౮. మల్లికావిమానవణ్ణనా

పీతవత్థే పీతధజేతి మల్లికావిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? ధమ్మచక్కప్పవత్తనమాదిం కత్వా యావ సుభద్దపరిబ్బాజకవినయనా కతబుద్ధకిచ్చే కుసినారాయం ఉపవత్తనే మల్లరాజూనం సాలవనే యమకసాలానమన్తరే విసాఖపుణ్ణమాయం పచ్చూసవేలాయం అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతే భగవతి లోకనాథే దేవమనుస్సేహి తస్స సరీరపూజాయ కయిరమానాయ తదా కుసినారాయం వసమానా బన్ధులమల్లస్స భరియా మల్లరాజపుత్తీ మల్లికా నామ ఉపాసికా సద్ధా పసన్నా విసాఖాయ మహాఉపాసికాయ పసాధనసదిసం అత్తనో మహాలతాపసాధనం గన్ధోదకేన ధోవిత్వా దుకూలచుమ్బటకేన మజ్జిత్వా అఞ్ఞఞ్చ బహుం గన్ధమాలాదిం గహేత్వా భగవతో సరీరం పూజేసి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పన మల్లికావత్థు ధమ్మపదవణ్ణనాయం ఆగతమేవ.

సా అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తి, తేన పూజానుభావేన అస్సా అఞ్ఞేహి అసాధారణా ఉళారా దిబ్బసమ్పత్తి అహోసి. వత్థాలఙ్కారవిమానాని సత్తరతనసముజ్జలాని విసేసతో సిఙ్గీసువణ్ణోభాసాని అతివియ పభస్సరాని సబ్బా దిసా ఆసిఞ్చమానావ సువణ్ణరసధారాపిఞ్జరా కరోన్తి. అథాయస్మా నారదో దేవచారికం చరన్తో తం దిస్వా ఉపగఞ్ఛి. సా తం దిస్వా వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. సో తం –

౬౫౮. ‘‘పీతవత్థే పీతధజే, పీతాలఙ్కారభూసితే;

పీతన్తరాహి వగ్గూహి, అపిళన్ధావ సోభసి.

౬౫౯. ‘‘కా కమ్బుకాయూరధరే, కఞ్చనావేళభూసితే;

హేమజాలకసఞ్ఛన్నే, నానారతనమాలినీ.

౬౬౦. ‘‘సోవణ్ణమయా లోహితఙ్గమయా చ, ముత్తామయా వేళురియమయా చ;

మసారగల్లా సహలోహితఙ్గా, పారేవతక్ఖీహి మణీహి చిత్తతా.

౬౬౧. ‘‘కోచి కోచి ఏత్థ మయూరసుస్సరో, హంసస్సరఞ్ఞో కరవీకసుస్సరో;

తేసం సరో సుయ్యతి వగ్గురూపో, పఞ్చఙ్గికం తూరియమివప్పవాదితం.

౬౬౨. ‘‘రథో చ తే సుభో వగ్గు, నానారతనచిత్తితో;

నానావణ్ణాహి ధాతూహి, సువిభత్తోవ సోభతి.

౬౬౩. ‘‘తస్మిం రథే కఞ్చనబిమ్బవణ్ణే, యా త్వం ఠితా భాససిమం పదేసం;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి. – పుచ్ఛి;

౬౫౮. తత్థ పీతవత్థేతి పరిసుద్ధచామీకరపభస్సరతాయ పీతోభాసనివాసనే. పీతధజేతి విమానద్వారే రథే చ సముస్సితహేమమయవిపులకేతుభావతో పీతోభాసధజే. పీతాలఙ్కారభూసితేతి పీతోభాసేహి ఆభరణేహి అలఙ్కతే. సతిపి అలఙ్కారానం నానావిధరంసిజాలసముజ్జలవివిధరతనవిచిత్తభావే తాదిససుచరితవిసేసనిబ్బత్తతాయ పన సుపరిసుద్ధచామీకరమరీచిజాలవిజ్జోతితత్తా విసేసతో పీతనిభాసాని తస్సా ఆభరణాని అహేసుం. పీతన్తరాహీతి పీతవణ్ణేహి ఉత్తరియేహి. ‘‘సన్తరుత్తరపరమం తేన భిక్ఖునా తతో చీవరం సాదితబ్బ’’న్తిఆదీసు (పారా. ౫౨౩-౫౨౪) నివాసనే అన్తరసద్దో ఆగతో, ఇధ పన ‘‘అన్తరసాటకా’’తిఆదీసు వియ ఉత్తరియే దట్ఠబ్బో. అన్తరా ఉత్తరియం ఉత్తరాసఙ్గో ఉపసంబ్యానన్తి పరియాయసద్దా ఏతే. వగ్గూహీతి సోభనేహి సణ్హమట్ఠేహి. అపిళన్ధావ సోభసీతి త్వం ఇమేహి అలఙ్కారేహి అనలఙ్కతాపి అత్తనో రూపసమ్పత్తియావ సోభసి. తే పన అలఙ్కారా తవ సరీరం పత్వా సోభన్తి, తస్మా అనలఙ్కతాపి త్వం అలఙ్కతసదిసీతి అధిప్పాయో.

౬౫౯. కా కమ్బుకాయూరధరేతి కా త్వం కతరదేవనికాయపరియాపన్నా సువణ్ణమయపరిహారకధరే, సువణ్ణమయకేయూరధరే వా. కమ్బుపరిహారకన్తి చ హత్థాలఙ్కారవిసేసో వుచ్చతి, కాయూరన్తి భుజాలఙ్కారవిసేసో. అథ వా కమ్బూతి సువణ్ణం, తస్మా కమ్బుకాయూరధరే సువణ్ణమయబాహాభరణధరేతి అత్థో. కఞ్చనావేళభూసితేతి కఞ్చనమయావేళపిళన్ధనభూసితే. హేమజాలకసఞ్ఛన్నేతి రతనపరిసిబ్బితేన హేమమయేన జాలకేన ఛాదితసరీరే. నానారతనమాలినీతి నక్ఖత్తమాలాయ వియ కాళపక్ఖరత్తియం సీసే పటిముక్కాహి వివిధాహి రతనావలీహి నానారతనమాలినీ కా త్వన్తి పుచ్ఛతి.

౬౬౦. సోవణ్ణమయాతిఆది యాహి రతనమాలాహి సా దేవతా నానారతనమాలినీతి వుత్తా, తాసం దస్సనం. తత్థ సోవణ్ణమయాతి సిఙ్గీసువణ్ణమయా మాలా. లోహితఙ్గమయాతి పదుమరాగాదిరత్తమణిమయా. మసారగల్లాతి మసారగల్లమణిమయా. సహలోహితఙ్గాతి లోహితఙ్గమణిమయాహి సద్ధిం కబరమణిమయా చేవ లోహితఙ్గసఙ్ఖాతరత్తమణిమయా చాతి అత్థో. పారేవతక్ఖీహి మణీహి చిత్తతాతి పారేవతక్ఖిసదిసేహి మణీహి యథావుత్తమణీహి చ సఙ్ఖతచిత్తభావా ఇమా తవ కేసహత్థే రతనమాలాతి అధిప్పాయో.

౬౬౧. కోచి కోచీతి ఏకచ్చో ఏకచ్చో. ఏత్థాతి ఏతేసు మాలాదామేసు. మయూరసుస్సరోతి మయూరో వియ సున్దరనాదో. హంసస్సరఞ్ఞోతి హంసస్సరో అఞ్ఞో, హంససదిసస్సరో అపరో. కరవీకసుస్సరోతి కరవీకో వియ సోభనస్సరో. తేసం మాలాదామానం యథా మయూరస్సరో, హంసస్సరో, కరవీకస్సరో, ఏవం వగ్గురూపో మధురాకారో సరో సుయ్యతి. కిమివ? పఞ్చఙ్గికం తూరియమివప్పవాదితం. యథా కుసలేన వాదితే పఞ్చఙ్గికే తూరియే, ఏవం తేసం సరో సుయ్యతి, వగ్గురూపోతి అత్థో. భుమ్మత్థే హి ఇదం ఉపయోగవచనం.

౬౬౨. నానావణ్ణాహి ధాతూహీతి అనేకరూపాహి అక్ఖచక్కఈసాదిఅవయవధాతూహి. సువిభత్తోవ సోభతీతి అవయవానం అఞ్ఞమఞ్ఞం యుత్తప్పమాణతాయ విభత్తివిభాగసమ్పత్తియా చ సువిభత్తోవ హుత్వా విరాజతి. అథ వా సువిభత్తోవాతి కేవలం కమ్మనిబ్బత్తోపి సుసిక్ఖితేన సిప్పాచరియేన విభత్తోవ విరచితో వియ సోభతీతి అత్థో.

౬౬౩. కఞ్చనబిమ్బవణ్ణేతి సాతిసయం పీతోభాసతాయ కఞ్చనబిమ్బకసదిసే తస్మిం రథే. కఞ్చనబిమ్బవణ్ణేతి వా తస్సా దేవతాయ ఆలపనం, గన్ధోదకేన ధోవిత్వా జాతిహిఙ్గులకరసేన మజ్జిత్వా దుకూలచుమ్బటకేన మజ్జితకఞ్చనపటిమాసదిసేతి అత్థో. భాససిమం పదేసన్తి ఇమం సకలమ్పి భూమిపదేసం భాసయసి విజ్జోతయసి.

ఏవం థేరేన పుచ్ఛితా సాపి దేవతా ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –

౬౬౪. ‘‘సోవణ్ణజాలం మణిసోణ్ణచిత్తితం, ముత్తాచితం హేమజాలేన ఛన్నం;

పరినిబ్బుతే గోతమే అప్పమేయ్యే, పసన్నచిత్తా అహమాభిరోపయిం.

౬౬౫. ‘‘తాహం కమ్మం కరిత్వాన, కుసలం బుద్ధవణ్ణితం;

అపేతసోకా సుఖితా, సమ్పమోదామనామయా’’తి.

౬౬౪. తత్థ సోవణ్ణజాలన్తి సరీరప్పమాణేన కతం సువణ్ణమయం జాలం. మణిసోణ్ణచిత్తితన్తి సీసాదిట్ఠానేసు సీసూపగగీవూపగాదిఆభరణవసేన నానావిధేహి మణీహి చ సువణ్ణేన చ చిత్తితం. ముత్తాచితన్తి అన్తరన్తరా ఆబద్ధాహి ముత్తావలీహి ఆచితం. హేమజాలేన ఛన్నన్తి హేమమయేన పభాజాలేన ఛన్నం. తఞ్హి నానావిధేహి మణీహి చేవ సువణ్ణేన చ చిత్తితం ముత్తావలీహి ఆచితమ్పి సుపరిసుద్ధస్స రత్తసువణ్ణస్సేవ యేభుయ్యతాయ దివాకరకిరణసమ్ఫస్సతో అతివియ పభస్సరేన హేమమయేన పభాజాలేన సఞ్ఛాదితం ఏకోభాసం హుత్వా కఞ్చనాదాసం వియ తిట్ఠతి. పరినిబ్బుతేతి అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతే. గోతమేతి భగవన్తం గోత్తేన నిద్దిసతి. అప్పమేయ్యేతి గుణానుభావతో పమినితుం అసక్కుణేయ్యే. పసన్నచిత్తాతి కమ్మఫలవిసయాయ బుద్ధారమ్మణాయ చ సద్ధాయ పసన్నమానసా. అభిరోపయిన్తి పూజావసేన సరీరే రోపేసిం పటిముఞ్చిం.

౬౬౫. తాహన్తి తం అహం. కుసలన్తి కుచ్ఛితసలనాదిఅత్థేన కుసలం. బుద్ధవణ్ణితన్తి ‘‘యావతా, భిక్ఖవే, సత్తా అపదా వా ద్విపదా వా’’తిఆదినా (సం. ని. ౫.౧౩౯; అ. ని. ౪.౩౪) సమ్మాసమ్బుద్ధేన పసత్థం. అపేతసోకాతి సోకహేతూనం భోగబ్యసనాదీనం అభావేన అపగతసోకా. తేన చిత్తదుక్ఖాభావమాహ. సుఖితాతి సఞ్జాతసుఖా సుఖప్పత్తా. ఏతేన సరీరదుక్ఖాభావం వదతి. చిత్తదుక్ఖాభావేన చస్సా పమోదాపత్తి, సరీరదుక్ఖాభావేన అరోగతా. తేనాహ ‘‘సమ్పమోదామనామయా’’తి. సేసం వుత్తనయమేవ. అయఞ్చ అత్థో తదా అత్తనా దేవతాయ చ కథితనియామేనేవ సఙ్గీతికాలే ఆయస్మతా నారదేన ధమ్మసఙ్గాహకానం ఆరోచితో, తే చ తం తథేవ సఙ్గహం ఆరోపయింసూతి.

మల్లికావిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.