౯. జటిలసుత్తవణ్ణనా

౯. నవమే గయాయన్తి ఏత్థ గయాతి గామోపి తిత్థమ్పి వుచ్చతి. గయాగామస్స హి అవిదూరే విహరన్తో భగవా ‘‘గయాయం విహరతీ’’తి వుచ్చతి, తథా గయాతిత్థస్స. గయాతిత్థన్తి హి గయాగామస్స అవిదూరే ఏకా పోక్ఖరణీ అత్థి నదీపి, తదుభయం ‘‘పాపపవాహనతిత్థ’’న్తి లోకియమహాజనో సముదాచరతి. గయాసీసేతి గజసీససదిససిఖరో తత్థ ఏకో పబ్బతో గయాసీసనామకో, యత్థ హత్థికుమ్భసదిసో పిట్ఠిపాసాణో భిక్ఖుసహస్సస్స ఓకాసో పహోతి, తత్ర భగవా విహరతి. తేన వుత్తం – ‘‘గయాయం విహరతి గయాసీసే’’తి.

జటిలాతి తాపసా. తే హి జటాధారితాయ ఇధ ‘‘జటిలా’’తి వుత్తా. అన్తరట్ఠకే హిమపాతసమయేతి హేమన్తస్స ఉతునో అబ్భన్తరభూతే మాఘమాసస్స అవసానే చత్తారో ఫగ్గుణమాసస్స ఆదిమ్హి చత్తారోతి అట్ఠదివసపరిమాణే హిమస్స పతనకాలే. గయాయం ఉమ్ముజ్జన్తీతి కేచి తస్మిం తిత్థసమ్మతే ఉదకే పఠమం నిముగ్గసకలసరీరా తతో ఉమ్ముజ్జన్తి వుట్ఠహన్తి ఉప్పిలవన్తి. నిముజ్జన్తీతి ససీసం ఉదకే ఓసీదన్తి. ఉమ్ముజ్జనిముజ్జమ్పి కరోన్తీతి పునప్పునం ఉమ్ముజ్జననిముజ్జనానిపి కరోన్తి.

తత్థ హి కేచి ‘‘ఏకుమ్ముజ్జనేనేవ పాపసుద్ధి హోతీ’’తి ఏవందిట్ఠికా, తే ఉమ్ముజ్జనమేవ కత్వా గచ్ఛన్తి. ఉమ్ముజ్జనం పన నిముజ్జనమన్తరేన నత్థీతి అవినాభావతో నిముజ్జనమ్పి తే కరోన్తియేవ. యేపి ‘‘ఏకనిముజ్జనేనేవ పాపసుద్ధి హోతీ’’తి ఏవందిట్ఠికా, తేపి ఏకవారమేవ నిముజ్జిత్వా వుత్తనయేన అవినాభావతో ఉమ్ముజ్జనమ్పి కత్వా పక్కమన్తి. యే పన ‘‘తస్మిం తిత్థే నిముజ్జనేనేవ పాపసుద్ధి హోతీ’’తి ఏవందిట్ఠికా, తే తత్థ నిముజ్జిత్వా అస్సాసే సన్నిరుమ్భిత్వా మరుప్పపాతపతితా వియ తత్థేవ జీవితక్ఖయం పాపుణన్తి. అపరే ‘‘పునప్పునం ఉమ్ముజ్జననిముజ్జనాని కత్వా న్హాతే పాపసుద్ధి హోతీ’’తి ఏవందిట్ఠికా, తే కాలేన కాలం ఉమ్ముజ్జననిముజ్జనాని కరోన్తి. తే సబ్బేపి సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘ఉమ్ముజ్జన్తిపి నిముజ్జన్తిపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జమ్పి కరోన్తీ’’తి. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి నిముజ్జనపుబ్బకం ఉమ్ముజ్జనం, నిముజ్జనమేవ పన కరోన్తా కతిపయా, ఉమ్ముజ్జనం తదుభయఞ్చ కరోన్తా బహూతి తేసం యేభుయ్యభావదస్సనత్థం ఉమ్ముజ్జనం పఠమం వుత్తం. తథా సమ్బహులా జటిలాతి జటిలానం యేభుయ్యతాయ వుత్తం, ముణ్డసిఖణ్డినోపి చ బ్రాహ్మణా ఉదకసుద్ధికా తస్మిం కాలే తత్థ తథా కరోన్తి.

ఓసిఞ్చన్తీతి కేచి గయాయ ఉదకం హత్థేన గహేత్వా అత్తనో సీసే చ సరీరే చ ఓసిఞ్చన్తి, అపరే ఘటేహి ఉదకం గహేత్వా తీరే ఠత్వా తథా కరోన్తి. అగ్గిం జుహన్తీతి కేచి గయాతీరే వేదిం సజ్జేత్వా ధూమదబ్భిపూజాదికే ఉపకరణే ఉపనేత్వా అగ్గిహుతం జుహన్తి అగ్గిహుతం పరిచరన్తి. ఇమినా సుద్ధీతి ఇమినా గయాయం ఉమ్ముజ్జనాదినా అగ్గిపరిచరణేన చ పాపమలతో సుద్ధి పాపపవాహనా సంసారసుద్ధి ఏవ వా హోతీతి ఏవందిట్ఠికా హుత్వాతి అత్థో.

ఉమ్ముజ్జనాది చేత్థ నిదస్సనమత్తం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. తేసు హి కేచి ఉదకవాసం వసన్తి, కేచి ఉదకస్సఞ్జలిం దేన్తి, కేచి తస్మిం ఉదకే ఠత్వా చన్దిమసూరియే అనుపరివత్తన్తి, కేచి అనేకసహస్సవారం సావిత్తిఆదికే జపన్తి, కేచి ‘‘ఇన్ద ఆగచ్ఛా’’తిఆదినా విజ్జాజపం అవ్హాయన్తి, కేచి మహతుపట్ఠానం కరోన్తి, ఏవఞ్చ కరోన్తా కేచి ఓతరన్తి, కేచి ఉత్తరన్తి కేచి ఉత్తరిత్వా సుద్ధికఆచమనం కరోన్తి, కేచి అన్తోఉదకే ఠితా తన్తీ వాదేన్తి, వీణం వాదేన్తీతి ఏవమాదికా నానప్పకారకిరియా దస్సేన్తి. యస్మా వా తే ఏవరూపా వికారకిరియా కరోన్తాపి తస్మిం ఉదకే నిముజ్జనఉమ్ముజ్జనపుబ్బకమేవ కరోన్తి, తస్మా తం సబ్బం నిముజ్జనుమ్ముజ్జనన్తోగధమేవ కత్వా ‘‘ఉమ్ముజ్జన్తీ’’తిపిఆది వుత్తం. ఏవం తత్థ ఆకులబ్యాకులే వత్తమానే ఉపరిపబ్బతే ఠితో భగవా తేసం తం కోలాహలం సుత్వా ‘‘కిన్ను ఖో ఏత’’న్తి ఓలోకేన్తో తం కిరియవికారం అద్దస, తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘అద్దసా ఖో భగవా…పే… ఇమినా సుద్ధీ’’తి, తం వుత్తత్థమేవ.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం అత్థం ఉదకోరోహనాదిఅసుద్ధిమగ్గే తేసం సుద్ధిమగ్గపరామసనం సచ్చాదికే చ సుద్ధిమగ్గే అత్తనో అవిపరీతావబోధం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం ఉదకసుద్ధియా అసుద్ధిమగ్గభావదీపకం సచ్చాదిధమ్మానఞ్చ యాథావతో సుద్ధిమగ్గభావదీపకం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ న ఉదకేన సుచీ హోతీతి ఏత్థ ఉదకేనాతి ఉదకుమ్ముజ్జనాదినా. ఉదకుమ్ముజ్జనాది హి ఇధ ఉత్తరపదలోపేన ‘‘ఉదక’’న్తి వుత్తం యథా రూపభవో రూపన్తి. అథ వా ఉదకేనాతి ఉమ్ముజ్జనాదికిరియాయ సాధనభూతేన ఉదకేన సుచి సత్తస్స సుద్ధి నామ న హోతి, నత్థీతి అత్థో. అథ వా సుచీతి తేన యథావుత్తేన ఉదకేన సుచి పాపమలతో సుద్ధో నామ సత్తో న హోతి. కస్మా? బహ్వేత్థ న్హాయతీ జనో. యది హి ఉదకోరోహనాదినా యథావుత్తేన పాపసుద్ధి నామ సియా, బహు ఏత్థ ఉదకే జనో న్హాయతి, మాతుఘాతాదిపాపకమ్మకారీ అఞ్ఞో చ గోమహింసాదికో అన్తమసో మచ్ఛకచ్ఛపే ఉపాదాయ, తస్స సబ్బస్సాపి పాపసుద్ధి సియా, న పనేవం హోతి. కస్మా? న్హానస్స పాపహేతూనం అప్పటిపక్ఖభావతో. యఞ్హి యం వినాసేతి, సో తస్స పటిపక్ఖో యథా ఆలోకో అన్ధకారస్స, విజ్జా చ అవిజ్జాయ, న ఏవం న్హానం పాపస్స. తస్మా నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం ‘‘న ఉదకేన సుచి హోతీ’’తి.

యేన పన సుచి హోతి, తం దస్సేతుం ‘‘యమ్హి సచ్చఞ్చా’’తిఆదిమాహ. తత్థ యమ్హీతి యస్మిం పుగ్గలే. సచ్చన్తి వచీసచ్చఞ్చేవ విరతిసచ్చఞ్చ. అథ వా సచ్చన్తి ఞాణసచ్చఞ్చేవ పరమత్థసచ్చఞ్చ. ధమ్మోతి అరియమగ్గధమ్మో, ఫలధమ్మో చ, సో సబ్బోపి యస్మిం పుగ్గలే ఉపలబ్భతి, సో సుచీ సో చ బ్రాహ్మణోతి సో అరియపుగ్గలో విసేసతో ఖీణాసవో అచ్చన్తసుద్ధియా సుచి చ బ్రాహ్మణో చాతి. కస్మా పనేత్థ సచ్చం ధమ్మతో విసుం కత్వా గహితం? సచ్చస్స బహూపకారత్తా. తథా హి ‘‘సచ్చం వే అమతా వాచా (సు. ని. ౪౫౫), సచ్చం హవే సాదుతరం రసానం (సం. ని. ౧.౨౪౬; సు. ని. ౧౮౪), సచ్చే అత్థే చ ధమ్మే చ, ఆహు సన్తో పతిట్ఠితా (సు. ని. ౪౫౫), సచ్చే ఠితా సమణబ్రాహ్మణా చా’’తిఆదినా (జా. ౨.౨౧.౪౩౩) అనేకేసు సుత్తపదేసు సచ్చగుణా పకాసితా. సచ్చవిపరియస్స చ ‘‘ఏకం ధమ్మం అతీతస్స, ముసావాదిస్స జన్తునో (ధ. ప. ౧౭౬), అభూతవాదీ నిరయం ఉపేతీ’’తి (ధ. ప. ౩౦౬) చ ఆదినా పకాసితాతి.

నవమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.