౩. ఉపచాలాథేరీగాథావణ్ణనా

సతిమతీతిఆదికా ఉపచాలాయ థేరియా గాథా. తస్సా వత్థు చాలాయ థేరియా వత్థుమ్హి వుత్తమేవ. అయమ్పి హి చాలా వియ పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పత్వా ఉదానేన్తీ –

౧౮౯. ‘‘సతిమతీ చక్ఖుమతీ, భిక్ఖునీ భావితిన్ద్రియా;

పటివిజ్ఝి పదం సన్తం, అకాపురిససేవిత’’న్తి. –

ఇమం గాథం అభాసి.

తత్థ సతిమతీతి సతిసమ్పన్నా, పుబ్బభాగే పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతా హుత్వా పచ్ఛా అరియమగ్గస్స భావితత్తా సతివేపుల్లప్పత్తియా ఉత్తమాయ సతియా సమన్నాగతాతి అత్థో. చక్ఖుమతీతి పఞ్ఞాచక్ఖునా సమన్నాగతా, ఆదితో ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమన్నాగతా హుత్వా పఞ్ఞావేపుల్లప్పత్తియా పరమేన పఞ్ఞాచక్ఖునా సమన్నాగతాతి వుత్తం హోతి. అకాపురిససేవితన్తి అలామకపురిసేహి ఉత్తమపురిసేహి అరియేహి బుద్ధాదీహి సేవితం.

‘‘కిన్ను జాతిం న రోచేసీ’’తి గాథా థేరిం కామేసు ఉపహారేతుకామేన మారేన వుత్తా. ‘‘కిం ను త్వం భిక్ఖుని న రోచేసీ’’తి (సం. ని. ౧.౧౬౭) హి మారేన పుట్ఠా థేరీ ఆహ – ‘‘జాతిం ఖ్వాహం, ఆవుసో, న రోచేమీ’’తి. అథ నం మారో జాతస్స కామా పరిభోగా, తస్మా జాతిపి ఇచ్ఛితబ్బా, కామాపి పరిభుఞ్జితబ్బాతి దస్సేన్తో –

౧౯౦. ‘‘కిన్ను జాతిం న రోచేసి, జాతో కామాని భుఞ్జతి;

భుఞ్జాహి కామరతియో, మాహు పచ్ఛానుతాపినీ’’తి. –

గాథమాహ.

తస్సత్థో – కిం ను తం కారణం, యేన త్వం ఉపచాలే జాతిం న రోచేసి న రోచేయ్యాసి, న తం కారణం అత్థి. యస్మా జాతో కామాని భుఞ్జతి ఇధ జాతో కామగుణసంహితాని రూపాదీని పటిసేవన్తో కామసుఖం పరిభుఞ్జతి. న హి అజాతస్స తం అత్థి, తస్మా భుఞ్జాహి కామరతియో కామఖిడ్డారతియో అనుభవ. మాహు పచ్ఛానుతాపినీ ‘‘యోబ్బఞ్ఞే సతి విజ్జమానేసు భోగేసు న మయా కామసుఖమనుభూత’’న్తి పచ్ఛానుతాపినీ మా అహోసి. ఇమస్మిం లోకే ధమ్మా నామ యావదేవ అత్థాధిగమత్థో అత్థో చ కామసుఖత్థోతి పాకటోయమత్థోతి అధిప్పాయో.

తం సుత్వా థేరీ జాతియా దుక్ఖనిమిత్తతం అత్తనో చ తస్స విసయాతిక్కమం విభావేత్వా తజ్జేన్తీ –

౧౯౧. ‘‘జాతస్స మరణం హోతి, హత్థపాదాన ఛేదనం;

వధబన్ధపరిక్లేసం, జాతో దుక్ఖం నిగచ్ఛతి.

౧౯౨. ‘‘అత్థి సక్యకులే జాతో, సమ్బుద్ధో అపరాజితో;

సో మే ధమ్మమదేసేసి, జాతియా సమతిక్కమం.

౧౯౩. ‘‘దుక్ఖం దుక్ఖసముప్పాదం, దుక్ఖస్స చ అతిక్కమం;

అరియం చట్ఠఙ్గికం మగ్గం, దుక్ఖూపసమగామినం.

౧౯౪. ‘‘తస్సాహం వచనం సుత్వా, విహరిం సాసనే రతా;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసనం.

౧౯౫. ‘‘సబ్బత్థ విహతా నన్దీ, తమోక్ఖన్ధో పదాలితో;

ఏవం జానాహి పాపిమ, నిహతో త్వమసి అన్తకా’’తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ జాతస్స మరణం హోతీతి యస్మా జాతస్స సత్తస్స మరణం హోతి, న అజాతస్స. న కేవలం మరణమేవ, అథ ఖో జరారోగాదయో యత్తకానత్థా, సబ్బేపి తే జాతస్స హోన్తి జాతిహేతుకా. తేనాహ భగవా – ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తీ’’తి (మహావ. ౧; విభ. ౨౨౫; ఉదా. ౧). తేనేవాహ – ‘‘హత్థపాదాన ఛేదన’’న్తి హత్థపాదానం ఛేదనం జాతస్సేవ హోతి, న అజాతస్స. హత్థపాదఛేదనాపదేసేన చేత్థ బాత్తింస కమ్మకారణాపి దస్సితా ఏవాతి దట్ఠబ్బం. తేనేవాహ – ‘‘వధబన్ధపరిక్లేసం, జాతో దుక్ఖం నిగచ్ఛతీ’’తి. జీవితవియోజనముట్ఠిప్పహారాదిసఙ్ఖాతం వధపరిక్లేసఞ్చేవ అన్దుబన్ధనాదిసఙ్ఖాతం బన్ధపరిక్లేసం అఞ్ఞఞ్చ యంకిఞ్చి దుక్ఖం నామ తం సబ్బం జాతో ఏవ నిగచ్ఛతి, న అజాతో, తస్మా జాతిం న రోచేమీతి.

ఇదాని జాతియా కామానఞ్చ అచ్చన్తమేవ అత్తనా సమతిక్కన్తభావం మూలతో పట్ఠాయ దస్సేన్తీ – ‘‘అత్థి సక్యకులే జాతో’’తిఆదిమాహ. తత్థ అపరాజితోతి కిలేసమారాదినా కేనచి న పరాజితో. సత్థా హి సబ్బాభిభూ సదేవకం లోకం అఞ్ఞదత్థు అభిభవిత్వా ఠితో, తస్మా అపరాజితో. సేసం వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవ.

ఉపచాలాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తకనిపాతవణ్ణనా నిట్ఠితా.