౭. పపఞ్చఖయసుత్తవణ్ణనా

౬౭. సత్తమే పపఞ్చసఞ్ఞాసఙ్ఖాపహానన్తి పపఞ్చేన్తి యత్థ సయం ఉప్పన్నా, తం సన్తానం విత్థారేన్తి చిరం ఠపేన్తీతి పపఞ్చా, కిలేసా. విసేసతో రాగదోసమోహతణ్హాదిట్ఠిమానా. తథా హి వుత్తం –

‘‘రాగో పపఞ్చో, దోసో పపఞ్చో, మోహో పపఞ్చో, తణ్హా పపఞ్చో, దిట్ఠి పపఞ్చో, మానో పపఞ్చో’’తి. –

అపిచ సంకిలేసట్ఠో పపఞ్చట్ఠో, కచవరట్ఠో పపఞ్చట్ఠో. తత్థ రాగపపఞ్చస్స సుభసఞ్ఞా నిమిత్తం, దోసపపఞ్చస్స ఆఘాతవత్థు, మోహపపఞ్చస్స ఆసవా, తణ్హాపపఞ్చస్స వేదనా, దిట్ఠిపపఞ్చస్స సఞ్ఞా, మానపపఞ్చస్స వితక్కో నిమిత్తం. తేహి పపఞ్చేహి సహగతా సఞ్ఞా పపఞ్చసఞ్ఞా. పపఞ్చసఞ్ఞానం సఙ్ఖా భాగా కోట్ఠాసా పపఞ్చసఞ్ఞాసఙ్ఖా. అత్థతో సద్ధిం నిమిత్తేహి తంతంపపఞ్చస్స పక్ఖియో కిలేసగణో. సఞ్ఞాగహణఞ్చేత్థ తస్స నేసం సాధారణహేతుభావేన. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘సఞ్ఞానిదానా హి పపఞ్చసఙ్ఖా’’తి (సు. ని. ౮౮౦). తేసం పహానం, తేన తేన మగ్గేన రాగాదికిలేసానం సముచ్ఛేదనన్తి అత్థో.

తదా హి భగవా అతీతాసు అనేకకోటిసతసహస్ససఙ్ఖాసు అత్తనో జాతీసు అనత్థస్స నిమిత్తభూతే కిలేసే ఇమస్మిం చరిమభవే అరియమగ్గేన బోధిమణ్డే సవాసనే పహీనే పచ్చవేక్ఖిత్వా సత్తసన్తానఞ్చ కిలేసచరితం రాగాదికిలేససంకిలిట్ఠం కఞ్జియపుణ్ణలాబుం వియ తక్కభరితచాటిం వియ వసాపీతపిలోతికం వియ చ దుబ్బినిమోచియం దిస్వా ‘‘ఏవం గహనం నామిదం కిలేసవట్టం అనాదికాలభావితం మయ్హం అనవసేసం పహీనం, అహో సుప్పహీన’’న్తి ఉప్పన్నపీతిపామోజ్జో ఉదానం ఉదానేసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో భగవా అత్తనో పపఞ్చసఞ్ఞాసఙ్ఖాపహానం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసీ’’తి.

తత్థ యస్స పపఞ్చా ఠితి చ నత్థీతి యస్మా భగవా అత్తానమేవ పరం వియ కత్వా నిద్దిసతి తస్మా యస్స అగ్గపుగ్గలస్స వుత్తలక్ఖణా పపఞ్చా, తేహి కతా సంసారే ఠితి చ నత్థి. నేత్తియం పన ‘‘ఠితి నామ అనుసయో’’తి (నేత్తి. ౨౭) వుత్తం. అనుసయో హి భవపవత్తియా మూలన్తి. సత్తే సంసారే పపఞ్చేన్తీతి పపఞ్చా. ‘‘పపఞ్చట్ఠితీ’’తి చ పాఠో. తస్సత్థో – పపఞ్చానం ఠితి విజ్జమానతా మగ్గేన అసముచ్ఛేదో పపఞ్చట్ఠితి, పపఞ్చా ఏవ వా అవసిట్ఠకుసలాకుసలవిపాకానం పవత్తియా హేతుభావతో వట్టస్స ఠితి పపఞ్చట్ఠితి, సా యస్స అగ్గపుగ్గలస్స నత్థి. సన్దానం పలిఘఞ్చ వీతివత్తోతి యో బన్ధనట్ఠేన సన్తానసదిసత్తా ‘‘సన్దాన’’న్తి లద్ధనామా తణ్హాదిట్ఠియో, నిబ్బాననగరపవేసనిసేధనతో పలిఘసదిసత్తా పలిఘసఙ్ఖాతం అవిజ్జఞ్చ వీతివత్తో సవాసనపహానేన విసేసతో అతిక్కన్తో. అపరే పన కోధం ‘‘సన్దాన’’న్తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం. సో హి ‘‘పరాభిసజ్జనీ’’తి వుత్తోతి.

తం నిత్తణ్హం మునిం చరన్తన్తి తం సబ్బథాపి తణ్హాభావేన నిత్తణ్హం, ఉభయలోకముననతో అత్తహితపరహితముననతో చ మునిం, ఏకన్తేనేవ సబ్బసత్తహితత్థం చతూహి ఇరియాపథేహి నానాసమాపత్తిచారేహి అనఞ్ఞసాధారణేన ఞాణచారేన చ చరన్తం. నావజానాతి సదేవకోపి లోకోతి సబ్బో సపఞ్ఞజాతికో సత్తలోకో సదేవకోపి సబ్రహ్మకోపి న కదాచిపి అవజానాతి న పరిభోతి, అథ ఖో అయమేవ లోకే అగ్గో సేట్ఠో ఉత్తమో పవరోతి గరుం కరోన్తో సక్కచ్చం పూజాసక్కారనిరతో హోతీతి.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.