౮. సున్దరీసుత్తవణ్ణనా

౩౮. అట్ఠమే సక్కతోతిఆదీనం పదానం అత్థో హేట్ఠా వణ్ణితోయేవ. అసహమానాతి న సహమానా, ఉసూయన్తాతి అత్థో. భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ సక్కారం అసహమానాతి సమ్బన్ధో.

సున్దరీతి తస్సా నామం. సా కిర తస్మిం కాలే సబ్బపరిబ్బాజికాసు అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా, తేనేవ సా ‘‘సున్దరీ’’తి పఞ్ఞాయిత్థ. సా చ అనతీతయోబ్బనా అసంయతసమాచారావ హోతి, తస్మా తే సున్దరిం పరిబ్బాజికం పాపకమ్మే ఉయ్యోజేసుం. తే హి అఞ్ఞతిత్థియా బుద్ధుప్పాదతో పట్ఠాయ సయం హతలాభసక్కారా హేట్ఠా అక్కోససుత్తవణ్ణనాయం ఆగతనయేన భగవతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ ఉళారం అపరిమితం లాభసక్కారం పవత్తమానం దిస్వా ఇస్సాపకతా ఏకతో హుత్వా సమ్మన్తయింసు – మయం సమణస్స గోతమస్స ఉప్పన్నకాలతో పట్ఠాయ నట్ఠా హతలాభసక్కారా, న నో కోచి అత్థిభావమ్పి జానాతి, కిం నిస్సాయ ను ఖో లోకో సమణే గోతమే అభిప్పసన్నో ఉళారం సక్కారసమ్మానం ఉపనేతీతి? తత్థేకో ఆహ – ‘‘ఉచ్చాకులప్పసుతో అసమ్భిన్నాయ మహాసమ్మతప్పవేణియా జాతో’’తి, అపరో ‘‘అభిజాతియం తస్స అనేకాని అచ్ఛరియాని పాతుభూతానీ’’తి, అఞ్ఞో ‘‘కాలదేవిలం వన్దాపేతుం ఉపనీతస్స పాదా పరివత్తిత్వా తస్స జటాసు పతిట్ఠితా’’తి, అపరో ‘‘వప్పమఙ్గలకాలే జమ్బుచ్ఛాయాయ సయాపితస్స వీతిక్కన్తేపి మజ్ఝన్హికే జమ్బుచ్ఛాయా అపరివత్తిత్వా ఠితా’’తి, అఞ్ఞో ‘‘అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో రూపసమ్పత్తియా’’తి, అపరో ‘‘జిణ్ణాతురమతపబ్బజితసఙ్ఖాతనిమిత్తే దిస్వా సంవేగజాతో ఆగామినం చక్కవత్తిరజ్జం పహాయ పబ్బజితో’’తి. ఏవం అపరిమాణకాలే సమ్భతం అనఞ్ఞసాధారణం భగవతో పుఞ్ఞఞాణసమ్భారం ఉక్కంసపారమిప్పత్తం నిరుపమం సల్లేఖప్పటిపదం అనుత్తరఞ్చ ఞాణపహానసమ్పదాదిబుద్ధానుభావం అజానన్తా అత్తనా యథాదిట్ఠం యథాసుతం ధరమానం తం తం భగవతో బహుమానకారణం కిత్తేత్వా అబహుమానకారణం పరియేసిత్వా అపస్సన్తా ‘‘కేన ను ఖో కారణేన మయం సమణస్స గోతమస్స అయసం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేయ్యామా’’తి. తేసు ఏకో తిఖిణమన్తీ ఏవమాహ – ‘‘అమ్భో ఇమస్మిం సత్తలోకే మాతుగామసుఖే అసత్తసత్తా నామ నత్థి, అయఞ్చ సమణో గోతమో అభిరూపో దేవసమో తరుణో, అత్తనో సమరూపం మాతుగామం లభిత్వా సజ్జేయ్య. అథాపి న సజ్జేయ్య, జనస్స పన సఙ్కియో భవేయ్య, హన్ద మయం సున్దరిం పరిబ్బాజికం తథా ఉయ్యోజేమ, యథా సమణస్స గోతమస్స అయసో పథవియం పత్థరేయ్యా’’తి.

తం సుత్వా ఇతరే ‘‘ఇదం సుట్ఠు తయా చిన్తితం, ఏవఞ్హి కతే సమణో గోతమో అయసకేన ఉపద్దుతో సీసం ఉక్ఖిపితుం అసక్కోన్తో యేన వా తేన వా పలాయిస్సతీ’’తి సబ్బేవ ఏకజ్ఝాసయా హుత్వా తథా ఉయ్యోజేతుం సున్దరియా సన్తికం అగమంసు. సా తే దిస్వా ‘‘కిం తుమ్హే ఏకతో ఆగతత్థా’’తి ఆహ. తిత్థియా అనాలపన్తా ఆరామపరియన్తే పటిచ్ఛన్నే ఠానే నిసీదింసు. సా తత్థ గన్త్వా పునప్పునం ఆలపన్తీ పటివచనం అలభిత్వా కిం తుమ్హాకం అపరజ్ఝం? కస్మా మే పటివచనం న దేథాతి? తథా హి పన త్వం అమ్హే విహేఠియమానే అజ్ఝుపేక్ఖసీతి. కో తుమ్హే విహేఠేతీతి? ‘‘కిం పన త్వం న పస్ససి, సమణం గోతమం అమ్హే విహేఠేత్వా హతలాభసక్కారే కత్వా విచరన్త’’న్తి వత్వా ‘‘తత్థ మయా కిం కాతబ్బ’’న్తి వుత్తే ‘‘తేన హి త్వం అభిక్ఖణం జేతవనసమీపం గన్త్వా మహాజనస్స ఏవఞ్చేవఞ్చ వదేయ్యాసీ’’తి ఆహంసు. సాపి ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛి. తేన వుత్తం – ‘‘అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా భగవతోసక్కారం అసహమానా’’తిఆది.

తత్థ ఉస్సహసీతి సక్కోసి. అత్థన్తి హితం కిచ్చం వా. క్యాహన్తి కిం అహం. యస్మా తే తిత్థియా తస్సా అఞ్ఞాతకాపి సమానా పబ్బజ్జసమ్బన్ధమత్తేన సఙ్గణ్హితుం ఞాతకా వియ హుత్వా ‘‘ఉస్సహసి త్వం భగిని ఞాతీనం అత్థం కాతు’’న్తి ఆహంసు. తస్మా సాపి మిగం వల్లి వియ పాదే లగ్గా జీవితమ్పి మే పరిచ్చత్తం ఞాతీనం అత్థాయాతి ఆహ.

తేన హీతి ‘‘యస్మా త్వం ‘జీవితమ్పి మే తుమ్హాకం అత్థాయ పరిచ్చత్త’న్తి వదసి, త్వఞ్చ పఠమవయే ఠితా అభిరూపా సోభగ్గప్పత్తా చ, తస్మా యథా తం నిస్సాయ సమణస్స గోతమస్స అయసో ఉప్పజ్జిస్సతి, తథా కరేయ్యాసీ’’తి వత్వా ‘‘అభిక్ఖణం జేతవనం గచ్ఛాహీ’’తి ఉయ్యోజేసుం. సాపి ఖో బాలా కకచదన్తపన్తియా పుప్ఫావలికీళం కీళితుకామా వియ, పభిన్నమదం చణ్డహత్థిం సోణ్డాయ పరామసన్తీ వియ, నలాటేన మచ్చుం గణ్హన్తీ వియ తిత్థియానం వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా మాలాగన్ధవిలేపనతమ్బూలముఖవాసాదీని గహేత్వా మహాజనస్స సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా నగరం పవిసనకాలే జేతవనాభిముఖీ గచ్ఛన్తీ ‘‘కహం గచ్ఛసీ’’తి చ పుట్ఠా ‘‘సమణస్స గోతమస్స సన్తికం, అహఞ్హి తేన సద్ధిం ఏకగన్ధకుటియం వసామీ’’తి వత్వా అఞ్ఞతరస్మిం తిత్థియారామే వసిత్వా పాతోవ జేతవనమగ్గం ఓతరిత్వా నగరాభిముఖీ ఆగచ్ఛన్తీ ‘‘కిం సున్దరి కహం గతాసీ’’తి చ పుట్ఠా ‘‘సమణేన గోతమేన సద్ధిం ఏకగన్ధకుటియం వసిత్వా తం కిలేసరతియా రమాపేత్వా ఆగతామ్హీ’’తి వదతి. తేన వుత్తం – ‘‘ఏవం అయ్యాతి ఖో సున్దరీ పరిబ్బాజికా తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం పటిస్సుత్వా అభిక్ఖణం జేతవనం అగమాసీ’’తి.

తిత్థియా కతిపాహస్స అచ్చయేన ధుత్తానం కహాపణే దత్వా ‘‘గచ్ఛథ, సున్దరిం మారేత్వా సమణస్స గోతమస్స గన్ధకుటియా అవిదూరే మాలాకచవరన్తరే నిక్ఖిపిత్వా ఏథా’’తి వదింసు. తే తథా అకంసు. తతో తిత్థియా ‘‘సున్దరిం న పస్సామా’’తి కోలాహలం కత్వా రఞ్ఞో ఆరోచేత్వా ‘‘కత్థ పన తుమ్హే పరిసఙ్కథా’’తి రఞ్ఞా వుత్తా ఇమేసు దివసేసు జేతవనే వసతి, తత్థస్సా పవత్తిం న జానామాతి. ‘‘తేన హి గచ్ఛథ, నం తత్థ విచినథా’’తి రఞ్ఞా అనుఞ్ఞాతా అత్తనో ఉపట్ఠాకే గహేత్వా జేతవనం గన్త్వా విచినన్తా వియ హుత్వా మాలాకచవరం బ్యూహిత్వా తస్సా సరీరం మఞ్చకం ఆరోపేత్వా నగరం పవేసేత్వా ‘‘సమణస్స గోతమస్స సావకా ‘సత్థునా కతం పాపకమ్మం పటిచ్ఛాదేస్సామా’తి సున్దరిం మారేత్వా మాలాకచవరన్తరే నిక్ఖిపింసూ’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజాపి అనుపపరిక్ఖిత్వా ‘‘తేన హి గచ్ఛథ, నగరం ఆహిణ్డథా’’తి ఆహ. తే నగరవీథీసు ‘‘పస్సథ సమణానం సక్యపుత్తియానం కమ్మ’’న్తిఆదీని వదన్తా విచరిత్వా పున రఞ్ఞో నివేసనద్వారం అగమంసు. రాజా సున్దరియా సరీరం ఆమకసుసానే అట్టకం ఆరోపేత్వా రక్ఖాపేసి. సావత్థివాసినో ఠపేత్వా అరియసావకే యేభుయ్యేన ‘‘పస్సథ సమణానం సక్యపుత్తియానం కమ్మ’’న్తిఆదీని వత్వా అన్తోనగరే బహినగరే చ భిక్ఖూ అక్కోసన్తా విచరింసు. తేన వుత్తం – ‘‘యదా తే అఞ్ఞింసు తిత్థియా పరిబ్బాజకా ‘వోదిట్ఠా ఖో సున్దరీ’’’తిఆది.

తత్థ అఞ్ఞింసూతి జానింసు. వోదిట్ఠాతి బ్యపదిట్ఠా, జేతవనం ఆగచ్ఛన్తీ చ గచ్ఛన్తీ చ విసేసతో దిట్ఠా, బహులం దిట్ఠాతి అత్థో. పరిఖాకూపేతి దీఘికావాటే. యా సా, మహారాజ, సున్దరీతి, మహారాజ, యా సా ఇమస్మిం నగరే రూపసున్దరతాయ ‘‘సున్దరీ’’తి పాకటా అభిఞ్ఞాతా పరిబ్బాజికా. సా నో న దిస్సతీతి సా అమ్హాకం చక్ఖు వియ జీవితం వియ చ పియాయితబ్బా, ఇదాని న దిస్సతి. యథానిక్ఖిత్తన్తి పురిసే ఆణాపేత్వా మాలాకచవరన్తరే అత్తనా యథాఠపితం. ‘‘యథానిఖాత’’న్తిపి పాఠో, పథవియం నిఖాతప్పకారన్తి అత్థో.

రథియాయ రథియన్తి వీథితో వీథిం. వీథీతి హి వినివిజ్ఝనకరచ్ఛా. సిఙ్ఘాటకన్తి తికోణరచ్ఛా. అలజ్జినోతి న లజ్జినో, పాపజిగుచ్ఛావిరహితాతి అత్థో. దుస్సీలాతి నిస్సీలా. పాపధమ్మాతి లామకసభావా నిహీనాచారా. ముసావాదినోతి దుస్సీలా సమానా ‘‘సీలవన్తో మయ’’న్తి అలికవాదితాయ ముసావాదినో. అబ్రహ్మచారినోతి ‘‘మేథునప్పటిసేవితాయ అసేట్ఠచారినో ఇమే హి నామా’’తి హీళేన్తా వదన్తి. ధమ్మచారినోతి కుసలధమ్మచారినో. సమచారినోతి కాయకమ్మాదిసమచారినో. కల్యాణధమ్మాతి సున్దరసభావా, పటిజానిస్సన్తి నామాతి సమ్బన్ధో. నామసద్దయోగేన హి ఏత్థ పటిజానిస్సన్తీతి అనాగతకాలవచనం. సామఞ్ఞన్తి సమణభావో సమితపాపతా. బ్రహ్మఞ్ఞన్తి సేట్ఠభావో బాహితపాపతా. కుతోతి కేన కారణేన. అపగతాతి అపేతా పరిభట్ఠా. పురిసకిచ్చన్తి మేథునప్పటిసేవనం సన్ధాయ వదన్తి.

అథ భిక్ఖూ తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, తుమ్హేపి తే మనుస్సే ఇమాయ గాథాయ పటిచోదేథా’’తి వత్వా ‘‘అభూతవాదీ’’తి గాథమాహ. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘అథ ఖో సమ్బహులా…పే… నిహీనకమ్మా మనుజా పరత్థా’’తి. తత్థ నేసో, భిక్ఖవే, సద్దో చిరం భవిస్సతీతి ఇదం సత్థా తస్స అయసస్స నిప్ఫత్తిం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన జానిత్వా భిక్ఖూ సమస్సాసేన్తో ఆహ.

గాథాయం అభూతవాదీతి పరస్స దోసం అదిస్వావ ముసావాదం కత్వా అభూతేన అతచ్ఛేన పరం అబ్భాచిక్ఖన్తో. యో వాపి కత్వాతి యో వా పన పాపకమ్మం కత్వా ‘‘నాహం ఏతం కరోమీ’’తి ఆహ. పేచ్చ సమా భవన్తీతి తే ఉభోపి జనా ఇతో పరలోకం గన్త్వా నిరయూపగమనేన గతియా సమా భవన్తి. గతియేవ హి నేసం పరిచ్ఛిన్నా, ఆయూ పన అపరిచ్ఛిన్నా. బహుకఞ్హి పాపం కత్వా చిరం నిరయే పచ్చతి, పరిత్తకం కత్వా అప్పమత్తకమేవ కాలం పచ్చతి. యస్మా పన నేసం ఉభిన్నమ్పి లామకమేవ కమ్మం, తేన వుత్తం – నిహీనకమ్మా మనుజా పరత్థాతి. ‘‘పరత్థా’’తి ఇమస్స పన పదస్స పురతో ‘‘పేచ్చా’’తిపదేన సమ్బన్ధో, పేచ్చ పరత్థ ఇతో గన్త్వా తే నిహీనకమ్మా పరలోకే సమా భవన్తీతి అత్థో.

పరియాపుణిత్వాతి ఉగ్గహేత్వా. అకారకాతి అపరాధస్స న కారకా. నయిమేహి కతన్తి ఏవం కిర నేసమహోసి – ఇమేహి సమణేహి సక్యపుత్తియేహి అద్ధా తం పాపకమ్మం న కతం, యం అఞ్ఞతిత్థియా ఉగ్ఘోసిత్వా సకలనగరం ఆహిణ్డింసు, యస్మా ఇమే అమ్హేసు ఏవం అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అబ్భాచిక్ఖన్తేసుపి న కిఞ్చి వికారం దస్సేన్తి, ఖన్తిసోరచ్చఞ్చ న విజహన్తి, కేవలం పన ‘‘అభూతవాదీ నిరయం ఉపేతీ’’తి ధమ్మంయేవ వదన్తా సపన్తియేవ, ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా అమ్హే అనుపధారేత్వా అబ్భాచిక్ఖన్తే సపన్తి, సపథం కరోన్తా వియ వదన్తి. అథ వా ‘‘యో వాపి కత్వా ‘న కరోమి’ చాహా’’తి వదన్తా సపన్తి, అత్తనో అకారకభావం బోధేతుం అమ్హాకం సపథం కరోన్తి ఇమేతి అత్థో.

తేసఞ్హి మనుస్సానం భగవతా భాసితగాథాయ సవనసమనన్తరమేవ బుద్ధానుభావేన సారజ్జం ఓక్కమి, సంవేగో ఉప్పజ్జి ‘‘నయిదం అమ్హేహి పచ్చక్ఖతో దిట్ఠం, సుతం నామ తథాపి హోతి, అఞ్ఞథాపి హోతి, ఏతే చ అఞ్ఞతిత్థియా ఇమేసం అనత్థకామా అహితకామా, తస్మా తే సద్ధాయ నయిదం అమ్హేహి వత్తబ్బం, దుజ్జానా హి సమణా’’తి. తే తతో పట్ఠాయ తతో ఓరమింసు.

రాజాపి యేహి సున్దరీ మారితా, తేసం జాననత్థం పురిసే ఆణాపేసి. అథ తే ధుత్తా తేహి కహాపణేహి సురం పివన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞం కలహం కరింసు. తేసు హి ఏకో ఏకం ఆహ – ‘‘త్వం సున్దరిం ఏకప్పహారేన మారేత్వా మాలాకచవరన్తరే ఖిపిత్వా తతో లద్ధకహాపణేహి సురం పివసి, హోతు హోతూ’’తి. రాజపురిసా తం సుత్వా తే ధుత్తే గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. రాజా ‘‘తుమ్హేహి సా మారితా’’తి తే ధుత్తే పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘కేహి మారాపితా’’తి? ‘‘అఞ్ఞతిత్థియేహి, దేవా’’తి. రాజా తిత్థియే పక్కోసాపేత్వా తమత్థం పటిజానాపేత్వా, ‘‘అయం సున్దరీ తస్స సమణస్స గోతమస్స అవణ్ణం ఆరోపేతుకామేహి అమ్హేహి మారాపితా, నేవ గోతమస్స, న గోతమసావకానం దోసో అత్థి, అమ్హాకమేవ దోసోతి ఏవం వదన్తా నగరం ఆహిణ్డథా’’తి ఆణాపేసి. తే తథా అకంసు. మహాజనో సమ్మదేవ సద్దహి. తిత్థియానం ధిక్కారం అకాసి, తిత్థియా మనుస్సవధదణ్డం పాపుణింసు. తతో పట్ఠాయ బుద్ధస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భియ్యోసోమత్తాయ సక్కారసమ్మానో మహా అహోసి. భిక్ఖూ అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా భగవన్తం అభివాదేత్వా అత్తమనా పటివేదేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ…పే… అన్తరహితో సో, భన్తే, సద్దో’’తి.

కస్మా పన భగవా ‘‘తిత్థియానం ఇదం కమ్మ’’న్తి భిక్ఖూనం నారోచేసి? అరియానం తావ ఆరోచనేన పయోజనం నత్థి, పుథుజ్జనేసు పన ‘‘యే న సద్దహేయ్యుం, తేసం తం దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తేయ్యా’’తి నారోచేసి. అపిచేతం బుద్ధానం అనాచిణ్ణం, యం అనాగతస్స ఈదిసస్స వత్థుస్స ఆచిక్ఖనం. పరానుద్దేసికమేవ హి భగవా సంకిలేసపక్ఖం విభావేతి, కమ్మఞ్చ కతోకాసం న సక్కా నివత్తేతున్తి అబ్భక్ఖానం తన్నిమిత్తఞ్చ భగవా అజ్ఝుపేక్ఖన్తో నిసీది. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘న అన్తలిక్ఖే న సముద్దమజ్ఝే,

న పబ్బతానం వివరం పవిస్స;

న విజ్జతీ సో జగతిప్పదేసో,

యత్థట్ఠితో ముచ్చేయ్య పాపకమ్మా’’తి. (ధ. ప. ౧౨౭; మి. ప. ౪.౨.౪);

ఏతమత్థం విదిత్వాతి మమ్మచ్ఛేదనవసేనాపి బాలజనేహి పవత్తితం దురుత్తవచనం ఖన్తిబలసమన్నాగతస్స ధీరస్స దుత్తితిక్ఖా నామ నత్థీతి ఇమమత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం అధివాసనఖన్తిబలవిభావనం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ తుదన్తి వాచాయ జనా అసఞ్ఞతా, సరేహి సఙ్గామగతంవ కుఞ్జరన్తి కాయికసంవరాదీసు కస్సచిపి సంవరస్స అభావేన అసంయతా అవినీతా బాలజనా సరేహి సాయకేహి సఙ్గామగతం యుద్ధగతం కుఞ్జరంవ హత్థినాగం పటియోధా వియ వాచాసత్తీహి తుదన్తి విజ్ఝన్తి, అయం తేసం సభావో. సుత్వాన వాక్యం ఫరుసం ఉదీరితం, అధివాసయే భిక్ఖు అదుట్ఠచిత్తోతి తం పన తేహి బాలజనేహి ఉదీరితం భాసితం మమ్మఘట్టనవసేన పవత్తితం ఫరుసం వాక్యం వచనం అభూతం భూతతో నిబ్బేఠేన్తో మమ కకచూపమఓవాదం (మ. ని. ౧.౨౨౨ ఆదయో) అనుస్సరన్తో ఈసకమ్పి అదుట్ఠచిత్తో హుత్వా ‘‘సంసారసభావో ఏసో’’తి సంసారే భయం ఇక్ఖణసీలో భిక్ఖు అధివాసయే, అధివాసనఖన్తియం ఠత్వా ఖమేయ్యాతి అత్థో.

ఏత్థాహ – కిం పన తం కమ్మం, యం అపరిమాణకాలం సక్కచ్చం ఉపచితవిపులపుఞ్ఞసమ్భారో సత్థా ఏవం దారుణం అభూతబ్భక్ఖానం పాపుణీతి? వుచ్చతే – అయం సో భగవా బోధిసత్తభూతో అతీతజాతియం మునాళి నామ ధుత్తో హుత్వా పాపజనసేవీ అయోనిసోమనసికారబహులో విచరతి. సో ఏకదివసం సురభిం నామ పచ్చేకసమ్బుద్ధం నగరం పిణ్డాయ పవిసితుం చీవరం పారుపన్తం పస్సి. తస్మిఞ్చ సమయే అఞ్ఞతరా ఇత్థీ తస్స అవిదూరేన గచ్ఛతి. ధుత్తో ‘‘అబ్రహ్మచారీ అయం సమణో’’తి అబ్భాచిక్ఖి. సో తేన కమ్మేన బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇదాని బుద్ధో హుత్వాపి సున్దరియా కారణా అభూతబ్భక్ఖానం పాపుణి. యథా చేతం, ఏవం చిఞ్చమాణవికాదీనం వికారకిత్థీనం భగవతో అబ్భక్ఖానాదీని దుక్ఖాని పత్తాని, సబ్బాని పుబ్బే కతస్స కమ్మస్స విపాకావసేసాని, యాని ‘‘కమ్మపిలోతికానీ’’తి వుచ్చన్తి. వుత్తఞ్హేతం అపదానే (అప. థేర ౧.౩౯.౬౪-౯౬) –

‘‘అనోతత్తసరాసన్నే, రమణీయే సిలాతలే;

నానారతనపజ్జోతే, నానాగన్ధవనన్తరే.

‘‘మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన, పరేతో లోకనాయకో;

ఆసీనో బ్యాకరీ తత్థ, పుబ్బకమ్మాని అత్తనో.

‘‘సుణాథ భిక్ఖవో మయ్హం, యం కమ్మం పకతం మయా;

పిలోతికస్స కమ్మస్స, బుద్ధత్తేపి విపచ్చతి.

౧. ‘‘మునాళి నామహం ధుత్తో, పుబ్బే అఞ్ఞాసు జాతిసు;

పచ్చేకబుద్ధం సురభిం, అబ్భాచిక్ఖిం అదూసకం.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, నిరయే సంసరిం చిరం;

బహూ వస్ససహస్సాని, దుక్ఖం వేదేమి వేదనం.

‘‘తేన కమ్మావసేసేన, ఇధ పచ్ఛిమకే భవే;

అబ్భక్ఖానం మయా లద్ధం, సున్దరికాయ కారణా.

౨. ‘‘సబ్బాభిభుస్స బుద్ధస్స, నన్దో నామాసి సావకో;

తం అబ్భక్ఖాయ నిరయే, చిరం సంసరితం మయా.

‘‘దస వస్ససహస్సాని, నిరయే సంసరిం చిరం;

మనుస్సభావం లద్ధాహం, అబ్భక్ఖానం బహుం లభిం.

‘‘తేన కమ్మావసేసేన, చిఞ్చమాణవికా మమం;

అబ్భాచిక్ఖి అభూతేన, జనకాయస్స అగ్గతో.

౩. ‘‘బ్రాహ్మణో సుతవా ఆసిం, అహం సక్కతపూజితో;

మహావనే పఞ్చసతే, మన్తే వాచేమి మాణవే.

‘‘తత్థాగతో ఇసీ భీమో, పఞ్చాభిఞ్ఞో మహిద్ధికో;

తఞ్చాహం ఆగతం దిస్వా, అబ్భాచిక్ఖిం అదూసకం.

‘‘తతోహం అవచం సిస్సే, కామభోగీ అయం ఇసి;

మయ్హమ్పి భాసమానస్స, అనుమోదింసు మాణవా.

‘‘తతో మాణవకా సబ్బే, భిక్ఖమానం కులే కులే;

మహాజనస్స ఆహంసు, కామభోగీ అయం ఇసి.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, పఞ్చ భిక్ఖుసతా ఇమే;

అబ్భక్ఖానం లభుం సబ్బే, సున్దరికాయ కారణా.

౪. ‘‘వేమాతుభాతికం పుబ్బే, ధనహేతు హనిం అహం;

పక్ఖిపింగిరిదుగ్గస్మిం, సిలాయ చ అపింసయిం.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, దేవదత్తో సిలం ఖిపి;

అఙ్గుట్ఠం పింసయీ పాదే, మమ పాసాణసక్ఖరా.

౫. ‘‘పురేహం దారకో హుత్వా, కీళమానో మహాపథే;

పచ్చేకబుద్ధం దిస్వాన, మగ్గే సకలికం ఖిపిం.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, ఇధ పచ్ఛిమకే భవే;

వధత్థం మం దేవదత్తో, అభిమారే పయోజయి.

౬. ‘‘హత్థారోహో పురే ఆసిం, పచ్చేకమునిముత్తమం;

పిణ్డాయ విచరన్తం తం, ఆసాదేసిం గజేనహం.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, భన్తో నాళాగిరీ గజో;

గిరిబ్బజే పురవరే, దారుణో సముపాగమి.

౭. ‘‘రాజాహం పత్థివో ఆసిం, సత్తియా పురిసే హనిం;

తేన కమ్మవిపాకేన, నిరయే పచ్చిసం భుసం.

‘‘కమ్మునో తస్స సేసేన, సోదాని సకలం మమ;

పాదే ఛవిం పకప్పేసి, న హి కమ్మం వినస్సతి.

౮. ‘‘అహం కేవట్టగామస్మిం, అహుం కేవట్టదారకో;

మచ్ఛకే ఘాతితే దిస్వా, జనయిం సోమనస్సకం.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, సీసదుక్ఖం అహూ మమ;

సక్కా చ సబ్బే హఞ్ఞింసు, యదా హని విటటూభో.

౯. ‘‘ఫుస్సస్సాహం పావచనే, సావకే పరిభాసయిం;

యవం ఖాదథ భుఞ్జథ, మా చ భుఞ్జథ సాలయో.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, తేమాసం ఖాదితం యవం;

నిమన్తితో బ్రాహ్మణేన, వేరఞ్జాయం వసిం తదా.

౧౦. ‘‘నిబ్బుద్ధే వత్తమానమ్హి, మల్లపుత్తం నిహేఠయిం;

తేన కమ్మవిపాకేన, పిట్ఠిదుక్ఖం అహూ మమ.

౧౧. ‘‘తికిచ్ఛకో అహం ఆసిం, సేట్ఠిపుత్తం విరేచయిం;

తేన కమ్మవిపాకేన, హోతి పక్ఖన్దికా మమ.

౧౨. ‘‘అవచాహం జోతిపాలో, కస్సపం సుగతం తదా;

కుతో ను బోధి ముణ్డస్స, బోధి పరమదుల్లభా.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, అచరిం దుక్కరం బహుం;

ఛబ్బస్సానురువేలాయం, తతో బోధిం అపాపుణిం.

‘‘నాహం ఏతేన మగ్గేన, పాపుణిం బోధిముత్తమం;

కుమ్మగ్గేన గవేసిస్సం, పుబ్బకమ్మేన వారితో.

‘‘పుఞ్ఞపాపపరిక్ఖీణో, సబ్బసన్తాపవజ్జితో;

అసోకో అనుపాయాసో, నిబ్బాయిస్సమనాసవో.

‘‘ఏవం జినో వియాకాసి, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అగ్గతో;

సబ్బాభిఞ్ఞాబలప్పత్తో, అనోతత్తమహాసరే’’తి. (అప. థేర ౧.౩౯.౬౪-౯౬);

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.