౪. కుమారకసుత్తవణ్ణనా

౪౪. చతుత్థే కుమారకాతి తరుణపుగ్గలా. యే సుభాసితదుబ్భాసితస్స అత్థం జానన్తి, తే ఇధ కుమారకాతి అధిప్పేతా. ఇమే హి సత్తా జాతదివసతో పట్ఠాయ యావ పఞ్చదసవస్సకా, తావ ‘‘కుమారకా, బాలా’’తి చ వుచ్చన్తి, తతో పరం వీసతివస్సాని ‘‘యువానో’’తి. మచ్ఛకే బాధేన్తీతి మగ్గసమీపే ఏకస్మిం తళాకే నిదాఘకాలే ఉదకే పరిక్ఖీణే నిన్నట్ఠానే ఠితం ఉదకం ఉస్సిఞ్చిత్వా ఖుద్దకమచ్ఛే గణ్హన్తి చేవ హనన్తి చ ‘‘పచిత్వా ఖాదిస్సామా’’తి. తేనుపసఙ్కమీతి మగ్గతో థోకం తళాకం అతిక్కమిత్వా ఠితో, తస్మా ‘‘ఉపసఙ్కమీ’’తి వదతి. కస్మా పన ఉపసఙ్కమి? తే కుమారకే అత్తని విస్సాసం జనేతుం ఉపసఙ్కమి. భాయథ వోతి ఏత్థ వోతి నిపాతమత్తం. దుక్ఖస్సాతి నిస్సక్కే సామివచనం, దుక్ఖస్మాతి అత్థో. అప్పియం వో దుక్ఖన్తి ‘‘కిం తుమ్హాకం సరీరే ఉప్పజ్జనకదుక్ఖం అప్పియం అనిట్ఠ’’న్తి పుచ్ఛతి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఇమే సత్తా అత్తనో దుక్ఖం అనిచ్ఛన్తా ఏవ హుత్వా దుక్ఖహేతుం పటిపజ్జన్తా అత్తనో తం ఇచ్ఛన్తా ఏవ నామ హోన్తీతి ఏతమత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం పాపకిరియాయ నిసేధనం ఆదీనవవిభావనఞ్చ ఉదానం ఉదానేసి.

తస్సత్థో – యది తుమ్హాకం సకలమాపాయికం, సుగతియఞ్చ అప్పాయుకతామనుస్సదోభగ్గియాదిభేదం దుక్ఖం అప్పియం అనిట్ఠం, యది తుమ్హే తతో భాయథ, ఆవి వా పరేసం పాకటభావవసేన అప్పటిచ్ఛన్నం కత్వా కాయేన వా వాచాయ వా పాణాతిపాతాదిప్పభేదం యది వా రహో అపాకటభావవసేన పటిచ్ఛన్నం కత్వా మనోద్వారే ఏవ అభిజ్ఝాదిప్పభేదం అణుమత్తమ్పి పాపకం లామకధమ్మం మాకత్థ మా కరిత్థ, అథ పన తం పాపకమ్మం ఏతరహి కరోథ, ఆయతిం వా కరిస్సథ, నిరయాదీసు చతూసు అపాయేసు మనుస్సేసు చ తస్స ఫలభూతం దుక్ఖం ఇతో వా ఏత్తో వా పలాయన్తే అమ్హే నానుబన్ధిస్సతీతి అధిప్పాయేన ఉపేచ్చ అపేచ్చ పలాయతమ్పి తుమ్హాకం తతో ముత్తి మోక్ఖో నత్థి. గతికాలాదిపచ్చయన్తరసమవాయే విపచ్చిస్సతియేవాతి దస్సేతి. ‘‘పలాయనే’’తిపి పఠన్తి, వుత్తనయేన యత్థ కత్థచి గమనే పక్కమనే సతీతి అత్థో. అయఞ్చ అత్థో ‘‘న అన్తలిక్ఖే న సముద్దమజ్ఝే…పే… పాపకమ్మా’’తి (ధ. ప. ౧౨౭; మి. ప. ౪.౨.౪) ఇమాయ గాథాయ దీపేతబ్బో.

చతుత్థసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.