౩. గోపాలకసుత్తవణ్ణనా

౩౩. తతియే కోసలేసూతి కోసలా నామ జానపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో ‘‘కోసలా’’త్వేవ వుచ్చతి, తేసు కోసలేసు జనపదే. చారికం చరతీతి అతురితచారికావసేన జనపదచారికం చరతి. మహతాతి గుణమహత్తేనపి మహతా, అపరిచ్ఛిన్నసఙ్ఖ్యత్తా సఙ్ఖ్యామహత్తేనపి మహతా. భిక్ఖుసఙ్ఘేనాతి దిట్ఠిసీలసామఞ్ఞసంహతేన సమణగణేన. సద్ధిన్తి ఏకతో. మగ్గా ఓక్కమ్మాతి మగ్గతో అపక్కమిత్వా. అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలన్తి ఘనపత్తసాఖావిటపసమ్పన్నస్స సన్దచ్ఛాయస్స మహతో రుక్ఖస్స సమీపసఙ్ఖాతం మూలం.

అఞ్ఞతరో గోపాలకోతి ఏకో గోగణరక్ఖకో, నామేన పన నన్దో నామ. సో కిర అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో, యథా కేణియో జటిలో పబ్బజ్జావసేన, ఏవం అనాథపిణ్డికస్స గోయూథం రక్ఖన్తో గోపాలకత్తేన రాజపీళం అపహరన్తో అత్తనో కుటుమ్బం రక్ఖతి. సో కాలేన కాలం పఞ్చ గోరసే గహేత్వా, మహాసేట్ఠిస్స సన్తికం ఆగన్త్వా నియ్యాతేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా, సత్థారం పస్సతి, ధమ్మం సుణాతి, అత్తనో వసనట్ఠానం ఆగమనత్థాయ సత్థారం యాచతి. సత్థా తస్సేవ ఞాణపరిపాకం ఆగమయమానో అగన్త్వా, అపరభాగే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన పరివుతో జనపదచారికం చరన్తో, ‘‘ఇదానిస్స ఞాణం పరిపక్క’’న్తి ఞత్వా తస్స వసనట్ఠానస్స అవిదూరే మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది తస్స ఆగమనం ఆగమయమానో. నన్దోపి ఖో ‘‘సత్థా కిర జనపదచారికం చరన్తో ఇతో ఆగచ్ఛతీ’’తి సుత్వా, హట్ఠతుట్ఠో వేగేన గన్త్వా, సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా కతపటిసన్థారో ఏకమన్తం నిసీది, అథస్స భగవా ధమ్మం దేసేసి. సో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిత్వా భగవన్తం నిమన్తేత్వా సత్తాహం పాయాసదానమదాసి, సత్తమే దివసే భగవా అనుమోదనం కత్వా పక్కామి. తేన వుత్తం – ‘‘ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం గోపాలకం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి…పే… ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీ’’తి.

తత్థ సన్దస్సేసీతి ‘‘ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అకుసలా’’తిఆదినా కుసలాదిధమ్మే కమ్మవిపాకే ఇధలోకపరలోకే పచ్చక్ఖతో దస్సేన్తో అనుపుబ్బికథావసానే చత్తారి అరియసచ్చాని సమ్మా దస్సేసి. సమాదపేసీతి ‘‘సచ్చాధిగమాయ ఇమే నామ ధమ్మా అత్తని ఉప్పాదేతబ్బా’’తి సీలాదిధమ్మే సమ్మా గణ్హాపేత్వా తేసు తం పతిట్ఠపేసి. సముత్తేజేసీతి తే ధమ్మా సమాదిన్నా అనుక్కమేన భావియమానా నిబ్బేధభాగియా హుత్వా తిక్ఖవిసదా యథా ఖిప్పం అరియమగ్గం ఆవహన్తి, తథా సమ్మా ఉత్తేజేసి సమ్మదేవ తేజేసి. సమ్పహంసేసీతి భావనాయ పుబ్బేనాపరం విసేసభావదస్సనేన చిత్తస్స పమోదాపనవసేన సుట్ఠు పహంసేసి. అపిచేత్థ సావజ్జానవజ్జధమ్మేసు దుక్ఖాదీసు చ సమ్మోహవినోదనేన సన్దస్సనం, సమ్మాపటిపత్తియం పమాదాపనోదనేన సమాదపనం, చిత్తస్సాలసియాపత్తివినోదనేన సముత్తేజనం, సమ్మాపటిపత్తిసిద్ధియా సమ్పహంసనం వేదితబ్బం. ఏవం సో భగవతో సాముక్కంసికాయ ధమ్మదేసనాయ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. అధివాసేసీతి తేన దిట్ఠసచ్చేన ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే భగవా’’తిఆదినా నిమన్తితో కాయఙ్గవాచఙ్గం అచోపేన్తో చిత్తేనేవ అధివాసేసి సాదియి. తేనేవాహ ‘‘తుణ్హీభావేనా’’తి.

అప్పోదకపాయాసన్తి నిరుదకపాయాసం. పటియాదాపేత్వాతి సమ్పాదేత్వా సజ్జేత్వా. నవఞ్చ సప్పిన్తి నవనీతం గహేత్వా తావదేవ విలీనం మణ్డసప్పిఞ్చ పటియాదాపేత్వా. సహత్థాతి ఆదరజాతో సహత్థేనేవ పరివిసన్తో. సన్తప్పేసీతి పటియత్తం భోజనం భోజేసి. సమ్పవారేసీతి ‘‘అలం అల’’న్తి వాచాయ పటిక్ఖిపాపేసి. భుత్తావిన్తి కతభత్తకిచ్చం. ఓనీతపత్తపాణిన్తి పత్తతో అపనీతపాణిం, ‘‘ధోతపత్తపాణి’’న్తిపి పాఠో, ధోతపత్తహత్థన్తి అత్థో. నీచన్తి అనుచ్చం ఆసనం గహేత్వా ఆసనేయేవ నిసీదనం అరియదేసవాసీనం చారిత్తం, సో పన సత్థు సన్తికే ఉపచారవసేన పఞ్ఞత్తస్స దారుఫలకాసనస్స సమీపే నిసీది. ధమ్మియా కథాయాతిఆది సత్తమే దివసే కతం అనుమోదనం సన్ధాయ వుత్తం. సో కిర సత్తాహం భగవన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ తత్థ వసాపేత్వా మహాదానం పవత్తేసి. సత్తమే పన దివసే అప్పోదకపాయాసదానం అదాసి. సత్థా తస్స తస్మిం అత్తభావే ఉపరిమగ్గత్థాయ ఞాణపరిపాకాభావతో అనుమోదనమేవ కత్వా పక్కామి.

సీమన్తరికాయాతి సీమన్తరే, తస్స గామస్స అన్తరం. గామవాసినో కిర ఏకం తళాకం నిస్సాయ తేన సద్ధిం కలహం అకంసు. సో తే అభిభవిత్వా తం తళాకం గణ్హి. తేన బద్ధాఘాతో ఏకో పురిసో తం సత్థు పత్తం గహేత్వా దూరం అనుగన్త్వా ‘‘నివత్తాహి ఉపాసకా’’తి వుత్తే భగవన్తం వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ అఞ్జలిం కత్వా యావ దస్సనూపచారసమతిక్కమా దసనఖసమోధానసముజ్జలం అఞ్జలిం సిరసి పగ్గయ్హ పటినివత్తిత్వా ద్విన్నం గామానం అన్తరే అరఞ్ఞప్పదేసే ఏకకం గచ్ఛన్తం సరేన విజ్ఝిత్వా మారేసి. తేన వుత్తం అచిరపక్కన్తస్స…పే… వోరోపేసీ’’తి. కేనచిదేవ కరణీయేన ఓహీయిత్వా పచ్ఛా గచ్ఛన్తా భిక్ఖూ తం తథా మతం దిస్వా భగవతో తమత్థం ఆరోచేసుం, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ’’తిఆది.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి యస్మా దిట్ఠిసమ్పన్నం అరియసావకం నన్దం మారేన్తేన పురిసేన ఆనన్తరియకమ్మం బహులం అపుఞ్ఞం పసుతం, తస్మా యం చోరేహి చ వేరీహి చ కత్తబ్బం, తతోపి ఘోరతరం ఇమేసం సత్తానం మిచ్ఛాపణిహితం చిత్తం కరోతీతి ఇమమత్థం జానిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ దిసో దిసన్తి దూసకో దూసనీయం చోరో చోరం, దిస్వాతి వచనసేసో. యం తం కయిరాతి యం తస్స అనయబ్యసనం కరేయ్య, దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. ఇదం వుత్తం హోతి – ఏకో ఏకస్స మిత్తదుబ్భీ చోరో పుత్తదారఖేత్తవత్థుగోమహింసాదీసు అపరజ్ఝన్తో యస్స అపరజ్ఝతి, తమ్పి తథేవ అత్తని అపరజ్ఝన్తం చోరం దిస్వా, వేరీ వా పన కేనచిదేవ కారణేన బద్ధవేరం వేరిం దిస్వా అత్తనో కక్ఖళతాయ దారుణతాయ యం తస్స అనయబ్యసనం కరేయ్య, పుత్తదారం వా పీళేయ్య, ఖేత్తాదీని వా నాసేయ్య, జీవితా వా వోరోపేయ్య, దససు అకుసలకమ్మపథేసు మిచ్ఛాఠపితత్తా మిచ్ఛాపణిహితం చిత్తం పాపియో నం తతో కరే, నం పురిసం పాపతరం తతో కరేయ్య. వుత్తప్పకారో హి దిసో వా వేరీ వా దిసస్స వా వేరినో వా ఇమస్మింయేవ అత్తభావే దుక్ఖం వా ఉప్పాదేయ్య, జీవితక్ఖయం వా కరేయ్య. ఇదం పన అకుసలకమ్మపథేసు మిచ్ఛాఠపితం చిత్తం దిట్ఠేవ ధమ్మే అనయబ్యసనం పాపేతి, అత్తభావసతసహస్సేసుపి చతూసు అపాయేసు ఖిపిత్వా సీసమస్స ఉక్ఖిపితుం న దేతీతి.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.