౫. బ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౫. పఞ్చమే సావత్థియన్తి ఏవంనామకే నగరే. తఞ్హి సవత్థస్స నామ ఇసినో నివాసట్ఠానే మాపితత్తా సావత్థీతి వుచ్చతి, యథా కాకన్దీ, మాకన్దీతి. ఏవం తావ అక్ఖరచిన్తకా. అట్ఠకథాచరియా పన భణన్తి – యంకిఞ్చి మనుస్సానం ఉపభోగపరిభోగం సబ్బమేత్థ అత్థీతి సావత్థి. సత్థసమాయోగే చ కిమేత్థ భణ్డమత్థీతి పుచ్ఛితే సబ్బమత్థీతిపి వచనం ఉపాదాయ సావత్థీతి.

‘‘సబ్బదా సబ్బూపకరణం, సావత్థియం సమోహితం;

తస్మా సబ్బముపాదాయ, సావత్థీతి పవుచ్చతీ’’తి. (మ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౪);

తస్సం సావత్థియం, సమీపత్థే చేతం భుమ్మవచనం. జేతవనేతి అత్తనో పచ్చత్థికే జినాతీతి జేతో, రఞ్ఞా వా పచ్చత్థికజనే జితే జాతోతి జేతో, మఙ్గలకమ్యతాయ వా తస్స ఏవం నామమేవ కతన్తి జేతో. వనయతీతి వనం, అత్తనో సమ్పత్తియా సత్తానం అత్తని భత్తిం కరోతి ఉప్పాదేతీతి అత్థో. వనుకే ఇతి వా వనం, నానావిధకుసుమగన్ధసమ్మోదమత్తకోకిలాదివిహఙ్గవిరుతాలాపేహి మన్దమారుతచలితరుక్ఖసాఖాపల్లవహత్థేహి చ ‘‘ఏథ మం పరిభుఞ్జథా’’తి పాణినో యాచతి వియాతి అత్థో. జేతస్స వనం జేతవనం. తఞ్హి జేతేన కుమారేన రోపితం సంవద్ధితం పరిపాలితం. సోవ తస్స సామీ అహోసి, తస్మా జేతవనన్తి వుచ్చతి, తస్మిం జేతవనే.

అనాథపిణ్డికస్స ఆరామేతి మాతాపితూహి గహితనామవసేన సుదత్తో నామ సో మహాసేట్ఠి, సబ్బకామసమిద్ధితాయ పన విగతమలమచ్ఛేరతాయ కరుణాదిగుణసమఙ్గితాయ చ నిచ్చకాలం అనాథానం పిణ్డం దేతి, తస్మా అనాథపిణ్డికోతి వుచ్చతి. ఆరమన్తి ఏత్థ పాణినో విసేసేన పబ్బజితాతి ఆరామో, పుప్ఫఫలాదిసోభాయ నాతిదూరనాచ్చాసన్నతాదిపఞ్చవిధసేనాసనఙ్గసమ్పత్తియా చ తతో తతో ఆగమ్మ రమన్తి అభిరమన్తి అనుక్కణ్ఠితా హుత్వా వసన్తీతి అత్థో. వుత్తప్పకారాయ వా సమ్పత్తియా తత్థ తత్థ గతేపి అత్తనో అబ్భన్తరంయేవ ఆనేత్వా రమేతీతి ఆరామో. సో హి అనాథపిణ్డికేన గహపతినా జేతస్స రాజకుమారస్స హత్థతో అట్ఠారసహి హిరఞ్ఞకోటీహి కోటిసన్థారేన కిణిత్వా అట్ఠారసహి హిరఞ్ఞకోటీహి సేనాసనాని కారాపేత్వా అట్ఠారసహి హిరఞ్ఞకోటీహి విహారమహం నిట్ఠాపేత్వా ఏవం చతుపఞ్ఞాసహిరఞ్ఞకోటిపరిచ్చాగేన బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స నియ్యాతితో, తస్మా ‘‘అనాథపిణ్డికస్స ఆరామో’’తి వుచ్చతి. తస్మిం అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే.

ఏత్థ చ ‘‘జేతవనే’’తి వచనం పురిమసామిపరికిత్తనం, ‘‘అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే’’తి పచ్ఛిమసామిపరికిత్తనం. ఉభయమ్పి ద్విన్నం పరిచ్చాగవిసేసపరిదీపనేన పుఞ్ఞకామానం ఆయతిం దిట్ఠానుగతిఆపజ్జనత్థం. తత్థ హి ద్వారకోట్ఠకపాసాదకరణవసేన భూమివిక్కయలద్ధా అట్ఠారస హిరఞ్ఞకోటియో అనేకకోటిఅగ్ఘనకా రుక్ఖా చ జేతస్స పరిచ్చాగో, చతుపఞ్ఞాస కోటియో అనాథపిణ్డికస్స. ఇతి తేసం పరిచ్చాగపరికిత్తనేన ‘‘ఏవం పుఞ్ఞకామా పుఞ్ఞాని కరోన్తీ’’తి దస్సేన్తో ధమ్మభణ్డాగారికో అఞ్ఞేపి పుఞ్ఞకామే తేసం దిట్ఠానుగతిఆపజ్జనే నియోజేతీతి.

తత్థ సియా – యది తావ భగవా సావత్థియం విహరతి, ‘‘జేతవనే’’తి న వత్తబ్బం. అథ జేతవనే విహరతి, ‘‘సావత్థియ’’న్తి న వత్తబ్బం. న హి సక్కా ఉభయత్థ ఏకం సమయం విహరితున్తి. న ఖో పనేతం ఏవం దట్ఠబ్బం, నను అవోచుమ్హా ‘‘సమీపత్థే ఏతం భుమ్మవచన’’న్తి. తస్మా యదిదం సావత్థియా సమీపే జేతవనం, తత్థ విహరన్తో ‘‘సావత్థియం విహరతి జేతవనే’’తి వుత్తో. గోచరగామనిదస్సనత్థం హిస్స సావత్థివచనం, పబ్బజితానురూపనివాసట్ఠానదస్సనత్థం సేసవచనన్తి.

ఆయస్మా చ సారిపుత్తోతిఆదీసు ఆయస్మాతి పియవచనం. చసద్దో సముచ్చయత్థో. రూపసారియా నామ బ్రాహ్మణియా పుత్తోతి సారిపుత్తో. మహామోగ్గల్లానోతి పూజావచనం. గుణవిసేసేహి మహన్తో మోగ్గల్లానోతి హి మహామోగ్గల్లానో. రేవతోతి ఖదిరవనికరేవతో, న కఙ్ఖారేవతో. ఏకస్మిఞ్హి దివసే భగవా రత్తసాణిపరిక్ఖిత్తో వియ సువణ్ణయూపో, పవాళధజపరివారితో వియ సువణ్ణపబ్బతో, నవుతిహంససహస్సపరివారితో వియ ధతరట్ఠో హంసరాజా, సత్తరతనసముజ్జలాయ చతురఙ్గినియా సేనాయ పరివారితో వియ చక్కవత్తి రాజా, మహాభిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో గగనమజ్ఝే చన్దం ఉట్ఠాపేన్తో వియ చతున్నం పరిసానం మజ్ఝే ధమ్మం దేసేన్తో నిసిన్నో హోతి. తస్మిం సమయే ఇమే అగ్గసావకా మహాసావకా చ భగవతో పాదే వన్దనత్థాయ ఉపసఙ్కమింసు.

భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి అత్తానం పరివారేత్వా నిసిన్నభిక్ఖూ తే ఆగచ్ఛన్తే దస్సేత్వా అభాసి. భగవా హి తే ఆయస్మన్తే సీలసమాధిపఞ్ఞాదిగుణసమ్పన్నే పరమేన ఉపసమేన సమన్నాగతే పరమాయ ఆకప్పసమ్పత్తియా యుత్తే ఉపసఙ్కమన్తే పస్సిత్వా పసన్నమానసో తేసం గుణవిసేసపరికిత్తనత్థం భిక్ఖూ ఆమన్తేసి ‘‘ఏతే, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా ఆగచ్ఛన్తి, ఏతే, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా ఆగచ్ఛన్తీ’’తి. పసాదవసేన ఏతం ఆమేడితం, పసంసావసేనాతిపి వత్తుం యుత్తం. ఏవం వుత్తేతి ఏవం భగవతా తే ఆయస్మన్తే ‘‘బ్రాహ్మణా’’తి వుత్తే. అఞ్ఞతరోతి నామగోత్తేన అపాకటో, తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో ఏకో భిక్ఖు. బ్రాహ్మణజాతికోతి బ్రాహ్మణకులే జాతో. సో హి ఉళారభోగా బ్రాహ్మణమహాసాలకులా పబ్బజితో. తస్స కిర ఏవం అహోసి ‘‘ఇమే లోకియా ఉభతోసుజాతియా బ్రాహ్మణసిక్ఖానిప్ఫత్తియా చ బ్రాహ్మణో హోతి, న అఞ్ఞథాతి వదన్తి, భగవా చ ఏతే ఆయస్మన్తే బ్రాహ్మణాతి వదతి, హన్దాహం భగవన్తం బ్రాహ్మణలక్ఖణం పుచ్ఛేయ్య’’న్తి ఏతదత్థమేవ హి భగవా తదా తే థేరే ‘‘బ్రాహ్మణా’’తి అభాసి. బ్రహ్మం అణతీతి బ్రాహ్మణోతి హి జాతిబ్రాహ్మణానం నిబ్బచనం. అరియా పన బాహితపాపతాయ బ్రాహ్మణా. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘బాహితపాపోతి బ్రాహ్మణో, సమచరియా సమణోతి వుచ్చతీ’’తి (ధ. ప. ౩౮౮). వక్ఖతి చ ‘‘బాహిత్వా పాపకే ధమ్మే’’తి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం బ్రాహ్మణసద్దస్స పరమత్థతో సిఖాపత్తమత్థం జానిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం పరమత్థబ్రాహ్మణభావదీపకం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ బాహిత్వాతి బహి కత్వా, అత్తనో సన్తానతో నీహరిత్వా సముచ్ఛేదప్పహానవసేన పజహిత్వాతి అత్థో. పాపకే ధమ్మేతి లామకే ధమ్మే, దుచ్చరితవసేన తివిధదుచ్చరితధమ్మే, చిత్తుప్పాదవసేన ద్వాదసాకుసలచిత్తుప్పాదే, కమ్మపథవసేన దసాకుసలకమ్మపథే, పవత్తిభేదవసేన అనేకభేదభిన్నే సబ్బేపి అకుసలధమ్మేతి అత్థో. యే చరన్తి సదా సతాతి యే సతివేపుల్లప్పత్తతాయ సబ్బకాలం రూపాదీసు ఛసుపి ఆరమ్మణేసు సతతవిహారవసేన సతా సతిమన్తో హుత్వా చతూహి ఇరియాపథేహి చరన్తి. సతిగ్గహణేనేవ చేత్థ సమ్పజఞ్ఞమ్పి గహితన్తి వేదితబ్బం. ఖీణసంయోజనాతి చతూహిపి అరియమగ్గేహి దసవిధస్స సంయోజనస్స సముచ్ఛిన్నత్తా పరిక్ఖీణసంయోజనా. బుద్ధాతి చతుసచ్చసమ్బోధేన బుద్ధా. తే చ పన సావకబుద్ధా, పచ్చేకబుద్ధా, సమ్మాసమ్బుద్ధాతి తివిధా, తేసు ఇధ సావకబుద్ధా అధిప్పేతా. తే వే లోకస్మి బ్రాహ్మణాతి తే సేట్ఠత్థేన బ్రాహ్మణసఙ్ఖాతే ధమ్మే అరియాయ జాతియా జాతా, బ్రాహ్మణభూతస్స వా భగవతో ఓరసపుత్తాతి ఇమస్మిం సత్తలోకే పరమత్థతో బ్రాహ్మణా నామ, న జాతిగోత్తమత్తేహి, న జటాధారణాదిమత్తేన వాతి అత్థో. ఏవం ఇమేసు ద్వీసు సుత్తేసు బ్రాహ్మణకరా ధమ్మా అరహత్తం పాపేత్వా కథితా, నానజ్ఝాసయతాయ పన సత్తానం దేసనావిలాసేన అభిలాపనానత్తేన దేసనానానత్తం వేదితబ్బం.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.