౧. ముచలిన్దసుత్తవణ్ణనా

౧౧. ముచలిన్దవగ్గస్స పఠమే ముచలిన్దమూలేతి ఏత్థ ముచలిన్దో వుచ్చతి నీపరుక్ఖో. సో ‘‘నిచులో’’తిపి వుచ్చతి, తస్స సమీపే. కేచి పన ‘‘ముచలోతి తస్స రుక్ఖస్స నామం, తం వనజేట్ఠకతాయ పన ముచలిన్దోతి వుత్త’’న్తి వదన్తి. మహా అకాలమేఘోతి అసమ్పత్తే వస్సకాలే ఉప్పన్నమహామేఘో. సో హి గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసే సకలచక్కవాళగబ్భం పూరేన్తో ఉదపాది. సత్తాహవద్దలికాతి తస్మిం ఉప్పన్నే సత్తాహం అవిచ్ఛిన్నవుట్ఠికా అహోసి. సీతవాతదుద్దినీతి సా చ సత్తాహవద్దలికా ఉదకఫుసితసమ్మిస్సేన సీతవాతేన సమన్తతో పరిబ్భమన్తేన దుసితదివసత్తా దుద్దినీ నామ అహోసి. ముచలిన్దో నామ నాగరాజాతి తస్సేవ ముచలిన్దరుక్ఖస్స సమీపే పోక్ఖరణియా హేట్ఠా నాగభవనం అత్థి, తత్థ నిబ్బత్తో మహానుభావో నాగరాజా. సకభవనాతి అత్తనో నాగభవనతో. సత్తక్ఖత్తుం భోగేహి పరిక్ఖిపిత్వాతి సత్తవారే అత్తనో సరీరభోగేహి భగవతో కాయం పరివారేత్వా. ఉపరిముద్ధని మహన్తం ఫణం విహచ్చాతి భగవతో ముద్ధప్పదేసస్స ఉపరి అత్తనో మహన్తం ఫణం పసారేత్వా. ‘‘ఫణం కరిత్వా’’తిపి పాఠో, సో ఏవత్థో.

తస్స కిర నాగరాజస్స ఏతదహోసి ‘‘భగవా చ మయ్హం భవనసమీపే రుక్ఖమూలే నిసిన్నో, అయఞ్చ సత్తాహవద్దలికా వత్తతి, వాసాగారమస్స లద్ధుం వట్టతీ’’తి. సో సత్తరతనమయం పాసాదం నిమ్మినితుం సక్కోన్తోపి ‘‘ఏవం కతే కాయసారో గహితో న భవిస్సతి, దసబలస్స కాయవేయ్యావచ్చం కరిస్సామీ’’తి మహన్తం అత్తభావం కత్వా సత్థారం సత్తక్ఖత్తుం భోగేహి పరిక్ఖిపిత్వా ఉపరి ఫణం కత్వా ధారేసి. ‘‘పరిక్ఖేపబ్భన్తరం లోహపాసాదే భణ్డాగారగబ్భప్పమాణం అహోసీ’’తి ఖన్ధకట్ఠకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౫) వుత్తం. మజ్ఝిమట్ఠకథాయం పన ‘‘హేట్ఠాలోహపాసాదప్పమాణ’’న్తి (మ. ని. అట్ఠ. ౧.౨౮౪). ‘‘ఇచ్ఛితిచ్ఛితేన ఇరియాపథేన సత్థా విహరిస్సతీ’’తి కిర నాగరాజస్స అజ్ఝాసయో. భగవా పన యథానిసిన్నోవ సత్తాహం వీతినామేసి. తఞ్చ ఠానం సుపిహితవాతపానం సుఫుసితఅగ్గళద్వారం కూటాగారం వియ అహోసి. మా భగవన్తం సీతన్తిఆది తస్స తథా కరిత్వా ఠానకారణపరిదీపనం. సో హి ‘‘మా భగవన్తం సీతం బాధయిత్థ, మా ఉణ్హం, మా డంసాదిసమ్ఫస్సో బాధయిత్థా’’తి తథా కరిత్వా అట్ఠాసి.

తత్థ కిఞ్చాపి సత్తాహవద్దలికాయ ఉణ్హమేవ నత్థి, సచే పన అన్తరన్తరా మేఘో విగచ్ఛేయ్య, ఉణ్హం భవేయ్య, తమ్పి మా బాధయిత్థాతి ఏవం తస్స చిన్తేతుం యుత్తం. కేచి పనేత్థ వదన్తి ‘‘ఉణ్హగ్గహణం భోగపరిక్ఖేపస్స విపులభావకరణే కారణకిత్తనం. ఖుద్దకే హి తస్మిం భగవన్తం నాగస్స సరీరసమ్భూతా ఉస్మా బాధేయ్య, విపులభావకరణేన పన తాదిసం ‘మా ఉణ్హం బాధయిత్థా’తి తథా కరిత్వా అట్ఠాసీ’’తి.

విద్ధన్తి ఉబ్బిద్ధం, మేఘవిగమేన దూరీభూతన్తి అత్థో. విగతవలాహకన్తి అపగతమేఘం. దేవన్తి ఆకాసం. విదిత్వాతి ‘‘ఇదాని విగతవలాహకో ఆకాసో, నత్థి భగవతో సీతాదిఉపద్దవో’’తి ఞత్వా. వినివేఠేత్వాతి అపనేత్వా. సకవణ్ణన్తి అత్తనో నాగరూపం. పటిసంహరిత్వాతి అన్తరధాపేత్వా. మాణవకవణ్ణన్తి కుమారకరూపం.

ఏతమత్థన్తి వివేకసుఖప్పటిసంవేదినో యత్థ కత్థచి సుఖమేవ హోతీతి ఏతమత్థం సబ్బాకారేన జానిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం వివేకసుఖానుభావదీపకం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ సుఖో వివేకోతి నిబ్బానసఙ్ఖాతో ఉపధివివేకో సుఖో. తుట్ఠస్సాతి చతుమగ్గఞాణసన్తోసేన తుట్ఠస్స. సుతధమ్మస్సాతి పకాసితధమ్మస్స విస్సుతధమ్మస్స. పస్సతోతి తం వివేకం, యం వా కిఞ్చి పస్సితబ్బం నామ, తం సబ్బం అత్తనో వీరియబలాధిగతేన ఞాణచక్ఖునా పస్సన్తస్స. అబ్యాపజ్జన్తి అకుప్పనభావో, ఏతేన మేత్తాపుబ్బభాగో దస్సితో. పాణభూతేసు సంయమోతి సత్తేసు చ సంయమో అవిహింసనభావో సుఖోతి అత్థో. ఏతేన కరుణాపుబ్బభాగో దస్సితో.

సుఖా విరాగతా లోకేతి విగతరాగతాపి లోకే సుఖా. కీదిసీ? కామానం సమతిక్కమోతి, యా కామానం సమతిక్కమోతి వుచ్చతి, సా విగతరాగతాపి సుఖాతి అత్థో, ఏతేన అనాగామిమగ్గో కథితో. అస్మిమానస్స యో వినయోతి ఇమినా పన అరహత్తం కథితం. అరహత్తఞ్హి అస్మిమానస్స పటిప్పస్సద్ధివినయోతి వుచ్చతి, ఇతో పరఞ్చ సుఖం నామ నత్థి, తేనాహ ‘‘ఏతం వే పరమం సుఖ’’న్తి. ఏవం అరహత్తేన దేసనాయ కూటం గణ్హీతి.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.