౪. సక్కారసుత్తవణ్ణనా

౧౪. చతుత్థే తేన ఖో పన సమయేన భగవా సక్కతో హోతీతి కప్పానం సతసహస్సాధికేసు చతూసు అసఙ్ఖ్యేయ్యేసు పరిపూరితస్స పుఞ్ఞసమ్భారవిసేసస్స ఫలభూతేన ‘‘ఇతో పరం మయ్హం ఓకాసో నత్థీ’’తి ఉస్సహజాతేన వియ ఉపరూపరి వడ్ఢమానేన సక్కారాదినా భగవా సక్కతో హోతి. సబ్బదిసాసు హి యమకమహామేఘో వుట్ఠహిత్వా మహోఘం వియ సబ్బపారమియో ‘‘ఏకస్మిం అత్తభావే విపాకం దస్సామా’’తి సమ్పిణ్డితా వియ భగవతో లాభసక్కారమహోఘం నిబ్బత్తయింసు. తతో అన్నపానవత్థయానమాలాగన్ధవిలేపనాదిహత్థా ఖత్తియబ్రాహ్మణాదయో ఆగన్త్వా ‘‘కహం బుద్ధో, కహం భగవా, కహం దేవదేవో, కహం నరాసభో, కహం పురిససీహో’’తి భగవన్తం పరియేసన్తి. సకటసతేహి పచ్చయే ఆహరిత్వా ఓకాసం అలభమానా సమన్తా గావుతప్పమాణేపి సకటధురేన సకటధురం ఆహచ్చ తిట్ఠన్తి చేవ అనుబన్ధన్తి చ అన్ధకవిన్దబ్రాహ్మణాదయో వియ. సబ్బం తం ఖన్ధకే (మహావ. ౨౮౨) తేసు తేసు చ సుత్తేసు ఆగతనయేన వేదితబ్బం. యథా చ భగవతో, ఏవం భిక్ఖుసఙ్ఘస్సాతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యావతా ఖో, చున్ద, ఏతరహి సఙ్ఘా వా గణా వా లోకే ఉప్పన్నా, నాహం, చున్ద, అఞ్ఞం ఏకసఙ్ఘమ్పి సమనుపస్సామి ఏవం లాభగ్గయసగ్గప్పత్తం, యథరివాయం, చున్ద, భిక్ఖుసఙ్ఘో’’తి (దీ. ని. ౩.౧౭౬).

స్వాయం భగవతో చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ ఉప్పన్నో లాభసక్కారో ఏకతో హుత్వా ద్విన్నం మహానదీనం ఉదకోఘో వియ అప్పమేయ్యో అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన భగవా సక్కతో హోతి…పే… పరిక్ఖారానం, భిక్ఖుసఙ్ఘోపి సక్కతో…పే… పరిక్ఖారాన’’న్తి.

తిత్థియా పన పుబ్బే అకతపుఞ్ఞతాయ చ దుప్పటిపన్నతాయ చ అసక్కతా అగరుకతా, బుద్ధుప్పాదేన పన విసేసతో విపన్నసోభా సూరియుగ్గమనే ఖజ్జోపనకా వియ నిప్పభా నిత్తేజా హతలాభసక్కారా అహేసుం. తే తాదిసం భగవతో సఙ్ఘస్స చ లాభసక్కారం అసహమానా ఇస్సాపకతా ‘‘ఏవం ఇమే ఫరుసాహి వాచాహి ఘట్టేత్వావ పలాపేస్సామా’’తి ఉసూయా విసుగ్గారం ఉగ్గిరన్తా తత్థ తత్థ భిక్ఖూ అక్కోసన్తా పరిభాసన్తా విచరింసు. తేన వుత్తం – ‘‘అఞ్ఞతిత్థియా పన పరిబ్బాజకా అసక్కతా హోన్తి…పే… పరిక్ఖారానం. అథ ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా భగవతో సక్కారం అసహమానా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ గామే చ అరఞ్ఞే చ భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసేన్తి విహేసేన్తీ’’తి.

తత్థ అసబ్భాహీతి అసభాయోగ్గాహి సభాయం సాధుజనసమూహే వత్తుం అయుత్తాహి, దుట్ఠుల్లాహీతి అత్థో. ఫరుసాహీతి కక్ఖళాహి మమ్మచ్ఛేదికాహి. అక్కోసన్తీతి జాతిఆదీహి అక్కోసవత్థూహి ఖుంసేన్తి. పరిభాసన్తీతి భణ్డనవసేన భయం ఉప్పాదేన్తా తజ్జేన్తి. రోసేన్తీతి యథా పరస్స రోసో హోతి, ఏవం అనుద్ధంసనవసేన రోసం ఉప్పాదేన్తి. విహేసేన్తీతి విహేఠేన్తి, వివిధేహి ఆకారేహి అఫాసుం కరోన్తి.

కథం పనేతే సమన్తపాసాదికే భగవతి భిక్ఖుసఙ్ఘే చ అక్కోసాదీని పవత్తేసున్తి? భగవతో ఉప్పాదతో పహీనలాభసక్కారతాయ ఉపహతచిత్తా పథవిం ఖణిత్వా పక్ఖలన్తా వియ అవణే వేళురియమణిమ్హి వణం ఉప్పాదేన్తా వియ చ సున్దరికం నామ పరిబ్బాజికం సఞ్ఞాపేత్వా తాయ సత్థు భిక్ఖూనఞ్చ అవణ్ణం వుట్ఠాపేత్వా అక్కోసాదీని పవత్తేసుం. తం పనేతం సున్దరీవత్థు పరతో సున్దరీసుత్తే (ఉదా. ౩౮) పాళియంయేవ ఆగమిస్సతి, తస్మా యమేత్థ వత్తబ్బం, తం తత్థేవ వణ్ణయిస్సామ.

భిక్ఖూ భగవతో సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా తం పవత్తిమారోచేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు…పే… విహేసేన్తీ’’తి. తం వుత్తత్థమేవ.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం ఇస్సాపకతానం తిత్థియానం విప్పటిపత్తిం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం తేహి కతే విప్పకారే పసన్నచిత్తేహి చ పరేహి కతే ఉపకారే తాదిభావానుభావదీపకం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ గామే అరఞ్ఞే సుఖదుక్ఖఫుట్ఠోతి గామే వా అరఞ్ఞే వా యత్థ కత్థచి సుఖేన దుక్ఖేన చ ఫుట్ఠో సుఖదుక్ఖాని అనుభవన్తో, తేసం వా పచ్చయేహి సమఙ్గీభూతో. నేవత్తతో నో పరతో దహేథాతి ‘‘అహం సుఖితో, అహం దుక్ఖితో, మమ సుఖం, మమ దుక్ఖం, పరేనిదం మయ్హం సుఖదుక్ఖం ఉప్పాదిత’’న్తి చ నేవ అత్తతో న పరతో తం సుఖదుక్ఖం ఠపేథ. కస్మా? న హేత్థ ఖన్ధపఞ్చకే అహన్తి వా మమన్తి వా పరోతి వా పరస్సాతి వా పస్సితబ్బయుత్తకం కిఞ్చి అత్థి, కేవలం సఙ్ఖారా ఏవ పన యథాపచ్చయం ఉప్పజ్జిత్వా ఖణే ఖణే భిజ్జన్తీతి. సుఖదుక్ఖగ్గహణఞ్చేత్థ దేసనాసీసం, సబ్బస్సాపి లోకధమ్మస్స వసేన అత్థో వేదితబ్బో. ఇతి భగవా ‘‘నాహం క్వచని, కస్సచి కిఞ్చనతస్మిం, న చ మమ క్వచని, కత్థచి కిఞ్చనతత్థీ’’తి చతుకోటికం సుఞ్ఞతం విభావేసి.

ఇదాని తస్స అత్తతో పరతో చ అదహనస్స కారణం దస్సేతి ‘‘ఫుసన్తి ఫస్సా ఉపధిం పటిచ్చా’’తి. ఏతే సుఖవేదనీయా దుక్ఖవేదనీయా చ ఫస్సా నామ ఖన్ధపఞ్చకసఙ్ఖాతం ఉపధిం పటిచ్చ తస్మిం సతి యథాసకం విసయం ఫుసన్తి, తత్థ పవత్తన్తియేవ. అదుక్ఖమసుఖా హి వేదనా సన్తసభావతాయ సుఖే ఏవ సఙ్గహం గచ్ఛతీతి దువిధసమ్ఫస్సవసేనేవాయం అత్థవణ్ణనా కతా.

యథా పన తే ఫస్సా న ఫుసన్తి, తం దస్సేతుం ‘‘నిరుపధిం కేన ఫుసేయ్యుం ఫస్సా’’తి వుత్తం. సబ్బసో హి ఖన్ధూపధియా అసతి కేన కారణేన తే ఫస్సా ఫుసేయ్యుం, న తం కారణం అత్థి. యది హి తుమ్హే అక్కోసాదివసేన ఉప్పజ్జనసుఖదుక్ఖం న ఇచ్ఛథ, సబ్బసో నిరుపధిభావేయేవ యోగం కరేయ్యాథాతి అనుపాదిసేసనిబ్బానధాతుయా గాథం నిట్ఠపేసి. ఏవం ఇమినా ఉదానేన వట్టవివట్టం కథితం.

చతుత్థసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.