౩. యసోజసుత్తవణ్ణనా

౨౩. తతియే యసోజప్పముఖానీతి ఏత్థ యసోజోతి తస్స థేరస్స నామం, తం పుబ్బఙ్గమం కత్వా పబ్బజితత్తా విచరణతో చ తాని పఞ్చ భిక్ఖుసతాని ‘‘యసోజప్పముఖానీ’’తి వుత్తాని.

తేసం అయం పుబ్బయోగో – అతీతే కిర కస్సపదసబలస్స సాసనే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు ఆరఞ్ఞకో అరఞ్ఞే పిట్ఠిపాసాణే కతపణ్ణకుటియం విహరతి. తస్మిఞ్చ సమయే పఞ్చసతా చోరా గామఘాతకాదీని కత్వా చోరికాయ జీవన్తా చోరకమ్మం కత్వా జనపదమనుస్సేహి అనుబద్ధా పలాయమానా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా తత్థ కిఞ్చి గహణం వా పటిసరణం వా అపస్సన్తా అవిదూరే తం భిక్ఖుం పాసాణే నిసిన్నం దిస్వా వన్దిత్వా తం పవత్తిం ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, పటిసరణం హోథా’’తి యాచింసు. థేరో ‘‘తుమ్హాకం సీలసదిసం పటిసరణం నత్థి, సబ్బే పఞ్చ సీలాని సమాదియథా’’తి ఆహ. తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా సీలాని సమాదియింసు. థేరో ‘‘తుమ్హే ఇదాని సీలేసు పతిట్ఠితా, అత్తనో జీవితం వినాసయన్తేసుపి మా మనం పదోసయిత్థా’’తి కకచూపమవిధిం (మ. ని. ౧.౨౨౨ ఆదయో) ఆచిక్ఖి. తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛింసు. అథ తే జానపదా తం సమ్పత్తా ఇతో చితో చ గవేసన్తా తే చోరే దిస్వా సబ్బేవ జీవితా వోరోపేసుం. తే తేసు మనోపదోసమత్తమ్పి అకత్వా అక్ఖణ్డసీలా కాలం కత్వా కామావచరదేవేసు నిబ్బత్తింసు. తేసు జేట్ఠచోరో జేట్ఠదేవపుత్తో అహోసి, ఇతరే తస్సేవ పరివారా.

తే అపరాపరం సంసరన్తా ఏకం బుద్ధన్తరం దేవలోకే ఖేపేత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే దేవలోకతో చవిత్వా జేట్ఠదేవపుత్తో సావత్థినగరద్వారే కేవట్టగామే పఞ్చసతకులగామజేట్ఠకస్స కేవట్టస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, యసోజోతిస్స నామం అకంసు. ఇతరేపి అవసేసకేవట్టానం పుత్తా హుత్వా నిబ్బత్తింసు. తే పుబ్బసన్నివాసేన సబ్బేపి సహాయకా హుత్వా సహపంసుకీళితం కీళన్తా అనుపుబ్బేన వయప్పత్తా అహేసుం, యసోజో తేసం అగ్గో అహోసి. తే సబ్బేవ ఏకతో హుత్వా జాలాని గహేత్వా నదితళాకాదీసు మచ్ఛే బన్ధన్తా విచరన్తి.

అథేకదివసం అచిరవతియా నదియా జాలే ఖిత్తే సువణ్ణవణ్ణో మచ్ఛో అన్తోజాలే పావిసి. తం దిస్వా సబ్బేపి కేవట్టా ‘‘అమ్హాకం పుత్తా మచ్ఛే బన్ధన్తా సువణ్ణవణ్ణం మచ్ఛం బన్ధింసూ’’తి హట్ఠతుట్ఠా అహేసుం. అథ తే పఞ్చసతాపి సహాయకా మచ్ఛం నావాయ పక్ఖిపిత్వా నావం ఉక్ఖిపిత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. రాజా తం దిస్వా ‘‘భగవా ఏతస్స సువణ్ణవణ్ణకారణం జానిస్సతీ’’తి మచ్ఛం గాహాపేత్వా భగవతో దస్సేసి. సత్థా ‘‘అయం కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధస్స సాసనే ఓసక్కమానే పబ్బజిత్వా మిచ్ఛా పటిపజ్జన్తో సాసనం ఓసక్కాపేత్వా నిరయే నిబ్బత్తో ఏకం బుద్ధన్తరం నిరయే పచ్చిత్వా తతో చుతో అచిరవతియం మచ్ఛో హుత్వా నిబ్బత్తో’’తి వత్వా తస్స మాతుభగినీనఞ్చ నిరయే నిబ్బత్తభావం, తస్స భాతికత్థేరస్స పరినిబ్బుతభావఞ్చ తేనేవ కథాపేత్వా ఇమిస్సా అట్ఠుప్పత్తియా కపిలసుత్తం దేసేసి.

సత్థు దేసనం సుత్వా తే పఞ్చసతా కేవట్టపుత్తా సంవేగజాతా హుత్వా భగవతో సన్తికే పబ్బజిత్వా, ఉపసమ్పన్నా హుత్వా వివేకవాసం వసన్తా భగవన్తం దస్సనాయ ఆగమంసు. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన యసోజప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతానీ’’తిఆది.

తత్థ తేధాతి తే ఇధ. నేవాసికేహీతి నిబద్ధవాసం వసమానేహి. పటిసమ్మోదమానాతి నేవాసికభిక్ఖూహి ‘‘కచ్చావుసో, ఖమనీయ’’న్తిఆదినా పటిసన్థారవసేన సమ్మోదనాయ కతాయ ‘‘ఆమావుసో, ఖమనీయ’’న్తిఆదినా, పున సమ్మోదమానా తేహి సద్ధిం సమప్పవత్తమోదా. సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానాతి ఆచరియుపజ్ఝాయానం అత్తనో చ పాపుణకాని సేనాసనాని పుచ్ఛిత్వా తేహి నేవాసికేహి తేసం ‘‘ఇదం తుమ్హాకం ఆచరియానం, ఇదం తుమ్హాకం ఉపజ్ఝాయానం, ఇదం తుమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి సేనాసనాని సంవిధాపేత్వా అత్తనా చ తత్థ గన్త్వా, ద్వారకవాటాని వివరిత్వా, మఞ్చపీఠకటసారకాదీని నీహరిత్వా పప్ఫోటేత్వా యథాఠానం ఠపనాదివసేన పఞ్ఞాపేన్తా చ.

పత్తచీవరాని పటిసామయమానాతి, ‘‘భన్తే, ఇమం మే పత్తం ఠపేథ, ఇదం చీవరం, ఇదం థాలకం, ఇదం ఉదకతుమ్బం, ఇదం మే కత్తరయట్ఠి’’న్తి ఏవం సమణపరిక్ఖారం సంగోపయమానా. ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దాతి ఉద్ధం గతట్ఠేన ఉచ్చో సద్దో యేసన్తే ఉచ్చాసద్దా అకారస్స ఆకారం కత్వా. సమన్తతో పత్థటట్ఠేన మహన్తో సద్దో యేసన్తే మహాసద్దా. కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపేతి కేవట్టా వియ మచ్ఛవిలుమ్పనే. యథా నామ కేవట్టా ఉదకే వట్టనతో మచ్ఛగ్గహణత్థం పవత్తనతో ‘‘కేవట్టా’’తి లద్ధనామా మచ్ఛబన్ధా మచ్ఛగ్గహణత్థం జలే జాలం పక్ఖిపిత్వా ‘‘పవిట్ఠో న పవిట్ఠో, గహితో న గహితో’’తిఆదినా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోన్తి. యథా చ తే మచ్ఛపచ్ఛిఆదీని ఠపితట్ఠానే మహాజనే గన్త్వా ‘‘మయ్హం ఏకం మచ్ఛం దేథ, మయ్హం ఏకం మచ్ఛఫాలం దేథ, అముకస్స దిన్నో మహన్తో, మయ్హం ఖుద్దకో’’తిఆదీని వత్వా విలుమ్పమానే తేసం పటిసేధనాదివసేన ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా చ హోన్తి, ఏవమేతే భిక్ఖూతి దస్సేతి. తేతేతి తే ఏతే. కింనూతి కిస్స ను, కిమత్థం నూతి అత్థో. తేమేతి తే ఇమే. పణామేమీతి నీహరామి. వోతి తుమ్హే. న వో మమ సన్తికే వత్థబ్బన్తి తుమ్హేహి మయ్హం సన్తికే న వసితబ్బం. యే తుమ్హే మాదిసస్స బుద్ధస్స వసనట్ఠానం ఆగన్త్వా ఏవం మహాసద్దం కరోథ, అత్తనో ధమ్మతాయ వసన్తా కిం నామ సారుప్పం కరిస్సథ, తుమ్హాదిసానం మమ సన్తికే వసనకిచ్చం నత్థీతి దీపేతి. ఏవం పణామితేసు చ భగవతా తేసు ఏకభిక్ఖుపి ‘‘భగవా తుమ్హే మహాసద్దమత్తకేన అమ్హే పణామేథా’’తి వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి పటివచనం అవత్వా బుద్ధగారవేన సబ్బే భగవతో వచనం సమ్పటిచ్ఛన్తా ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి వత్వా నిక్ఖమింసు. ఏవం పన తేసం అహోసి ‘‘మయం సత్థారం పస్సిస్సామ, ధమ్మం సోస్సామ, సత్థు సన్తికే వసిస్సామాతి ఆగతా, ఏవరూపస్స పన గరునో సత్థు సన్తికం ఆగన్త్వా మహాసద్దం కరిమ్హా, అమ్హాకమేవ దోసోయం, పణామితమ్హా తతో, న లద్ధం సత్థు సన్తికే వత్థుం, సమన్తపాసాదికం సువణ్ణవణ్ణం సరీరం ఓలోకేతుం, మధురస్సరేన దేసితం ధమ్మం సోతు’’న్తి. తే బలవదోమనస్సజాతా హుత్వా పక్కమింసు.

సంసామేత్వాతి సుగుత్తం కత్వా. వజ్జీతి ఏవంనామకో జనపదో, వజ్జీ నామ జానపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హీవసేన ‘‘వజ్జీ’’త్వేవ వుచ్చతి. తేన వుత్తం ‘‘వజ్జీసూ’’తి. వగ్గుముదాతి ఏవంనామ లోకస్స పుఞ్ఞసమ్మతా ఏకా నదీ. ‘‘వగ్గముదా’’తిపి పాఠో. అత్థకామేనాతి కిఞ్చి పయోజనం అనపేక్ఖిత్వా అత్థమేవ ఇచ్ఛన్తేన. హితేసినాతి అత్థం ఇచ్ఛన్తేన, ‘‘కిన్తి మే సావకా వట్టదుక్ఖా పరిముచ్చేయ్యు’’న్తి తస్స అత్థసఙ్ఖాతస్స అత్థస్స వా హేతుభూతస్స హితస్స ఏసనసీలేన. తతో ఏవ అత్తనో సరీరఖేదం అగణేత్వా దూరేపి వేనేయ్యసన్తికం గన్త్వా అనుకమ్పనతో అనుకమ్పకేన. తమేవ అనుకమ్పం ఉపాదాయ మయం పణామితా, న అత్తనో వేయ్యావచ్చాదిపచ్చాసీసాయ. యస్మా ధమ్మగరునో బుద్ధా భగవన్తో సమ్మాపటిపత్తియావ పూజేతబ్బా, యే ఉచ్చాసద్దకరణమత్తేపి పణామేన్తి, తస్మా హన్ద మయం, ఆవుసో, తథా విహారం కప్పేమ సబ్బత్థ సతిసమ్పజఞ్ఞయోగేన అపణ్ణకప్పటిపదం పూరేన్తా యథాగహితకమ్మట్ఠానం మత్థకం పాపేన్తా చతుఇరియాపథవిహారం కప్పేమ విహరామ. యథా నో విహరతన్తి యథా అమ్హేసు విహరన్తేసు, భగవా అత్తమనో అస్స, సమ్మాపటిపత్తియా పూజాయ ఆరాధితో భవేయ్యాతి అత్థో.

తేనేవన్తరవస్సేనాతి తస్మింయేవ అన్తరవస్సే మహాపవారణం అనతిక్కమిత్వావ. సబ్బేవ తిస్సో విజ్జా సచ్ఛాకంసూతి సబ్బేయేవ తే పఞ్చసతా భిక్ఖూ పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణం దిబ్బచక్ఖుఞాణం ఆసవక్ఖయఞాణన్తి ఇమా తిస్సో పుబ్బేనివుత్థక్ఖన్ధప్పటిచ్ఛాదకమోహక్ఖన్ధాదీనం వినివిజ్ఝనట్ఠేన విజ్జా అత్తపచ్చక్ఖా అకంసు. లోకియాభిఞ్ఞాసు ఇమాయేవ ద్వే అభిఞ్ఞా ఆసవక్ఖయఞాణస్స బహూపకారా, న తథా దిబ్బసోతచేతోపరియఇద్ధివిధఞాణానీతి దస్సనత్థం విజ్జత్తయమేవేత్థ తేసం భిక్ఖూనం అధిగమదస్సనవసేన ఉద్ధటం. తథా హి వేరఞ్జసుత్తే (అ. ని. ౮.౧౧) భగవా వేరఞ్జబ్రాహ్మణస్స అత్తనో అధిగమం దస్సేన్తో విజ్జత్తయమేవ దేసేసి, న దిబ్బసోతఞాణాదీనం అభావతో. ఏవం తేసమ్పి భిక్ఖూనం విజ్జమానానిపి దిబ్బసోతఞాణాదీని న ఉద్ధటాని. ఛళభిఞ్ఞా హి తే భిక్ఖూ. ఏవఞ్చ కత్వా ‘‘వగ్గుముదాయ నదియా తీరే అన్తరహితా మహావనే కూటాగారసాలాయం భగవతో సమ్ముఖే పాతురహేసు’’న్తి తేసం భిక్ఖూనం ఇద్ధివళఞ్జనం వక్ఖతి.

యథాభిరన్తన్తి యథాభిరతిం యథాజ్ఝాసయం. బుద్ధానఞ్హి ఏకస్మిం ఠానే వసన్తానం ఛాయూదకవిపత్తిం వా అఫాసుకసేనాసనం వా మనుస్సానం అస్సద్ధాదిభావం వా ఆగమ్మ అనభిరతి నామ నత్థి, తేసం సమ్పత్తియా ‘‘ఫాసుం విహరామా’’తి చిరవిహారోపి నత్థి. యత్థ పన భగవతి విహరన్తే మనుస్సా సరణేసు వా పతిట్ఠహన్తి, సీలాని వా సమాదియన్తి పబ్బజన్తి, సోతాపత్తిమగ్గాదీని వా పాపుణన్తి, సత్థా తాసు సమ్పత్తీసు తేసం పతిట్ఠాపనత్థం వసతి, తదభావే పక్కమతి. తదా హి సావత్థియం కత్తబ్బబుద్ధకిచ్చం నాహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో భగవా సావత్థియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన వేసాలీ తేన చారికం పక్కామీ’’తి.

చారికం చరమానోతి అద్ధానగమనం గచ్ఛన్తో. చారికా చ నామేసా భగవతో దువిధా తురితచారికా అతురితచారికాతి. తత్థ దూరేపి బోధనేయ్యపుగ్గలం దిస్వా తస్స బోధనత్థం సహసా గమనం తురితచారికా నామ, సా మహాకస్సపపచ్చుగ్గమనాదీసు దట్ఠబ్బా. యా పన గామనిగమరాజధానీపటిపాటియా దేవసికం యోజనద్ధయోజనవసేన పిణ్డపాతచరియాదీహి లోకం అనుగ్గణ్హన్తో గచ్ఛతి, అయం అతురితచారికా నామ, అయమేవ ఇధాధిప్పేతా. తదవసరీతి తేన అవసరి, తం వా అవసరి, తత్థ అవసరి, పావిసీతి అత్థో.

తత్రాతి తస్సం. సుదన్తి నిపాతమత్తం. వేసాలియన్తి తిక్ఖత్తుం విసాలీభూతత్తా ‘‘వేసాలీ’’తి లద్ధనామే లిచ్ఛవిరాజూనం నగరే. మహావనేతి మహావనం నామ సయంజాతం అరోపిమం సపరిచ్ఛేదం మహన్తం వనం. కపిలవత్థుసామన్తా పన మహావనం హిమవన్తేన సహ ఏకాబద్ధం అపరిచ్ఛేదం హుత్వా మహాసముద్దం ఆహచ్చ ఠితం. ఇదం తాదిసం న హోతి, సపరిచ్ఛేదం మహన్తం వనన్తి మహావనం. కూటాగారసాలాయన్తి తస్మిం మహావనే భగవన్తం ఉద్దిస్స కతే ఆరామే కూటాగారం అన్తో కత్వా హంసవట్టకచ్ఛన్నేన కతా సబ్బాకారసమ్పన్నా బుద్ధస్స భగవతో గన్ధకుటి కూటాగారసాలా నామ, తస్సం కూటాగారసాలాయం. వగ్గుముదాతీరియానన్తి వగ్గుముదాతీరవాసీనం. చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసి కరిత్వాతి అత్తనో చిత్తేన తేసం చిత్తం పరిచ్ఛిజ్జ మనసి కరిత్వా, చేతోపరియఞాణేన వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన వా తేహి అధిగతవిసేసం జానిత్వాతి అత్థో.

ఆలోకజాతా వియాతి సఞ్జాతాలోకా వియ. ఇతరం తస్సేవ వేవచనం, చన్దసహస్ససూరియసహస్సేహి ఓభాసితా వియాతి అత్థో. యస్మా తే యసోజప్పముఖా పఞ్చసతా భిక్ఖూ సబ్బసో అవిజ్జన్ధకారవిధమనేన ఆలోకభూతా ఓభాసభూతా హుత్వా విహరన్తి, తస్మా భగవా తేహి ఠితదిసాయ ‘‘ఆలోకజాతా వియ మే, ఆనన్ద, ఏసా దిసా’’తిఆదినా వణ్ణభణనాపదేసేన తే భిక్ఖూ పసంసతి. తేన వుత్తం – ‘‘యస్సం దిసాయం వగ్గుముదాతీరియా భిక్ఖూ విహరన్తీ’’తి. అప్పటికూలాతి న పటికూలా, మనాపా మనోహరాతి అత్థో. యస్మిఞ్హి పదేసే సీలాదిగుణసమ్పన్నా మహేసినో విహరన్తి, తం కిఞ్చాపి ఉక్కూలవికూలవిసమదుగ్గాకారం, అథ ఖో మనుఞ్ఞం రమణీయమేవ. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘గామే వా యది వారఞ్ఞే, నిన్నే వా యది వా థలే;

యత్థ అరహన్తో విహరన్తి, తం భూమిరామణేయ్యక’’న్తి. (ధ. ప. ౯౮);

పహిణేయ్యాసీతి పేసేయ్యాసి. సత్థా ఆయస్మన్తానం దస్సనకామోతి తేసం భిక్ఖూనం సన్తికే పహేణాకారదస్సనం. ఇతి భగవా యదత్థం తే భిక్ఖూ పణామేసి, తమత్థం మత్థకప్పత్తం దిస్వా ఆరద్ధచిత్తో తేసం దస్సనకామతం థేరస్స ఆరోచేసి. ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘అహం ఇమే ఉచ్చాసద్దమహాసద్దకరణే పణామేస్సామి, అథ తే భద్రో అస్సాజానీయో వియ కసాభిఘాతేన, తేన చోదితా సంవేగప్పత్తా మమారాధనత్థం అరఞ్ఞం పవిసిత్వా ఘటేన్తా వాయమన్తా ఖిప్పమేవ అరహత్తం సచ్ఛికరిస్సన్తీ’’తి. ఇదాని తే అగ్గఫలప్పత్తే దిస్వా తాయ అరహత్తప్పత్తియా ఆరాధితచిత్తో తేసం దస్సనకామో హుత్వా ఏవం ధమ్మభణ్డాగారికం ఆణాపేసి.

సో భిక్ఖూతి ఆనన్దత్థేరేన తథా ఆణత్తో ఛళభిఞ్ఞో ఏకో భిక్ఖు. పముఖేతి సమ్ముఖే. ఆనేఞ్జసమాధినాతి చతుత్థజ్ఝానపాదకేన అగ్గఫలసమాధినా, ‘‘అరూపజ్ఝానపాదకేనా’’తిపి వదన్తి. ‘‘ఆనేఞ్జేన సమాధినా’’తిపి పాఠో. కస్మా పన భగవా తేసం భిక్ఖూనం ఆగమనం జానన్తో పటిసన్థారం అకత్వా సమాపత్తింయేవ సమాపజ్జి? తేసం అత్తనా సమాపన్నసమాపత్తిం జానిత్వా సమాపజ్జనత్థం, తేసం పుబ్బే పణామితానం ఇదాని అత్తనా సమానసమ్భోగదస్సనత్థం, ఆనుభావదీపనత్థం, వినా వచీభేదేన అఞ్ఞబ్యాకరణదీపనత్థఞ్చ. అపరే పనాహు ‘‘పుబ్బే పణామితానం ఇదాని అత్తనో సన్తికం ఆగతానం అనుత్తరసుఖుప్పాదనేన అనఞ్ఞసాధారణపటిసన్థారకరణత్థ’’న్తి. తేపి ఆయస్మన్తో భగవతో అజ్ఝాసయం ఞత్వా తంయేవ సమాపత్తిం సమాపజ్జింసు. తేన వుత్తం – ‘‘కతమేన ను ఖో భగవా విహారేన ఏతరహి విహరతీ’’తిఆది.

ఏత్థ చ రూపావచరచతుత్థజ్ఝానం కోసజ్జాదీనం పారిపన్తికధమ్మానం సువిదూరభావతో ఇద్ధియా మూలభూతేహి అనోణమనాదీహి సోళసహి వోదానధమ్మేహి సమన్నాగమనతో ఆనేఞ్జప్పత్తం సయం అనిఞ్జనట్ఠేన ఆనేఞ్జన్తి వుచ్చతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అనోణతం చిత్తం కోసజ్జే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. అనుణ్ణతం చిత్తం ఉద్ధచ్చే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. అనభిరతం చిత్తం రాగే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. అనపనతం చిత్తం బ్యాపాదే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. అనిస్సితం చిత్తం దిట్ఠియా న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. అప్పటిబద్ధం చిత్తం ఛన్దరాగే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. విప్పముత్తం చిత్తం కామరాగే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. విసంయుత్తం చిత్తం కిలేసే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. విమరియాదికతం చిత్తం కిలేసమరియాదాయ న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. ఏకత్తగతం చిత్తం నానత్తకిలేసే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. సద్ధాయ పరిగ్గహితం చిత్తం అస్సద్ధియే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. వీరియేన పరిగ్గహితం చిత్తం కోసజ్జే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. సతియా పరిగ్గహితం చిత్తం పమాదే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. సమాధినా పరిగ్గహితం చిత్తం ఉద్ధచ్చే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. పఞ్ఞాయ పరిగ్గహితం చిత్తం అవిజ్జాయ న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జం. ఓభాసగతం చిత్తం అవిజ్జన్ధకారే న ఇఞ్జతీతి ఆనేఞ్జ’’న్తి.

రూపావచరచతుత్థజ్ఝానమేవ చ రూపవిరాగభావనావసేన పవత్తితం, ఆరమ్మణవిభాగేన చతుబ్బిధం అరూపావచరజ్ఝానన్తి ఏతేసం పఞ్చన్నం ఝానానం ఆనేఞ్జవోహారో. తేసం యం కిఞ్చి పాదకం కత్వా సమాపన్నా అరహత్తఫలసమాపత్తి ఆనేఞ్జసమాధీతి పోరాణా.

అభిక్కన్తాయాతి అతీతాయ. నిక్ఖన్తేతి నిగ్గతే, అపగతేతి అత్థో. తుణ్హీ అహోసీతి భగవా అరియేన తుణ్హీభావేన తుణ్హీ అహోసి. ఉద్ధస్తే అరుణేతి ఉగ్గతే అరుణే, అరుణో నామ పురత్థిమదిసాయ సూరియోదయతో పురేతరమేవ ఉట్ఠితోభాసో. నన్దిముఖియాతి రత్తియా అరుణస్స ఉగ్గతత్తా ఏవ అరుణప్పభాయ సూరియాలోకూపజీవినో సత్తే నన్దాపనముఖియా వియ రత్తియా జాతాయ, విభాయమానాయాతి అత్థో.

తమ్హా సమాధిమ్హా వుట్ఠహిత్వాతి యథాపరిచ్ఛేదం తతో ఆనేఞ్జసమాధితో అరహత్తఫలసమాపత్తితో ఉట్ఠాయ. సచే ఖో త్వం, ఆనన్ద, జానేయ్యాసీతి భగవా ‘‘ఇమే చ భిక్ఖూ ఏత్తకం కాలం ఇమినా నామ సమాపత్తిసుఖేన వీతినామేన్తీ’’తి, ఆనన్ద, యది త్వం జానేయ్యాసి. ఏత్తకమ్పి తే నప్పటిభాసేయ్యాతి లోకియపటిసమ్మోదనం సన్ధాయ యదిదం తే ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తీ’’తిఆదినా తిక్ఖత్తుం పటిభానం ఉపట్ఠితం, తయిదం ఏత్తకమ్పి తే న ఉపట్ఠహేయ్య. యస్మా చ ఖో త్వం, ఆనన్ద, సేక్ఖో అసేక్ఖం సమాపత్తివిహారం న జానాసి, తస్మా మం ఇమేసం భిక్ఖూనం లోకియపటిసమ్మోదనం కారేతుం ఉస్సుక్కం ఆపజ్జి. అహం పన ఇమేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం లోకుత్తరపటిసమ్మోదనేనేవ తియామరత్తిం వీతినామేసిన్తి దస్సేన్తో భగవా ఆహ – ‘‘అహఞ్చ, ఆనన్ద, ఇమాని చ పఞ్చ భిక్ఖుసతాని సబ్బేవ ఆనేఞ్జసమాధినా నిసీదిమ్హా’’తి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం తేసం భిక్ఖూనం అత్తనా సమం ఆనేఞ్జసమాధిసమాపజ్జనసమత్థతాసఙ్ఖాతం వసీభావత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం తేసం భిక్ఖూనం అనవసేసరాగాదిప్పహానసంసిద్ధితాదిసభావదీపనం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ యస్స జితో కామకణ్డకోతి కుసలపక్ఖవిజ్ఝనట్ఠేన కణ్డకభూతో కిలేసకామో యేన అరియపుగ్గలేన అనవసేసం జితో పహీనో, ఏతేనస్స అనునయాభావం దస్సేతి. ‘‘గామకణ్టకో’’తిపి పాఠో. తస్సత్థో – గామే కణ్టకో కణ్టకట్ఠానియో సకలో వత్థుకామో యస్స జితోతి. జయో చస్స తప్పటిబద్ధఛన్దరాగప్పహానేనేవ వేదితబ్బో, తేన తేసం అనాగామిమగ్గో వుత్తో హోతి. అక్కోసో చ జితోతి సమ్బన్ధో. వధో చ బన్ధనఞ్చాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. తేసు అక్కోసజయేన వచీదుచ్చరితాభావో, ఇతరేన కాయదుచ్చరితాభావో దస్సితో. తేన తంనిమిత్తకస్స బ్యాపాదస్స అనవసేసప్పహానేన తతియమగ్గో వుత్తో హోతి. అథ వా అక్కోసాదిజయవచనేన తతియమగ్గో వుత్తో హోతి, అక్కోసాదీనం అచ్చన్తఖమనం తత్థ పకాసితం హోతి, ఉభయథాపి నేసం విరోధాభావం దస్సేతి. పబ్బతో వియ సో ఠితో అనేజోతి ఏజా వుచ్చతి చలనకిలేసపరిపన్థో, ఏజాహేతూనం అవసేసకిలేసానం అభావేన అనేజో, అనేజత్తాయేవ సబ్బకిలేసేహి పరవాదవాతేహి చ అకమ్పనీయత్తా ఠితో ఏకగ్ఘనపబ్బతసదిసో. సుఖదుక్ఖేసు న వేధతి స భిక్ఖూతి సో భిన్నకిలేసో భిక్ఖు సుఖదుక్ఖనిమిత్తం న కమ్పతీతి హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. ఇతి భగవా తేసం పఞ్చసతానం భిక్ఖూనం అరహత్తాధిగమేన తాదిభావప్పత్తిం ఏకజ్ఝం కత్వా ఏకపుగ్గలాధిట్ఠానం ఉదానం ఉదానేసీతి.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.