౫. దుతియనానాతిత్థియసుత్తవణ్ణనా

౫౫. పఞ్చమే సస్సతో అత్తా చ లోకో చాతి రూపాదీసు అఞ్ఞతరం అత్తాతి చ లోకోతి చ గహేత్వా తం సస్సతం నిచ్చన్తి అఞ్ఞేపి చ తథా గాహేన్తా వోహరన్తి. యథాహ –

‘‘రూపం అత్తా చేవ లోకో చ సస్సతో చాతి అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తా చ లోకో చ సస్సతో చాతి అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తీ’’తి.

అథ వా అత్తాతి అహఙ్కారవత్థు, లోకోతి మమఙ్కారవత్థు, యం ‘‘అత్తనియ’’న్తి వుచ్చతి. అత్తాతి వా సయం, లోకోతి పరో. అత్తాతి వా పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఏకో ఖన్ధో, ఇతరో లోకో. అత్తాతి వా సవిఞ్ఞాణకో ఖన్ధసన్తానో, అవిఞ్ఞాణకో లోకో. ఏవం తం తం అత్తాతి చ లోకోతి చ యథాదస్సనం ద్విధా గహేత్వా తదుభయం ‘‘నిచ్చో ధువో సస్సతో’’తి అభినివిస్స వోహరన్తి. ఏతేన చత్తారో సస్సతవాదా దస్సితా. అసస్సతోతి సత్తపి ఉచ్ఛేదవాదా దస్సితా. సస్సతో చ అసస్సతో చాతి ఏకచ్చో అత్తా చ లోకో చ సస్సతో, ఏకచ్చో అసస్సతోతి ఏవం సస్సతో చ అసస్సతో చాతి అత్థో. అథ వా స్వేవ అత్తా చ లోకో చ అత్తగతిదిట్ఠికానం వియ సస్సతో చ అసస్సతో చ, సియా సస్సతోతి ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో. సబ్బథాపి ఇమినా ఏకచ్చసస్సతవాదో దస్సితో. నేవ సస్సతో నాసస్సతోతి ఇమినా అమరావిక్ఖేపవాదో దస్సితో. తే హి సస్సతవాదే అసస్సతవాదే చ దోసం దిస్వా ‘‘నేవ సస్సతో నాసస్సతో అత్తా చ లోకో చా’’తి విక్ఖేపం కరోన్తా వివదన్తి.

సయంకతోతి అత్తనా కతో. యథా హి తేసం తేసం సత్తానం అత్తా చ అత్తనో ధమ్మానుధమ్మం కత్వా సుఖదుక్ఖాని పటిసంవేదేతి, ఏవం అత్తావ అత్తానం తస్స చ ఉపభోగభూతం కిఞ్చనం పలిబోధసఙ్ఖాతం లోకఞ్చ కరోతి, అభినిమ్మినాతీతి అత్తలద్ధి వియ అయమ్పి తేసం లద్ధి. పరంకతోతి పరేన కతో, అత్తతో పరేన ఇస్సరేన వా పురిసేన వా పజాపతినా వా కాలేన వా పకతియా వా అత్తా చ లోకో చ కతో, నిమ్మితోతి అత్థో. సయంకతో చ పరంకతో చాతి యస్మా అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ నిమ్మినన్తా ఇస్సరాదయో న కేవలం సయమేవ నిమ్మినన్తి, అథ ఖో తేసం తేసం సత్తానం ధమ్మాధమ్మానం సహకారీకారణం లభిత్వావ, తస్మా సయంకతో చ పరంకతో చ అత్తా చ లోకో చాతి ఏకచ్చానం లద్ధి. అసయంకారో అపరంకారోతి నత్థి ఏతస్స సయంకారోతి అసయంకారో, నత్థి ఏతస్స పరకారోతి అపరకారో. అనునాసికాగమం కత్వా వుత్తం ‘‘అపరంకారో’’తి. అయం ఉభయత్థ దోసం దిస్వా ఉభయం పటిక్ఖిపతి. అథ కథం ఉప్పన్నోతి ఆహ – అధిచ్చసముప్పన్నోతి యదిచ్ఛాయ సముప్పన్నో కేనచి కారణేన వినా ఉప్పన్నోతి అధిచ్చసముప్పన్నవాదో దస్సితో. తేన చ అహేతుకవాదోపి సఙ్గహితో హోతి.

ఇదాని యే దిట్ఠిగతికా అత్తానం వియ సుఖదుక్ఖమ్పి తస్స గుణభూతం కిఞ్చనభూతం వా సస్సతాదివసేన అభినివిస్స వోహరన్తి, తేసం తం వాదం దస్సేతుం ‘‘సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా’’తిఆది వుత్తం. తం వుత్తనయమేవ.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏత్థ పన ఇధ జచ్చన్ధూపమాయ అనాగతత్తా తం హిత్వా హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో యోజేతబ్బో, తథా గాథాయ.

తత్థ అన్తరావ విసీదన్తి, అపత్వావ తమోగధన్తి అయం విసేసో. తస్సత్థో – ఏవం దిట్ఠిగతేసు దిట్ఠినిస్సయేసు ఆసజ్జమానా దిట్ఠిగతికా కామోఘాదీనం చతున్నం ఓఘానం, సంసారమహోఘస్సేవ వా అన్తరావ వేమజ్ఝే ఏవ యం తేసం పారభావేన పతిట్ఠట్ఠేన వా ఓగధసఙ్ఖాతం నిబ్బానం తదధిగమూపాయో వా అరియమగ్గో తం అప్పత్వావ అనధిగన్త్వావ విసీదన్తి సంసీదన్తి. ఓగాధన్తి పతిట్ఠహన్తి ఏతేన, ఏత్థ వాతి ఓగాధో, అరియమగ్గో నిబ్బానఞ్చ. ఓగాధమేవేత్థ రస్సత్తం కత్వా ఓగధన్తి వుత్తం. తం ఓగధం తమోగధన్తి పదవిభాగో.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.