౭. అజకలాపకసుత్తవణ్ణనా

౭. సత్తమే పావాయన్తి ఏవంనామకే మల్లరాజూనం నగరే. అజకలాపకే చేతియేతి అజకలాపకేన నామ యక్ఖేన పరిగ్గహితత్తా ‘‘అజకలాపక’’న్తి లద్ధనామే మనుస్సానం చిత్తీకతట్ఠానే. సో కిర యక్ఖో అజే కలాపే కత్వా బన్ధనేన అజకోట్ఠాసేన సద్ధిం బలిం పటిచ్ఛతి, న అఞ్ఞథా, తస్మా ‘‘అజకలాపకో’’తి పఞ్ఞాయిత్థ. కేచి పనాహు – అజకే వియ సత్తే లాపేతీతి అజకలాపకోతి. తస్స కిర సత్తా బలిం ఉపనేత్వా యదా అజసద్దం కత్వా బలిం ఉపహరన్తి, తదా సో తుస్సతి, తస్మా ‘‘అజకలాపకో’’తి వుచ్చతీతి. సో పన యక్ఖో ఆనుభావసమ్పన్నో కక్ఖళో ఫరుసో తత్థ చ సన్నిహితో, తస్మా తం ఠానం మనుస్సా చిత్తిం కరోన్తి, కాలేన కాలం బలిం ఉపహరన్తి. తేన వుత్తం ‘‘అజకలాపకే చేతియే’’తి. అజకలాపకస్స యక్ఖస్స భవనేతి తస్స యక్ఖస్స విమానే.

తదా కిర సత్థా తం యక్ఖం దమేతుకామో సాయన్హసమయే ఏకో అదుతియో పత్తచీవరం ఆదాయ అజకలాపకస్స యక్ఖస్స భవనద్వారం గన్త్వా తస్స దోవారికం భవనపవిసనత్థాయ యాచి. సో ‘‘కక్ఖళో, భన్తే, అజకలాపకో యక్ఖో, సమణోతి వా బ్రాహ్మణోతి వా గారవం న కరోతి, తస్మా తుమ్హే ఏవ జానాథ, మయ్హం పన తస్స అనారోచనం న యుత్త’’న్తి తావదేవ యక్ఖసమాగమం గతస్స అజకలాపకస్స సన్తికం వాతవేగేన అగమాసి. సత్థా అన్తోభవనం పవిసిత్వా అజకలాపకస్స నిసీదనమణ్డపే పఞ్ఞత్తాసనే నిసీది. యక్ఖస్స ఓరోధా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. సత్థా తాసం కాలయుత్తం ధమ్మిం కథం కథేసి. తేన వుత్తం – ‘‘పావాయం విహరతి అజకలాపకే చేతియే అజకలాపకస్స యక్ఖస్స భవనే’’తి.

తస్మిం సమయే సాతాగిరహేమవతా అజకలాపకస్స భవనమత్థకేన యక్ఖసమాగమం గచ్ఛన్తా అత్తనో గమనే అసమ్పజ్జమానే ‘‘కిం ను ఖో కారణ’’న్తి ఆవజ్జేన్తా సత్థారం అజకలాపకస్స భవనే నిసిన్నం దిస్వా తత్థ గన్త్వా భగవన్తం వన్దిత్వా ‘‘మయం, భన్తే, యక్ఖసమాగమం గమిస్సామా’’తి ఆపుచ్ఛిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా గతా యక్ఖసన్నిపాతే అజకలాపకం దిస్వా తుట్ఠిం పవేదయింసు ‘‘లాభా తే, ఆవుసో, అజకలాపక, యస్స తే భవనే సదేవకే లోకే అగ్గపుగ్గలో భగవా నిసిన్నో, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం పయిరుపాసస్సు, ధమ్మఞ్చ సుణాహీ’’తి. సో తేసం కథం సుత్వా ‘‘ఇమే తస్స ముణ్డకస్స సమణకస్స మమ భవనే నిసిన్నభావం కథేన్తీ’’తి కోధాభిభూతో హుత్వా ‘‘అజ్జ మయ్హం తేన సమణేన సద్ధిం సఙ్గామో భవిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా యక్ఖసన్నిపాతతో ఉట్ఠహిత్వా దక్ఖిణం పాదం ఉక్ఖిపిత్వా సట్ఠియోజనమత్తం పబ్బతకూటం అక్కమి, తం భిజ్జిత్వా ద్విధా అహోసి. సేసం ఏత్థ యం వత్తబ్బం, తం ఆళవకసుత్తవణ్ణనాయం (సం. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౨౪౬) ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం.

అజకలాపకస్స సమాగమో హి ఆళవకసమాగమసదిసోవ ఠపేత్వా పఞ్హకరణం విస్సజ్జనం భవనతో తిక్ఖత్తుం నిక్ఖమనం పవేసనఞ్చ. అజకలాపకో హి ఆగచ్ఛన్తోయేవ ‘‘ఏతేహియేవ తం సమణం పలాపేస్సామీ’’తి వాతమణ్డలాదికే నవవస్సే సముట్ఠాపేత్వా తేహి భగవతో చలనమత్తమ్పి కాతుం అసక్కోన్తో నానావిధప్పహరణహత్థే అతివియ భయానకరూపే భూతగణే నిమ్మినిత్వా తేహి సద్ధిం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా అన్తన్తేనేవ చరన్తో సబ్బరత్తిం నానప్పకారం విప్పకారం కత్వాపి భగవతో కిఞ్చి కేసగ్గమత్తమ్పి నిసిన్నట్ఠానతో చలనం కాతుం నాసక్ఖి. కేవలం పన ‘‘అయం సమణో మం అనాపుచ్ఛా మయ్హం భవనం పవిసిత్వా నిసీదతీ’’తి కోధవసేన పజ్జలి. అథస్స భగవా చిత్తప్పవత్తిం ఞత్వా ‘‘సేయ్యథాపి నామ చణ్డస్స కుక్కురస్స నాసాయ పిత్తం భిన్దేయ్య, ఏవం సో భియ్యోసోమత్తాయ చణ్డతరో అస్స, ఏవమేవాయం యక్ఖో మయి ఇధ నిసిన్నే చిత్తం పదూసేతి, యంనూనాహం బహి నిక్ఖమేయ్య’’న్తి సయమేవ భవనతో నిక్ఖమిత్వా అబ్భోకాసే నిసీది. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన భగవా రత్తన్ధకారతిమిసాయం అబ్భోకాసే నిసిన్నో హోతీ’’తి.

తత్థ రత్తన్ధకారతిమిసాయన్తి రత్తియం అన్ధకరణతమసి, చక్ఖువిఞ్ఞాణుప్పత్తివిరహితే బహలన్ధకారేతి అత్థో. చతురఙ్గసమన్నాగతో కిర తదా అన్ధకారో పవత్తీతి. దేవోతి మేఘో ఏకమేకం ఫుసితకం ఉదకబిన్దుం పాతేతి. అథ యక్ఖో ‘‘ఇమినా సద్దేన తాసేత్వా ఇమం సమణం పలాపేస్సామీ’’తి భగవతో సమీపం గన్త్వా ‘‘అక్కులో’’తిఆదినా తం భింసనం అకాసి. తేన వుత్తం ‘‘అథ ఖో అజకలాపకో’’తిఆది. తత్థ భయన్తి చిత్తుత్రాసం, ఛమ్భితత్తన్తి ఊరుత్థమ్భకసరీరస్స ఛమ్భితభావం. లోమహంసన్తి లోమానం పహట్ఠభావం, తీహిపి పదేహి భయుప్పత్తిమేవ దస్సేతి. ఉపసఙ్కమీతి కస్మా పనాయం ఏవమధిప్పాయో ఉపసఙ్కమి, నను పుబ్బే అత్తనా కాతబ్బం విప్పకారం అకాసీతి? సచ్చమకాసి, తం పనేస ‘‘అన్తోభవనే ఖేమట్ఠానే థిరభూమియం ఠితస్స న కిఞ్చి కాతుం అసక్ఖి, ఇదాని బహి ఠితం ఏవం భింసాపేత్వా పలాపేతుం సక్కా’’తి మఞ్ఞమానో ఉపసఙ్కమి. అయఞ్హి యక్ఖో అత్తనో భవనం ‘‘థిరభూమీ’’తి మఞ్ఞతి, ‘‘తత్థ ఠితత్తా అయం సమణో న భాయతీ’’తి చ.

తిక్ఖత్తుం ‘‘అక్కులో పక్కులో’’తి అక్కులపక్కులికం అకాసీతి తయో వారే ‘‘అక్కులో పక్కులో’’తి భింసాపేతుకామతాయ ఏవరూపం సద్దం అకాసి. అనుకరణసద్దో హి అయం. తదా హి సో యక్ఖో సినేరుం ఉక్ఖిపన్తో వియ మహాపథవిం పరివత్తేన్తో వియ చ మహతా ఉస్సాహేన అసనిసతసద్దసఙ్ఘాటం వియ ఏకస్మిం ఠానే పుఞ్జీకతం హుత్వా వినిచ్ఛరన్తం దిసాగజానం హత్థిగజ్జితం, కేసరసీహానం సీహనిన్నాదం, యక్ఖానం హింకారసద్దం, భూతానం అట్టహాసం, అసురానం అప్ఫోటనఘోసం, ఇన్దస్స దేవరఞ్ఞో వజిరనిగ్ఘాతనిగ్ఘోసం, అత్తనో గమ్భీరతాయ విప్ఫారికతాయ భయానకతాయ చ అవసేససద్దం అవహసన్తమివ అభిభవన్తమివ చ కప్పవుట్ఠానమహావాతమణ్డలికాయ వినిగ్ఘోసం పుథుజ్జనానం హదయం ఫాలేన్తం వియ మహన్తం పటిభయనిగ్ఘోసం అబ్యత్తక్ఖరం తిక్ఖత్తుం అత్తనో యక్ఖగజ్జితం గజ్జి ‘‘ఏతేన ఇమం సమణం భింసాపేత్వా పలాపేస్సామీ’’తి. యం యం నిచ్ఛరతి, తేన తేన పబ్బతా పపటికం ముఞ్చింసు, వనప్పతిజేట్ఠకే ఉపాదాయ సబ్బేసు రుక్ఖలతాగుమ్బేసు పత్తఫలపుప్ఫాని సీదయింసు, తియోజనసహస్సవిత్థతోపి హిమవన్తపబ్బతరాజా సఙ్కమ్పి సమ్పకమ్పి సమ్పవేధి, భుమ్మదేవతా ఆదిం కత్వా యేభుయ్యేన దేవతానమ్పి అహుదేవ భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసో, పగేవ మనుస్సానం. అఞ్ఞేసఞ్చ అపదద్విపదచతుప్పదానం మహాపథవియా ఉన్ద్రియనకాలో వియ మహతీ విభింసనకా అహోసి, సకలస్మిం జమ్బుదీపతలే మహన్తం కోలాహలం ఉదపాది. భగవా పన తం సద్దం ‘‘కిమీ’’తి అమఞ్ఞమానో నిచ్చలో నిసీది, ‘‘మా కస్సచి ఇమినా అన్తరాయో హోతూ’’తి అధిట్ఠాసి.

యస్మా పన సో సద్దో ‘‘అక్కుల పక్కుల’’ ఇతి ఇమినా ఆకారేన సత్తానం సోతపథం అగమాసి, తస్మా తస్స అనుకరణవసేన ‘‘అక్కులో పక్కులో’’తి, యక్ఖస్స చ తస్సం నిగ్ఘోసనిచ్ఛారణాయం అక్కులపక్కులకరణం అత్థీతి కత్వా ‘‘అక్కులపక్కులికం అకాసీ’’తి సఙ్గహం ఆరోపయింసు. కేచి పన ‘‘ఆకులబ్యాకుల ఇతి పదద్వయస్స పరియాయాభిధానవసేన అక్కులో బక్కులోతి అయం సద్దో వుత్తో’’తి వదన్తి యథా ‘‘ఏకం ఏకక’’న్తి. యస్మా ఏకవారం జాతో పఠముప్పత్తివసేనేవ నిబ్బత్తత్తా ఆకులోతి ఆదిఅత్థో ఆకారో, తస్స చ కకారాగమం కత్వా రస్సత్తం కతన్తి. ద్వే వారే పన జాతో బక్కులో, కులసద్దో చేత్థ జాతిపరియాయో కోలంకోలోతిఆదీసు వియ. వుత్తఅధిప్పాయానువిధాయీ చ సద్దప్పయోగోతి పఠమేన పదేన జలాబుజసీహబ్యగ్ఘాదయో, దుతియేన అణ్డజఆసీవిసకణ్హసప్పాదయో వుచ్చన్తి, తస్మా సీహాదికో వియ ఆసీవిసాదికో వియ చ ‘‘అహం తే జీవితహారకో’’తి ఇమం అత్థం యక్ఖో పదద్వయేన దస్సేతీతి అఞ్ఞే. అపరే పన ‘‘అక్ఖులో భక్ఖులో’’తి పాళిం వత్వా ‘‘అక్ఖేతుం ఖేపేతుం వినాసేతుం ఉలతి పవత్తేతీతి అక్ఖులో, భక్ఖితుం ఖాదితుం ఉలతీతి భక్ఖులో. కో పనేసో? యక్ఖరక్ఖసపిసాచసీహబ్యగ్ఘాదీసు అఞ్ఞతరో యో కోచి మనుస్సానం అనత్థావహో’’తి తస్స అత్థం వదన్తి. ఇధాపి పుబ్బే వుత్తనయేనేవ అధిప్పాయయోజనా వేదితబ్బా.

ఏసో తే, సమణ, పిసాచోతి ‘‘అమ్భో, సమణ, తవ పిసితాసనో పిసాచో ఉపట్ఠితో’’తి మహన్తం భేరవరూపం అభినిమ్మినిత్వా భగవతో పురతో ఠత్వా అత్తానం సన్ధాయ యక్ఖో వదతి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం తేన యక్ఖేన కాయవాచాహి పవత్తియమానం విప్పకారం. తేన చ అత్తనో అనభిభవనీయస్స హేతుభూతం లోకధమ్మేసు నిరుపక్కిలేసతం సబ్బాకారతో విదిత్వా. తాయం వేలాయన్తి తస్సం విప్పకారకరణవేలాయం. ఇమం ఉదానన్తి తం విప్పకారం అగణేత్వా అస్స అగణనహేతుభూతం ధమ్మానుభావదీపకం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ యదా సకేసు ధమ్మేసూతి యస్మిం కాలే సకఅత్తభావసఙ్ఖాతేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధధమ్మేసు. పారగూతి పరిఞ్ఞాభిసమయపారిపూరివసేన పారఙ్గతో, తతోయేవ తేసం హేతుభూతే సముదయే, తదప్పవత్తిలక్ఖణే నిరోధే, నిరోధగామినియా పటిపదాయ చ పహానసచ్ఛికిరియాభావనాభిసమయపారిపూరివసేన పారగతో. హోతి బ్రాహ్మణోతి ఏవం సబ్బసో బాహితపాపత్తా బ్రాహ్మణో నామ హోతి, సబ్బసో సకఅత్తభావావబోధనేపి చతుసచ్చాభిసమయో హోతి. వుత్తఞ్చేతం – ‘‘ఇమస్మింయేవ బ్యామమత్తే కళేవరే ససఞ్ఞిమ్హి సమనకే లోకఞ్చ లోకసముదయఞ్చ పఞ్ఞపేమీ’’తిఆది (సం. ని. ౧.౧౦౭; అ. ని. ౪.౪౫). అథ వా సకేసు ధమ్మేసూతి అత్తనో ధమ్మేసు, అత్తనో ధమ్మా నామ అత్థకామస్స పుగ్గలస్స సీలాదిధమ్మా. సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తిఆదయో హి వోదానధమ్మా ఏకన్తహితసుఖసమ్పాదనేన పురిసస్స అత్తనో ధమ్మా నామ, న అనత్థావహా సంకిలేసధమ్మా వియ అసకధమ్మా. పారగూతి తేసం సీలాదీనం పారిపూరియా పారం పరియన్తం గతో.

తత్థ సీలం తావ లోకియలోకుత్తరవసేన దువిధం. తేసు లోకియం పుబ్బభాగసీలం. తం సఙ్ఖేపతో పాతిమోక్ఖసంవరాదివసేన చతుబ్బిధం, విత్థారతో పన అనేకప్పభేదం. లోకుత్తరం మగ్గఫలవసేన దువిధం, అత్థతో సమ్మావాచాసమ్మాకమ్మన్తసమ్మాఆజీవా. యథా చ సీలం, తథా సమాధిపఞ్ఞా చ లోకియలోకుత్తరవసేన దువిధా. తత్థ లోకియసమాధి సహ ఉపచారేన అట్ఠ సమాపత్తియో, లోకుత్తరసమాధి మగ్గపరియాపన్నో. పఞ్ఞాపి లోకియా సుతమయా, చిన్తామయా, భావనామయా చ సాసవా, లోకుత్తరా పన మగ్గసమ్పయుత్తా ఫలసమ్పయుత్తా చ. విముత్తి నామ ఫలవిముత్తి నిబ్బానఞ్చ, తస్మా సా లోకుత్తరావ. విముత్తిఞాణదస్సనం లోకియమేవ, తం ఏకూనవీసతివిధం పచ్చవేక్ఖణఞాణభావతో. ఏవం ఏతేసం సీలాదిధమ్మానం అత్తనో సన్తానే అరహత్తఫలాధిగమేన అనవసేసతో నిబ్బత్తపారిపూరియా పారం పరియన్తం గతోతి సకేసు ధమ్మేసు పారగూ.

అథ వా సోతాపత్తిఫలాధిగమేన సీలస్మిం పారగూ. సో హి ‘‘సీలేసు పరిపూరకారీ’’తి వుత్తో, సోతాపన్నగ్గహణేనేవ చేత్థ సకదాగామీపి గహితో హోతి. అనాగామిఫలాధిగమేన సమాధిస్మిం పారగూ. సో హి ‘‘సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ’’తి వుత్తో. అరహత్తఫలాధిగమేన ఇతరేసు తీసు పారగూ. అరహా హి పఞ్ఞావేపుల్లప్పత్తియా అగ్గభూతాయ అకుప్పాయ చేతోవిముత్తియా అధిగతత్తా పచ్చవేక్ఖణఞాణస్స చ పరియోసానగమనతో పఞ్ఞావిముత్తివిముత్తిఞాణదస్సనేసు పారగూ నామ హోతి. ఏవం సబ్బథాపి చతూసు అరియసచ్చేసు చతుమగ్గవసేన పరిఞ్ఞాదిసోళసవిధాయ కిచ్చనిప్ఫత్తియా యథావుత్తేసు తస్మిం తస్మిం కాలే సకేసు ధమ్మేసు పారగతో.

హోతి బ్రాహ్మణోతి తదా సో బాహితపాపధమ్మతాయ పరమత్థబ్రాహ్మణో హోతి. అథ ఏతం పిసాచఞ్చ, పక్కులఞ్చాతివత్తతీతి తతో యథావుత్తపారగమనతో అథ పచ్ఛా, అజకలాపక, ఏతం తయా దస్సితం పిసితాసనత్థమాగతం పిసాచం భయజననత్థం సముట్ఠాపితం అక్కులపక్కులికఞ్చ అతివత్తతి, అతిక్కమతి, అభిభవతి, తం న భాయతీతి అత్థో.

అయమ్పి గాథా అరహత్తమేవ ఉల్లపిత్వా కథితా. అథ అజకలాపకో అత్తనా కతేన తథారూపేనపి పటిభయరూపేన విభింసనేన అకమ్పనీయస్స భగవతో తం తాదిభావం దిస్వా ‘‘అహో అచ్ఛరియమనుస్సోవతాయ’’న్తి పసన్నమానసో పోథుజ్జనికాయ సద్ధాయ అత్తని నివిట్ఠభావం విభావేన్తో సత్థు సమ్ముఖా ఉపాసకత్తం పవేదేసి.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.