౮. గణికాసుత్తవణ్ణనా

౫౮. అట్ఠమే ద్వే పూగాతి ద్వే గణా. అఞ్ఞతరిస్సా గణికాయాతి అఞ్ఞతరాయ నగరసోభినియా. సారత్తాతి సుట్ఠు రత్తా. పటిబద్ధచిత్తాతి కిలేసవసేన బద్ధచిత్తా. రాజగహే కిర ఏకస్మిం ఛణదివసే బహూ ధుత్తపురిసా గణబన్ధనేన విచరన్తా ఏకమేకస్స ఏకమేకం వేసిం ఆనేత్వా ఉయ్యానం పవిసిత్వా ఛణకీళం కీళింసు. తతో పరమ్పి ద్వే తయో ఛణదివసే తం తంయేవ వేసిం ఆనేత్వా ఛణకీళం కీళింసు. అథాపరస్మిం ఛణదివసే అఞ్ఞేపి ధుత్తా తథేవ ఛణకీళం కీళితుకామా వేసియో ఆనేన్తా పురిమధుత్తేహి పుబ్బే ఆనీతం ఏకం వేసిం ఆనేన్తి. ఇతరే తం దిస్వా ‘‘అయం అమ్హాకం పరిగ్గహో’’తి ఆహంసు. తేపి తథేవ ఆహంసు. ‘‘ఏవం అమ్హాకం పరిగ్గహో, అమ్హాకం పరిగ్గహో’’తి కలహం వడ్ఢేత్వా పాణిప్పహారాదీని అకంసు. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే ద్వే పూగా’’తిఆది. తత్థ ఉపక్కమన్తీతి పహరన్తి. మరణమ్పి నిగచ్ఛన్తీతి బలవూపక్కమేహి మరణం ఉపగచ్ఛన్తి, ఇతరేపి మరణమత్తం మరణప్పమాణదుక్ఖం పాపుణన్తి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం కామేసు గేధం వివాదమూలం సబ్బానత్థమూలన్తి సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి అన్తద్వయే చ మజ్ఝిమాయ పటిపత్తియా ఆదీనవానిసంసవిభావనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ యఞ్చ పత్తన్తి యం రూపాదిపఞ్చకామగుణజాతం పత్తం ‘‘నత్థి కామేసు దోసో’’తి దిట్ఠిం పురక్ఖత్వా వా అపురక్ఖత్వా వా ఏతరహి లద్ధం అనుభుయ్యమానం. యఞ్చ పత్తబ్బన్తి యఞ్చ కామగుణజాతమేవ ‘‘భుఞ్జితబ్బా కామా, పరిభుఞ్జితబ్బా కామా, ఆసేవితబ్బా కామా, పటిసేవితబ్బా కామా, యో కామే పరిభుఞ్జతి, సో లోకం వడ్ఢేతి, యో లోకం వడ్ఢేతి, సో బహుం పుఞ్ఞం పసవతీ’’తి దిట్ఠిం ఉపనిస్సాయ తం అనిస్సజ్జిత్వా కతేన కమ్మునా అనాగతే పత్తబ్బం అనుభవితబ్బఞ్చ. ఉభయమేతం రజానుకిణ్ణన్తి ఏతం ఉభయం పత్తం పత్తబ్బఞ్చ రాగరజాదీహి అనుకిణ్ణం. సమ్పత్తే హి వత్థుకామే అనుభవన్తో రాగరజేన వోకిణ్ణో హోతి, తత్థ పన సంకిలిట్ఠచిత్తస్స ఫలే ఆయతిం ఆపన్నే దోమనస్సుప్పత్తియా దోసరజేన వోకిణ్ణో హోతి, ఉభయత్థాపి మోహరజేన వోకిణ్ణో హోతి. కస్స పనేతం రజానుకిణ్ణన్తి ఆహ – ‘‘ఆతురస్సానుసిక్ఖతో’’తి కామపత్థనావసేన కిలేసాతురస్స, తస్స చ ఫలేన దుక్ఖాతురస్స చ ఉభయత్థాపి పటికారాభిలాసాయ కిలేసఫలే అనుసిక్ఖతో.

తథా యఞ్చ పత్తన్తి యం అచేలకవతాదివసేన పత్తం అత్తపరితాపనం. యఞ్చ పత్తబ్బన్తి యం మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానహేతు అపాయేసు పత్తబ్బం ఫలం. ఉభయమేతం రజానుకిణ్ణన్తి తదుభయం దుక్ఖరజానుకిణ్ణం. ఆతురస్సాతి కాయకిలమథేన దుక్ఖాతురస్స. అనుసిక్ఖతోతి మిచ్ఛాదిట్ఠిం, తస్సా సమాదాయకే పుగ్గలే చ అనుసిక్ఖతో.

యే చ సిక్ఖాసారాతి యేహి యథాసమాదిన్నం సీలబ్బతాదిసఙ్ఖాతం సిక్ఖం సారతో గహేత్వా ‘‘ఇమినా సంసారసుద్ధీ’’తి కథితా. తేనాహ – సీలబ్బతం జీవితం బ్రహ్మచరియం ఉపట్ఠానసారాతి. తత్థ యం ‘‘న కరోమీ’’తి ఓరమతి, తం సీలం, విసభోజనకిచ్ఛాచరణాదికం వతం, సాకభక్ఖతాదిజీవికా జీవితం, మేథునవిరతి బ్రహ్మచరియం, ఏతేసం అనుతిట్ఠనం ఉపట్ఠానం, భూతపిణ్డకపరిభణ్డాదివసేన ఖన్ధదేవసివాదిపరిచరణం వా ఉపట్ఠానం, ఏవమేతేహి యథావుత్తేహి సీలాదీహి సంసారసుద్ధి హోతీతి తాని సారతో గహేత్వా ఠితా సమణబ్రాహ్మణా సిక్ఖాసారా సీలబ్బతం జీవితం బ్రహ్మచరియం ‘‘ఉపట్ఠానసారా’’తి వేదితబ్బా. అయమేకో అన్తోతి అయం సీలబ్బతపరామాసవసేన అత్తకిలమథానుయోగసఙ్ఖాతో మజ్ఝిమాయ పటిపత్తియా ఉప్పథభూతో లామకట్ఠేన చ ఏకో అన్తో. అయం దుతియో అన్తోతి అయం కామసుఖల్లికానుయోగో కామేసు పాతబ్యతాపత్తిసఙ్ఖాతో దుతియో వుత్తనయేన అన్తో.

ఇచ్చేతే ఉభో అన్తాతి కామసుఖల్లికానుయోగో అత్తకిలమథానుయోగో చ ఇతి ఏతే ఉభో అన్తా. తే చ ఖో ఏతరహి పత్తే, ఆయతిం పత్తబ్బే చ కిలేసదుక్ఖరజానుకిణ్ణే కామగుణే అత్తపరితాపనే చ అల్లీనేహి కిలేసదుక్ఖాతురానం అనుసిక్ఖన్తేహి, సయఞ్చ కిలేసదుక్ఖాతురేహి పటిపజ్జితబ్బత్తా లామకా ఉప్పథభూతా చాతి అన్తా. కటసివడ్ఢనాతి అన్ధపుథుజ్జనేహి అభికఙ్ఖితబ్బట్ఠేన కటసిసఙ్ఖాతానం తణ్హాఅవిజ్జానం అభివడ్ఢనా. కటసియో దిట్ఠిం వడ్ఢేన్తీతి తా పన కటసియో నానప్పకారదిట్ఠిం వడ్ఢేన్తి. వత్థుకామేసు అస్సాదానుపస్సినో హి తే పజహితుం అసక్కోన్తస్స తణ్హాఅవిజ్జాసహకారీకారణం లభిత్వా ‘‘నత్థి దిన్న’’న్తిఆదినా (ధ. స. ౧౨౨౧; విభ. ౯౩౮) నత్థికదిట్ఠిం అకిరియదిట్ఠిం అహేతుకదిట్ఠిఞ్చ గణ్హాపేన్తి, అత్తపరితాపనం అనుయుత్తస్స పన అవిజ్జాతణ్హాసహకారీకారణం లభిత్వా ‘‘సీలేన సుద్ధి వతేన సుద్ధీ’’తిఆదినా అత్తసుద్ధిఅభిలాసేన సీలబ్బతపరామాసదిట్ఠిం గణ్హాపేన్తి. సక్కాయదిట్ఠియా పన తేసం పచ్చయభావో పాకటోయేవ. ఏవం అన్తద్వయూపనిస్సయేన తణ్హాఅవిజ్జానం దిట్ఠివడ్ఢకతా వేదితబ్బా. కేచి పన ‘‘కటసీతి పఞ్చన్నం ఖన్ధానం అధివచన’’న్తి వదన్తి. తేసం యదగ్గేన తతో అన్తద్వయతో సంసారసుద్ధి న హోతి, తదగ్గేన తే ఉపాదానక్ఖన్ధే అభివడ్ఢేతీతి అధిప్పాయో. అపరే పన ‘‘కటసివడ్ఢనా’’తి పదస్స ‘‘అపరాపరం జరామరణేహి సివథికవడ్ఢనా’’తి అత్థం వదన్తి. తేహిపి అన్తద్వయస్స సంసారసుద్ధిహేతుభావాభావోయేవ వుత్తో, కటసియా పన దిట్ఠివడ్ఢనకారణభావో వత్తబ్బో.

ఏతే తే ఉభో అన్తే అనభిఞ్ఞాయాతి తే ఏతే యథావుత్తే ఉభోపి అన్తే అజానిత్వా ‘‘ఇమే అన్తా తే చ ఏవంగహితా ఏవంఅనుట్ఠితా ఏవంగతికా ఏవంఅభిసమ్పరాయా’’తి ఏవం అజాననహేతు అజాననకారణా. ‘‘పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా’’తిఆదీసు (పు. ప. ౨౦౮; అ. ని. ౯.౪౩) వియస్స హేతుఅత్థతా దట్ఠబ్బా. ఓలీయన్తి ఏకేతి ఏకే కామసుఖానుయోగవసేన సఙ్కోచం ఆపజ్జన్తి. అతిధావన్తి ఏకేతి ఏకే అత్తకిలమథానుయోగవసేన అతిక్కమన్తి. కామసుఖమనుయుత్తా హి వీరియస్స అకరణతో కోసజ్జవసేన సమ్మాపటిపత్తితో సఙ్కోచమాపన్నతా ఓలీయన్తి నామ, అత్తపరితాపనమనుయుత్తా పన కోసజ్జం పహాయ అనుపాయేన వీరియారమ్భం కరోన్తా సమ్మాపటిపత్తియా అతిక్కమనతో అతిధావన్తి నామ, తదుభయం పన తత్థ ఆదీనవాదస్సనతో. తేన వుత్తం – ‘‘ఉభో అన్తే అనభిఞ్ఞాయ ఓలీయన్తి ఏకే అతిధావన్తి ఏకే’’తి. తత్థ తణ్హాభినన్దనవసేన ఓలీయన్తి, దిట్ఠాభినన్దనవసేన అతిధావన్తీతి వేదితబ్బం.

అథ వా సస్సతాభినివేసవసేన ఓలీయన్తి ఏకే, ఉచ్ఛేదాభినివేసవసేన అతిధావన్తి ఏకే. గోసీలాదివసేన హి అత్తపరితాపనమనుయుత్తా ఏకచ్చే ‘‘ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా, తత్థ నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సామీ’’తి సస్సతదస్సనం అభినివిసన్తా సంసారే ఓలీయన్తి నామ, కామసుఖమనుయుత్తా పన ఏకచ్చే యంకిఞ్చి కత్వా ఇన్ద్రియాని సన్తప్పేతుకామా లోకాయతికా వియ తదనుగుణం ఉచ్ఛేదదస్సనం అభినివిసన్తా అనుపాయేన వట్టుపచ్ఛేదస్స పరియేసనతో అతిధావన్తి నామ. ఏవం సస్సతుచ్ఛేదవసేనపి ఓలీయనాతిధావనాని వేదితబ్బాని.

యే చ ఖో తే అభిఞ్ఞాయాతి యే చ ఖో పన అరియపుగ్గలా తే యథావుత్తే ఉభో అన్తే ‘‘ఇమే అన్తా ఏవంగహితా ఏవంఅనుట్ఠితా ఏవంగతికా ఏవంఅభిసమ్పరాయా’’తి అభివిసిట్ఠేన ఞాణేన విపస్సనాసహితాయ మగ్గపఞ్ఞాయ జానిత్వా మజ్ఝిమపటిపదం సమ్మాపటిపన్నా, తాయ సమ్మాపటిపత్తియా. తత్ర చ నాహేసున్తి తత్ర తస్మిం అన్తద్వయే పతితా న అహేసుం, తం అన్తద్వయం పజహింసూతి అత్థో. తేన చ నామఞ్ఞింసూతి తేన అన్తద్వయపహానేన ‘‘మమ ఇదం అన్తద్వయపహానం, అహం అన్తద్వయం పహాసిం, ఇమినా అన్తద్వయపహానేన సేయ్యో’’తిఆదినా తణ్హాదిట్ఠిమానమఞ్ఞనావసేన న అమఞ్ఞింసు సబ్బమఞ్ఞనానం సమ్మదేవ పహీనత్తా. ఏత్థ చ అగ్గఫలే ఠితే అరియపుగ్గలే సన్ధాయ ‘‘తత్ర చ నాహేసుం, తేన చ నామఞ్ఞింసూ’’తి అతీతకాలవసేన అయం దేసనా పవత్తా, మగ్గక్ఖణే పన అధిప్పేతే వత్తమానకాలవసేనేవ వత్తబ్బం సియా. వట్టం తేసం నత్థి పఞ్ఞాపనాయాతి యే ఏవం పహీనసబ్బమఞ్ఞనా ఉత్తమపురిసా, తేసం అనుపాదాపరినిబ్బుతానం కమ్మవిపాకకిలేసవసేన తివిధమ్పి వట్టం నత్థి పఞ్ఞాపనాయ, వత్తమానక్ఖన్ధభేదతో ఉద్ధం అనుపాదానో వియ జాతవేదో అపఞ్ఞత్తికభావమేవ గచ్ఛతీతి అత్థో.

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.