోచేసి, తే చ తం తథేవ సఙ్గీతిం ఆరోపయింసూతి.

విసాలక్ఖివిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.