౧. ఉళారవిమానవణ్ణనా

పారిచ్ఛత్తకవగ్గే ఉళారో తే యసో వణ్ణోతి ఉళారవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన సమయేన రాజగహే ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఉపట్ఠాకకులే ఏకా దారికా దానజ్ఝాసయా దానసంవిభాగరతా అహోసి. సా యం తస్మిం గేహే పురేభత్తం ఖాదనీయభోజనీయం ఉప్పజ్జతి, తత్థ అత్తనా లద్ధపటివీసతో ఉపడ్ఢం దేతి, ఉపడ్ఢం అత్తనా పరిభుఞ్జతి, అదత్వా పన న భుఞ్జతి, దక్ఖిణేయ్యే అపస్సన్తీపి ఠపేత్వా దిట్ఠకాలే దేతి, యాచకానమ్పి దేతియేవ. అథస్సా మాతా ‘‘మమ ధీతా దానజ్ఝాసయా దానసంవిభాగరతా’’తి హట్ఠతుట్ఠా తస్సా దిగుణం భాగం దేతి. దేన్తీ చ ఏకస్మిం భాగే తాయ సంవిభాగే కతే పున అపరం దేతి, సా తతోపి సంవిభాగం కరోతియేవ.

ఏవం గచ్ఛన్తే కాలే తం వయప్పత్తం మాతాపితరో తస్మింయేవ నగరే అఞ్ఞతరస్మిం కులే కుమారస్స అదంసు. తం పన కులం మిచ్ఛాదిట్ఠికం హోతి అస్సద్ధం అప్పసన్నం. అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో రాజగహే సపదానం పిణ్డాయ చరమానో తస్సా దారికాయ ససురస్స గేహద్వారే అట్ఠాసి. తం దిస్వా సా దారికా పసన్నచిత్తా ‘‘పవిసథ భన్తే’’తి పవేసేత్వా వన్దిత్వా సస్సుయా ఠపితం పూవం తం అపస్సన్తీ ‘‘తస్సా కథేత్వా అనుమోదాపేస్సామీ’’తి విస్సాసేన గహేత్వా థేరస్స అదాసి, థేరో అనుమోదనం కత్వా పక్కామి. దారికా ‘‘తుమ్హేహి ఠపితం పూవం మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స అదాసి’’న్తి సస్సుయా కథేసి. సా తం సుత్వా ‘‘కిన్నామిదం పాగబ్భియం, అయం మమ సన్తకం అనాపుచ్ఛిత్వావ సమణస్స అదాసీ’’తి తం కటతటాయమానా కోధాభిభూతా యుత్తాయుత్తం అచిన్తేన్తీ పురతో ఠితం ముసలఖణ్డం గహేత్వా అంసకూటే పహరి. సా సుఖుమాలతాయ పరిక్ఖీణాయుకతాయ చ తేనేవ పహారేన బలవదుక్ఖాభిభూతా హుత్వా కతిపాహేనేవ కాలం కత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తి. తస్సా సతిపి అఞ్ఞస్మిం సుచరితకమ్మే థేరస్స కతదానమేవ సాతిసయం హుత్వా ఉపట్ఠాసి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ గన్త్వా –

౨౮౬. ‘‘ఉళారో తే యసో వణ్ణో, సబ్బా ఓభాసతే దిసా;

నారియో నచ్చన్తి గాయన్తి, దేవపుత్తా అలఙ్కతా.

౨౮౭. ‘‘మోదేన్తి పరివారేన్తి, తవ పూజాయ దేవతే;

సోవణ్ణాని విమానాని, తవిమాని సుదస్సనే.

౨౮౮. ‘‘తువంసి ఇస్సరా తేసం, సబ్బకామసమిద్ధినీ;

అభిజాతా మహన్తాసి, దేవకాయే పమోదసి;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి. –

తీహి గాథాహి పుచ్ఛి.

౨౮౬. తత్థ యసోతి పరివారో. వణ్ణోతి వణ్ణనిభా సరీరోభాసో. ‘‘ఉళారో’’తి పన విసేసేత్వా వుత్తత్తా తస్సా దేవతాయ పరివారసమ్పత్తి చ వణ్ణసమ్పత్తి చ వుత్తా హోతి. తాసు ‘‘ఉళారో తే వణ్ణో’’తి సఙ్ఖేపతో వుత్తం వణ్ణసమ్పత్తిం విసయవసేన విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘సబ్బా ఓభాసతే దిసా’’తి వత్వా ‘‘ఉళారో తే యసో’’తి వుత్తం పరివారసమ్పత్తిం వత్థువసేన విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘నారియో నచ్చన్తీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సబ్బా ఓభాసతే దిసాతి సబ్బాసు దిసాసు విజ్జోతతే, సబ్బా వా దిసా ఓభాసయతే, విజ్జోతయతీతి అత్థో. ‘‘ఓభాసతే’’తి పదస్స ‘‘ఓభాసన్తే’’తి కేచి వచనవిపల్లాసేన అత్థం వదన్తి, తేహి ‘‘వణ్ణేనా’’తి విభత్తి విపరిణామేతబ్బా. వణ్ణేనాతి చ హేతుమ్హి కరణవచనం, వణ్ణేన హేతుభూతేనాతి అత్థో. ‘‘సబ్బా దిసా’’తి చ జాతివసేన దిసాసామఞ్ఞే అపేక్ఖితే వచనవిపల్లాసేనపి పయోజనం నత్థి. నారియోతి ఏత్థాపి ‘‘అలఙ్కతా’’తి పదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధితబ్బం. దేవపుత్తాతి ఏత్థ చ-సద్దో లుత్తనిద్దిట్ఠో. తేన నారియో దేవపుత్తా చాతి సముచ్చయో వేదితబ్బో.

౨౮౭. మోదేన్తీతి పమోదయన్తి. పూజాయాతి పూజనత్థం పూజానిమిత్తం వా, నచ్చన్తి గాయన్తీతి యోజనా. తవిమానీతి తవ ఇమాని.

౨౮౮. సబ్బకామసమిద్ధినీతి సబ్బేహి పఞ్చహి కామగుణేహి, సబ్బేహి వా తయా కామితేహి ఇచ్ఛితేహి వత్థూహి సమిద్ధా. అభిజాతాతి సుజాతా. మహన్తాసీతి మహతీ మహానుభావా అసి. దేవకాయే పమోదసీతి ఇమస్మిం దేవనికాయే దిబ్బసమ్పత్తిహేతుకేన పరమేన పమోదనేన పమోదసి.

ఏవం థేరేన పుచ్ఛితా సా దేవతా తమత్థం విస్సజ్జేసి –

౨౮౯. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతా, పురిమాయ జాతియా మనుస్సలోకే;

దుస్సీలకులే సుణిసా అహోసిం, అస్సద్ధేసు కదరియేసు అహం.

౨౯౦. ‘‘సద్ధా సీలేన సమ్పన్నా, సంవిభాగరతా సదా;

పిణ్డాయ చరమానస్స, అపూవం తే అదాసహం.

౨౯౧. ‘‘తదాహం సస్సుయాచిక్ఖిం, ‘సమణో ఆగతో ఇధ;

తస్స అదాసహం పూవం, పసన్నా సేహి పాణిభి’.

౨౯౨. ‘‘ఇతిస్సా సస్సు పరిభాసి, అవినీతాసి త్వం వధు;

న మం సమ్పుచ్ఛితుం ఇచ్ఛి, ‘సమణస్స దదామహం’.

౨౯౩. ‘‘తతో మే సస్సు కుపితా, పహాసి ముసలేన మం;

కూటఙ్గచ్ఛి అవధి మం, నాసక్ఖిం జీవితుం చిరం.

౨౯౪. ‘‘అహం కాయస్స భేదా, విప్పముత్తా తతో చుతా;

దేవానం తావతింసానం, ఉపపన్నా సహబ్యతం.

౨౯౫. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…

వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౨౮౯. తత్థ అస్సద్ధేసూతి రతనత్తయసద్ధాయ కమ్మఫలసద్ధాయ చ అభావేన అస్సద్ధేసు, థద్ధమచ్ఛరియతాయ కదరియేసు సస్సుఆదీసు అహం సద్ధా సీలేన సమ్పన్నా అహోసిన్తి యోజనా.

౨౯౦-౧. అపూవన్తి కపల్లపూవం. తేతి నిపాతమత్తం. సస్సుయా ఆచిక్ఖిం గహితభావఞాపనత్థఞ్చ అనుమోదనత్థఞ్చాతి అధిప్పాయో.

౨౯౨. ఇతిస్సాతి ఏత్థ అస్సాతి నిపాతమత్తం. సమణస్స దదామహన్తి అహం సమణస్స అపూవం దదామీతి. యస్మా న మం సమ్పుచ్ఛితుం ఇచ్ఛి, తస్మా త్వం వధు అవినీతాసీతి సస్సు పరిభాసీతి యోజనా.

౨౯౩. పహాసీతి పహరి. కూటఙ్గచ్ఛి అవధి మన్తి ఏత్థ కూటన్తి అంసకూటం వుత్తం పురిమపదలోపేన, కూటమేవ అఙ్గన్తి కూటఙ్గం, తం ఛిన్దతీతి కూటఙ్గచ్ఛి. ఏవం కోధాభిభూతా హుత్వా మం అవధి, మమ అంసకూటం ఛిన్ది, తేనేవ ఉపక్కమేన మతత్తా మం మారేసీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘నాసక్ఖిం జీవితుం చిర’’న్తి.

౨౯౪. విప్పముత్తాతి తతో దుక్ఖతో సుట్ఠు ముత్తా. సేసం వుత్తనయమేవ.

ఉళారవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.