౧౦. పారిచ్ఛత్తకవిమానవణ్ణనా

పారిచ్ఛత్తకే కోవిళారేతి పారిచ్ఛత్తకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన సమయేన సావత్థివాసీ అఞ్ఞతరో ఉపాసకో భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా, స్వాతనాయ నిమన్తేత్వా, అత్తనో గేహద్వారే మహన్తం మణ్డపం సజ్జేత్వా సాణిపాకారం పరిక్ఖిపిత్వా ఉపరి వితానం బన్ధిత్వా ధజపటాకాదయో ఉస్సాపేత్వా నానావిరాగవణ్ణాని వత్థాని గన్ధదామమాలాదామాని చ ఓలమ్బేత్వా సిత్తసమ్మట్ఠే పదేసే ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచేసి. అథ భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ దేవవిమానం వియ అలఙ్కతపటియత్తం మణ్డపం పవిసిత్వా సహస్సరంసీ వియ అణ్ణవకుచ్ఛిం ఓభాసయమానో పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. ఉపాసకో గన్ధపుప్ఫధూమదీపేహి భగవన్తం పూజేసి.

తేన చ సమయేన అఞ్ఞతరా కట్ఠహారికా ఇత్థీ అన్ధవనే సుపుప్ఫితం అసోకరుక్ఖం దిస్వా సపల్లవఙ్కురాని పిణ్డీకతాని బహూని అసోకపుప్ఫాని గహేత్వా ఆగచ్ఛన్తీ, భగవన్తం తత్థ నిసిన్నం దిస్వా పసన్నచిత్తా ఆసనస్స సమన్తతో తేహి పుప్ఫేహి పుప్ఫసన్థరం సన్థరన్తీ, భగవతో పూజం కత్వా వన్దిత్వా తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా నమస్సమానా అగమాసి. సా అపరేన సమయేన కాలం కత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తి, అచ్ఛరాసహస్సపరివారా యేభుయ్యేన నన్దనవనే నచ్చన్తీ గాయన్తీ పారిచ్ఛత్తకమాలా గన్థేన్తీ పమోదమానా కీళన్తీ సుఖం అనుభవతి. అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో హేట్ఠా వుత్తనయేన దేవచారికం చరన్తో తావతింసభవనం గన్త్వా తం దిస్వా తాయ కతకమ్మం ఇమాహి గాథాహి పుచ్ఛి –

౬౮౦. ‘‘పారిచ్ఛత్తకే కోవిళారే, రమణీయే మనోరమే;

దిబ్బమాలం గన్థమానా, గాయన్తీ సమ్పమోదసి.

౬౮౧. ‘‘తస్సా తే నచ్చమానాయ, అఙ్గమఙ్గేహి సబ్బసో;

దిబ్బా సద్దా నిచ్ఛరన్తి, సవనీయా మనోరమా.

౬౮౨. ‘‘తస్సా తే నచ్చమానాయ, అఙ్గమఙ్గేహి సబ్బసో;

దిబ్బా గన్ధా పవాయన్తి, సుచిగన్ధా మనోరమా.

౬౮౩. ‘‘వివత్తమానా కాయేన, యా వేణీసు పిళన్ధనా;

తేసం సుయ్యతి నిగ్ఘోసో, తూరియే పఞ్చఙ్గికే యథా.

౬౮౪. ‘‘వటంసకా వాతధుతా, వాతేన సమ్పకమ్పితా;

తేసం సుయ్యతి నిగ్ఘోసో, తూరియే పఞ్చఙ్గికే యథా.

౬౮౫. ‘‘యాపి తే సిరస్మిం మాలా, సుచిగన్ధా మనోరమా;

వాతి గన్ధో దిసా సబ్బా, రుక్ఖో మఞ్జూసకో యథా.

౬౮౬. ‘‘ఘాయసే తం సుచిగన్ధం, రూపం పస్ససి అమానుసం;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి.

౬౮౦. తత్థ పారిచ్ఛత్తకే కోవిళారేతి పారిచ్ఛత్తకనామకే కోవిళారపుప్ఫే ఆదాయ దిబ్బమాలం గన్థమానాతి యోజనా. యఞ్హి లోకియా ‘‘పారిజాత’’న్తి వదన్తి, తం మాగధభాసాయ ‘‘పారిచ్ఛత్తక’’న్తి వుచ్చతి. కోవిళారోతి చ కోవిళారజాతికో, సో చ మనుస్సలోకేపి దేవలోకేపి కోవిళారో, తస్సాపి జాతీతి వదన్తి.

౬౮౧. తస్సా పన దేవతాయ నచ్చనకాలే అఙ్గభారవసేన సరీరతో చ పిళన్ధనతో చ అతివియ మధురో సద్దో నిచ్ఛరతి, గన్ధో సదా సబ్బా దిసాపి ఫరిత్వా తిట్ఠతి. తేనాహ ‘‘తస్సా తే నచ్చమానాయా’’తిఆది. తత్థ సవనీయాతి సోతుం యుత్తా, సవనస్స వా హితా, కణ్ణసుఖాతి అత్థో.

౬౮౩. వివత్తమానా కాయేనాతి తవ కాయేన సరీరేన పరివత్తమానేన, ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే చేతం కరణవచనం. యా వేణీసు పిళన్ధనాతి యాని తే కేసవేణీసు పిళన్ధనాని, విభత్తిలోపో చేత్థ దట్ఠబ్బో, లిఙ్గవిపల్లాసో వా.

౬౮౪. వటంసకాతి రతనమయా కణ్ణికా వటంసకాతి అత్థో. వాతధుతాతి మన్దేన మాలుతేన ధూపయమానా. వాతేన సమ్పకమ్పితాతి వాతేన సమన్తతో విసేసతో కమ్పితా చలితా. అథ వా వటంసకా వాతధుతా, వాతేన సమ్పకమ్పితాతి అవాతేరితాపి వాతేరితాపి యే తే వటంసకా కమ్పితా, తేసం సుయ్యతి నిగ్ఘోసోతి అత్థయోజనా.

౬౮౫. వాతి గన్ధో దిసా సబ్బాతి తస్సా తే సిరస్మిం దిబ్బమాలాయ గన్ధో వాయతి సబ్బా దిసా. యథా కిం? రుక్ఖో మఞ్జూసకో యథాతి, యథా నామ మఞ్జూసకో రుక్ఖో సుపుప్ఫితో అత్తనో గన్ధేన బహూని యోజనాని ఫరమానో సబ్బా దిసా వాయతి, ఏవం తవ సిరస్మిం పిళన్ధనమాలాయ గన్ధోతి అత్థో. సో కిర రుక్ఖో గన్ధమాదనే పచ్చేకబుద్ధానం ఉపోసథకరణమణ్డలమాళకమజ్ఝే తిట్ఠతి. యత్తకాని దేవలోకే చ మనుస్సలోకే చ సురభికుసుమాని, తాని తస్స సాఖగ్గేసు నిబ్బత్తన్తి. తేన సో అతివియ సుగన్ధో హోతి. ఏవం తాయ దేవతాయ పిళన్ధనమాలాయ గన్ధోతి. తేన వుత్తం ‘‘రుక్ఖో మఞ్జూసకో యథా’’తి.

౬౮౬. యదిపి తస్స సగ్గస్స ఛఫస్సాయతనికభావతో సబ్బానిపి తత్థ ఆరమ్మణాని పియరూపానియేవ, గన్ధరూపానం పన సవిసేసానం తస్సా దేవతాయ లాభిభావతో ‘‘ఘాయసే తం సుచిగన్ధం, రూపం పస్ససి అమానుస’’న్తి వుత్తం.

అథ దేవతా ద్వీహి గాథాహి బ్యాకాసి –

౬౮౭. ‘‘పభస్సరం అచ్చిమన్తం, వణ్ణగన్ధేన సంయుతం;

అసోకపుప్ఫమాలాహం, బుద్ధస్స ఉపనామయిం.

౬౮౮. ‘‘తాహం కమ్మం కరిత్వాన, కుసలం బుద్ధవణ్ణితం;

అపేతసోకా సుఖితా, సమ్పమోదామనామయా’’తి.

౬౮౭. తత్థ సుధోతపవాళసఙ్ఘాతసన్నిభస్స కిఞ్జక్ఖకేసరసముదాయేన భాణురంసిజాలస్స వియ అసోకపుప్ఫుత్తమస్స తదా ఉపట్ఠితతం సన్ధాయాహ ‘‘పభస్సరం అచ్చిమన్త’’న్తి. సేసం వుత్తనయమేవ.

అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తాయ దేవతాయ అత్తనో సుచరితకమ్మే కథితే సపరివారాయ తస్సా ధమ్మం దేసేత్వా తతో మనుస్సలోకం ఆగన్త్వా భగవతో తం పవత్తిం కథేసి. భగవా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తమహాజనస్స ధమ్మం దేసేసి, సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

పారిచ్ఛత్తకవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇతి పరమత్థదీపనియా ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ విమానవత్థుస్మిం

దసవత్థుపటిమణ్డితస్స తతియస్స పారిచ్ఛత్తకవగ్గస్స

అత్థవణ్ణనా నిట్ఠితా.