౫. పఞ్చకనిపాతో
౧. అఞ్ఞతరాథేరీగాథావణ్ణనా
పఞ్చకనిపాతే పణ్ణవీసతి వస్సానీతిఆదికా అఞ్ఞతరాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే దేవదహనగరే మహాపజాపతిగోతమియా ధాతీ హుత్వా వడ్ఢేసి. నామగోత్తతో పన అపఞ్ఞాతా అహోసి. సా మహాపజాపతిగోతమియా పబ్బజితకాలే సయమ్పి పబ్బజిత్వా పఞ్చవీసతి సంవచ్ఛరాని కామరాగేన ఉపద్దుతా అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి కాలం చిత్తేకగ్గతం అలభన్తీ బాహా పగ్గయ్హ కన్దమానా ధమ్మదిన్నాథేరియా సన్తికే ధమ్మం సుత్వా కామేహి వినివత్తితమానసా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా భావనమనుయఞ్జన్తీ న చిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞా హుత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉదానవసేన –
౬౭. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, యతో పబ్బజితా అహం;
నాచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి, చిత్తస్సూపసమజ్ఝగం.
౬౮. ‘‘అలద్ధా చేతసో సన్తిం, కామరాగేనవస్సుతా;
బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తీ, విహారం పావిసిం అహం.
౬౯. ‘‘సా భిక్ఖునిం ఉపాగచ్ఛిం, యా మే సద్ధాయికా అహు;
సా మే ధమ్మమదేసేసి, ఖన్ధాయతనధాతుయో.
౭౦. ‘‘తస్సా ధమ్మం సుణిత్వాన, ఏకమన్తే ఉపావిసిం;
పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం.
౭౧. ‘‘చేతోపరిచ్చఞాణఞ్చ, సోతధాతు విసోధితా;
ఇద్ధీపి మే సచ్ఛికతా, పత్తో మే ఆసవక్ఖయో;
ఛళభిఞ్ఞా సచ్ఛికతా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –
ఇమా గాథా అభాసి.
తత్థ నాచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పీతి అచ్ఛరాఘటితమత్తమ్పి ఖణం అఙ్గులిఫోటనమత్తమ్పి కాలన్తి అత్థో. చిత్తస్సూపసమజ్ఝగన్తి చిత్తస్స ఉపసమం చిత్తేకగ్గం న అజ్ఝగన్తి యోజనా, న పటిలభిన్తి అత్థో.
కామరాగేనవస్సుతాతి కామగుణసఙ్ఖాతేసు వత్థుకామేసు దళ్హతరాభినివేసితాయ బహలేన ఛన్దరాగేన తిన్తచిత్తా.
భిక్ఖునిన్తి ధమ్మదిన్నత్థేరిం సన్ధాయ వదతి.
చేతోపరిచ్చఞాణఞ్చాతి చేతోపరియఞాణఞ్చ విసోధితన్తి సమ్బన్ధో, అధిగతన్తి అత్థో. సేసం వుత్తనయమేవ.
అఞ్ఞతరాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. విమలాథేరీగాథావణ్ణనా
మత్తా వణ్ణేన రూపేనాతిఆదికా విమలాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేసాలియం అఞ్ఞతరాయ రూపూపజీవినియా ఇత్థియా ధీతా హుత్వా నిబ్బత్తి. విమలాతిస్సా నామం అహోసి. సా వయప్పత్తా తథేవ జీవికం కప్పేన్తీ ఏకదివసం ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం వేసాలియం పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా పటిబద్ధచిత్తా హుత్వా థేరస్స వసనట్ఠానం గన్త్వా థేరం ఉద్దిస్స పలోభనకమ్మం కాతుం ఆరభి. ‘‘తిత్థియేహి ఉయ్యోజితా తథా అకాసీ’’తి కేచి వదన్తి. థేరో తస్సా అసుభవిభావనముఖేన సన్తజ్జనం కత్వా ఓవాదమదాసి. తం హేట్ఠా థేరగాథాయ ఆగతమేవ, తథా పన థేరేన ఓవాదే దిన్నే సా సంవేగజాతా హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠపేత్వా సాసనే పటిలద్ధసద్ధా ఉపాసికా హుత్వా అపరభాగే భిక్ఖునీసు పబ్బజిత్వా ఘటేన్తీ వాయమన్తీ హేతుసమ్పన్నతాయ న చిరస్సేవ అరహత్తం పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉదానవసేన –
౭౨. ‘‘మత్తా వణ్ణేన రూపేన, సోభగ్గేన యసేన చ;
యోబ్బనేన చుపత్థద్ధా, అఞ్ఞాసమతిమఞ్ఞిహం.
౭౩. ‘‘విభూసేత్వా ఇమం కాయం, సుచిత్తం బాలలాపనం;
అట్ఠాసిం వేసిద్వారమ్హి, లుద్దో పాసమివోడ్డియ.
౭౪. ‘‘పిళన్ధనం విదంసేన్తీ, గుయ్హం పకాసికం బహుం;
అకాసిం వివిధం మాయం, ఉజ్ఝగ్ఘన్తీ బహుం జనం.
౭౫. ‘‘సాజ్జ పిణ్డం చరిత్వాన, ముణ్డా సఙ్ఘాటిపారుతా;
నిసిన్నా రుక్ఖమూలమ్హి, అవితక్కస్స లాభినీ.
౭౬. ‘‘సబ్బే యోగా సముచ్ఛిన్నా, యే దిబ్బా యే చ మానుసా;
ఖేపేత్వా ఆసవే సబ్బే, సీతిభూతామ్హి నిబ్బుతా’’తి. –
ఇమా గాథా అభాసి.
తత్థ మత్తా వణ్ణేన రూపేనాతి గుణవణ్ణేన చేవ రూపసమ్పత్తియా చ. సోభగ్గేనాతి సుభగభావేన. యసేనాతి పరివారసమ్పత్తియా. మత్తా వణ్ణమదరూపమదసోభగ్గమదపరివారమదవసేన మదం ఆపన్నాతి అత్థో. యోబ్బనేన చుపత్థద్ధాతి యోబ్బనమదేన ఉపరూపరి థద్ధా యోబ్బననిమిత్తేన అహఙ్కారేన ఉపత్థద్ధచిత్తా అనుపసన్తమానసా. అఞ్ఞాసమతిమఞ్ఞిహన్తి అఞ్ఞా ఇత్థియో అత్తనో వణ్ణాదిగుణేహి సబ్బథాపి అతిక్కమిత్వా మఞ్ఞిం అహం. అఞ్ఞాసం వా ఇత్థీనం వణ్ణాదిగుణే అతిమఞ్ఞిం అతిక్కమిత్వా అమఞ్ఞిం అవమానం అకాసిం.
విభూసిత్వా ఇమం కాయం, సుచిత్తం బాలలాపనన్తి ఇమం నానావిధఅసుచిభరితం జేగుచ్ఛం అహం మమాతి బాలానం లాపనతో వాచనతో బాలలాపనం మమ కాయం ఛవిరాగకరణకేసట్ఠపనాదినా సుచిత్తం వత్థాభరణేహి విభూసిత్వా సుమణ్డితపసాదితం కత్వా. అట్ఠాసిం వేసిద్వారమ్హి, లుద్దో పాసమివోడ్డియాతి మిగలుద్దో వియ మిగానం బన్ధనత్థాయ దణ్డవాకురాదిమిగపాసం, మారస్స పాసభూతం యథావుత్తం మమ కాయం వేసిద్వారమ్హి వేసియా ఘరద్వారే ఓడ్డియిత్వా అట్ఠాసిం.
పిళన్ధనం విదంసేన్తీ, గుయ్హం పకాసికం బహున్తి ఊరుజఘనథనదస్సనాదికం గుయ్హఞ్చేవ పాదజాణుసిరాదికం పకాసఞ్చాతి గుయ్హం పకాసికఞ్చ బహుం నానప్పకారం పిళన్ధనం ఆభరణం దస్సేన్తీ. అకాసిం వివిధం మాయం, ఉజ్ఝగ్ఘన్తీ బహుం జనన్తి యోబ్బనమదమత్తం బహుం బాలజనం విప్పలమ్భేతుం హసన్తీ గన్ధమాలావత్థాభరణాదీహి సరీరసభావపటిచ్ఛాదనేన హసవిలాసభావాదీహి తేహి చ వివిధం నానప్పకారం వఞ్చనం అకాసిం.
సాజ్జ పిణ్డం చరిత్వాన…పే… అవితక్కస్స లాభినీతి సా అహం ఏవం పమాదవిహారినీ సమానా అజ్జ ఇదాని అయ్యస్స మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స ఓవాదే ఠత్వా సాసనే పబ్బజిత్వా ముణ్డా సఙ్ఘాటిపారుతా హుత్వా పిణ్డం చరిత్వాన భిక్ఖాహారం భుఞ్జిత్వా నిసిన్నా రుక్ఖమూలమ్హి రుక్ఖమూలే వివిత్తాసనే నిసిన్నా దుతియజ్ఝానపాదకస్స అగ్గఫలస్స అధిగమేన అవితక్కస్స లాభినీ అమ్హీతి యోజనా.
సబ్బే యోగాతి కామయోగాదయో చత్తారోపి యోగా. సముచ్ఛిన్నాతి పఠమమగ్గాదినా యథారహం సమ్మదేవ ఉచ్ఛిన్నా పహీనా. సేసం వుత్తనయమేవ.
విమలాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. సీహాథేరీగాథావణ్ణనా
అయోనిసో మనసికారాతిఆదికా సీహాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేసాలియం సీహసేనాపతినో భగినియా ధీతా హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్సా ‘‘మాతులస్స నామం కరోమా’’తి సీహాతి నామం అకంసు. సా విఞ్ఞుతం పత్వా ఏకదివసం సత్థారా సీహస్స సేనాపతినో ధమ్మే దేసియమానే తం ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధా మాతాపితరో అనుజానాపేత్వా పబ్బజి. పబ్బజిత్వా చ విపస్సనం ఆరభిత్వాపి బహిద్ధా పుథుత్తారమ్మణే విధావన్తం చిత్తం నివత్తేతుం అసక్కోన్తీ సత్త సంవచ్ఛరాని మిచ్ఛావితక్కేహి బాధీయమానా చిత్తస్సాదం అలభన్తీ ‘‘కిం మే ఇమినా పాపజీవితేన, ఉబ్బన్ధిత్వా మరిస్సామీ’’తి పాసం గహేత్వా రుక్ఖసాఖాయం లగ్గిత్వా తం అత్తనో కణ్ఠే పటిముఞ్చన్తీ పుబ్బాచిణ్ణవసేన విపస్సనాయ చిత్తం అభినీహరి, అన్తిమభవికతాయ పాసస్స బన్ధనం గీవట్ఠానే అహోసి, ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా సా తావదేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. అరహత్తం పత్తసమకాలమేవ చ పాసబన్ధో గీవతో ముచ్చిత్వా వినివత్తి. సా అరహత్తే పతిట్ఠితా ఉదానవసేన –
౭౭. ‘‘అయోనిసో మనసికారా, కామరాగేన అట్టితా;
అహోసిం ఉద్ధతా పుబ్బే, చిత్తే అవసవత్తినీ.
౭౮. ‘‘పరియుట్ఠితా క్లేసేహి, సుభసఞ్ఞానువత్తినీ;
సమం చిత్తస్స న లభిం, రాగచిత్తవసానుగా.
౭౯. ‘‘కిసా పణ్డు వివణ్ణా చ, సత్త వస్సాని చారిహం;
నాహం దివా వా రత్తిం వా, సుఖం విన్దిం సుదుక్ఖితా.
౮౦. ‘‘తతో రజ్జుం గహేత్వాన, పావిసిం వనమన్తరం;
వరం మే ఇధ ఉబ్బన్ధం, యఞ్చ హీనం పునాచరే.
౮౧. ‘‘దళ్హపాసం కరిత్వాన, రుక్ఖసాఖాయ బన్ధియ;
పక్ఖిపిం పాసం గీవాయం, అథ చిత్తం విముచ్చి మే’’తి. –
ఇమా గాథా అభాసి.
తత్థ అయోనిసో మనసికారాతి అనుపాయమనసికారేన, అసుభే సుభన్తి విపల్లాసగ్గాహేన. కామరాగేన అట్టితాతి కామగుణేసు ఛన్దరాగేన పీళితా. అహోసిం ఉద్ధతా పుబ్బే, చిత్తే అవసవత్తినీతి పుబ్బే మమ చిత్తే మయ్హం వసే అవత్తమానే ఉద్ధతా నానారమ్మణే విక్ఖిత్తచిత్తా అసమాహితా అహోసిం.
పరియుట్ఠితా క్లేసేహి, సుభసఞ్ఞానువత్తినీతి పరియుట్ఠానపత్తేహి కామరాగాదికిలేసేహి అభిభూతా రూపాదీసు సుభన్తి పవత్తాయ కామసఞ్ఞాయ అనువత్తనసీలా. సమం చిత్తస్స న లభిం, రాగచిత్తవసానుగాతి కామరాగసమ్పయుత్తచిత్తస్స వసం అనుగచ్ఛన్తీ ఈసకమ్పి చిత్తస్స సమం చేతోసమథం చిత్తేకగ్గతం న లభిం.
కిసా పణ్డు వివణ్ణా చాతి ఏవం ఉక్కణ్ఠితభావేన కిసా ధమనిసన్థతగత్తా ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా తతో ఏవ వివణ్ణా విగతఛవివణ్ణా చ హుత్వా. సత్త వస్సానీతి సత్త సంవచ్ఛరాని. చారిహన్తి చరిం అహం. నాహం దివా వా రత్తిం వా, సుఖం విన్దిం సుదుక్ఖితాతి ఏవమహం సత్తసు సంవచ్ఛరేసు కిలేసదుక్ఖేన దుక్ఖితా ఏకదాపి దివా వా రత్తిం వా సమణసుఖం న పటిలభిం.
తతోతి కిలేసపరియుట్ఠానేన సమణసుఖాలాభభావతో. రజ్జుం గహేత్వాన పావిసిం, వనమన్తరన్తి పాసరజ్జుం ఆదాయ వనన్తరం పావిసిం. కిమత్థం పావిసీతి చే ఆహ – ‘‘వరం మే ఇధ ఉబ్బన్ధం, యఞ్చ హీనం పునాచరే’’తి యదహం సమణధమ్మం కాతుం అసక్కోన్తీ హీనం గిహిభావం పున ఆచరే ఆచరేయ్యం అనుతిట్ఠేయ్యం, తతో సతగుణేన సహస్సగుణేన ఇమస్మిం వనన్తరే ఉబ్బన్ధం బన్ధిత్వా మరణం మే వరం సేట్ఠన్తి అత్థో. అథ చిత్తం విముచ్చి మేతి యదా రుక్ఖసాఖాయ బన్ధపాసం గీవాయం పక్ఖిపి, అథ తదనన్తరమేవ వుట్ఠానగామినివిపస్సనామగ్గేన ఘటితత్తా మగ్గపటిపాటియా సబ్బాసవేహి మమ చిత్తం విముచ్చి విముత్తం అహోసీతి.
సీహాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. సున్దరీనన్దాథేరీగాథావణ్ణనా
ఆతురం అసుచిన్తిఆదికా సున్దరీనన్దాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా, సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుణన్తీ సత్థారం ఏకం భిక్ఖునిం ఝాయినీనం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా కుసలం ఉపచినన్తీ కప్పసతసహస్సం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సక్యరాజకులే నిబ్బత్తి. నన్దాతిస్సా నామం అకంసు. అపరభాగే రూపసమ్పత్తియా సున్దరీనన్దా, జనపదకల్యాణీతి చ పఞ్ఞాయిత్థ. సా అమ్హాకం భగవతి సబ్బఞ్ఞుతం పత్వా అనుపుబ్బేన కపిలవత్థుం గన్త్వా నన్దకుమారఞ్చ రాహులకుమారఞ్చ పబ్బాజేత్వా గతే సుద్ధోదనమహారాజే చ పరినిబ్బుతే మహాపజాపతిగోతమియా రాహులమాతాయ చ పబ్బజితాయ చిన్తేసి – ‘‘మయ్హం జేట్ఠభాతా చక్కవత్తిరజ్జం పహాయ పబ్బజిత్వా లోకే అగ్గపుగ్గలో బుద్ధో జాతో, పుత్తోపిస్స రాహులకుమారో పబ్బజి, భత్తాపి మే నన్దరాజా, మాతాపి మహాపజాపతిగోతమీ, భగినీపి రాహులమాతా పబ్బజితా, ఇదానాహం గేహే కిం కరిస్సామి, పబ్బజిస్సామీ’’తి భిక్ఖునుపస్సయం గన్త్వా ఞాతిసినేహేన పబ్బజి, నో సద్ధాయ. తస్మా పబ్బజిత్వాపి రూపం నిస్సాయ ఉప్పన్నమదా. ‘‘సత్థా రూపం వివణ్ణేతి గరహతి, అనేకపరియాయేన రూపే ఆదీనవం దస్సేతీ’’తి బుద్ధుపట్ఠానం న గచ్ఛతీతిఆది సబ్బం హేట్ఠా అభిరూపనన్దాయ వత్థుస్మిం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. అయం పన విసేసో – సత్థారా నిమ్మితం ఇత్థిరూపం అనుక్కమేన జరాభిభూతం దిస్వా అనిచ్చతో దుక్ఖతో అనత్తతో మనసికరోన్తియా థేరియా కమ్మట్ఠానాభిముఖం చిత్తం అహోసి. తం దిస్వా సత్థా తస్సా సప్పాయవసేన ధమ్మం దేసేన్తో –
౮౨. ‘‘ఆతురం అసుచిం పూతిం, పస్స నన్దే సముస్సయం;
అసుభాయ చిత్తం భావేహి, ఏకగ్గం సుసమాహితం.
౮౩. ‘‘యథా ఇదం తథా ఏతం, యథా ఏతం తథా ఇదం;
దుగ్గన్ధం పూతికం వాతి, బాలానం అభినన్దితం.
౮౪. ‘‘ఏవమేతం అవేక్ఖన్తీ, రత్తిన్దివమతన్దితా;
తతో సకాయ పఞ్ఞాయ, అభినిబ్బిజ్ఝ దక్ఖిస’’న్తి. –
ఇమా తిస్సో గాథా అభాసి.
సా దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. తస్సా ఉపరిమగ్గత్థాయ కమ్మట్ఠానం ఆచిక్ఖన్తో ‘‘నన్దే, ఇమస్మిం సరీరే అప్పమత్తకోపి సారో నత్థి, మంసలోహితలేపనో జరాదీనం వాసభూతో, అట్ఠిపుఞ్జమత్తో ఏవాయ’’న్తి దస్సేతుం –
‘‘అట్ఠినం నగరం కతం, మంసలోహితలేపనం;
యత్థ జరా చ మచ్చు చ, మానో మక్ఖో చ ఓహితో’’తి. (ధ. ప. ౧౫౦) –
ధమ్మపదే ఇమం గాథమాహ.
సా దేసనావసానే అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౩.౧౬౬-౨౧౯) –
‘‘పదుముత్తరో నామ జినో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;
ఇతో సతసహస్సమ్హి, కప్పే ఉప్పజ్జి నాయకో.
‘‘ఓవాదకో విఞ్ఞాపకో, తారకో సబ్బపాణినం;
దేసనాకుసలో బుద్ధో, తారేసి జనతం బహుం.
‘‘అనుకమ్పకో కారుణికో, హితేసీ సబ్బపాణినం;
సమ్పత్తే తిత్థియే సబ్బే, పఞ్చసీలే పతిట్ఠపి.
‘‘ఏవం నిరాకులం ఆసి, సుఞ్ఞతం తిత్థియేహి చ;
విచిత్తం అరహన్తేహి, వసీభూతేహి తాదిభి.
‘‘రతనానట్ఠపఞ్ఞాసం, ఉగ్గతోవ మహాముని;
కఞ్చనగ్ఘియసఙ్కాసో, బాత్తింసవరలక్ఖణో.
‘‘వస్ససతసహస్సాని, ఆయు విజ్జతి తావదే;
తావతా తిట్ఠమానో సో, తారేసి జనతం బహుం.
‘‘తదాహం హంసవతియం, జాతా సేట్ఠికులే అహుం;
నానారతనపజ్జోతే, మహాసుఖసమప్పితా.
‘‘ఉపేత్వా తం మహావీరం, అస్సోసిం ధమ్మదేసనం;
అమతం పరమస్సాదం, పరమత్థనివేదకం.
‘‘తదా నిమన్తయిత్వాన, ససఙ్ఘం లోకనాయకం;
దత్వా తస్స మహాదానం, పసన్నా సేహి పాణిభి.
‘‘ఝాయినీనం భిక్ఖునీనం, అగ్గట్ఠానమపత్థయిం;
నిపచ్చ సిరసా ధీరం, ససఙ్ఘం లోకనాయకం.
‘‘తదా అదన్తదమకో, తిలోకసరణో పభూ;
బ్యాకాసి నరసారథి, లచ్ఛసే తం సుపత్థితం.
‘‘సతసహస్సితో కప్పే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;
గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.
‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదా, ఓరసా ధమ్మనిమ్మితా;
నన్దాతి నామ నామేన, హేస్సతి సత్థు సావికా.
‘‘తం సుత్వా ముదితా హుత్వా, యావజీవం తదా జినం;
మేత్తచిత్తా పరిచరిం, పచ్చయేహి వినాయకం.
‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;
జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.
‘‘తతో చుతా యామమగం, తతోహం తుసితం గతా;
తతో చ నిమ్మానరతిం, వసవత్తిపురం తతో.
‘‘యత్థ యత్థూపపజ్జామి, తస్స కమ్మస్స వాహసా;
తత్థ తత్థేవ రాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం.
‘‘తతో చుతా మనుస్సత్తే, రాజానం చక్కవత్తినం;
మణ్డలీనఞ్చ రాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం.
‘‘సమ్పత్తిం అనుభోత్వాన, దేవేసు మనుజేసు చ;
సబ్బత్థ సుఖితా హుత్వా, నేకకప్పేసు సంసరిం.
‘‘పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, సురమ్మే కపిలవ్హయే;
రఞ్ఞో సుద్ధోదనస్సాహం, ధీతా ఆసిం అనిన్దితా.
‘‘సిరియా రూపినిం దిస్వా, నన్దితం ఆసి తం కులం;
తేన నన్దాతి మే నామం, సున్దరం పవరం అహు.
‘‘యువతీనఞ్చ సబ్బాసం, కల్యాణీతి చ విస్సుతా;
తస్మిమ్పి నగరే రమ్మే, ఠపేత్వా తం యసోధరం.
‘‘జేట్ఠో భాతా తిలోకగ్గో, పచ్ఛిమో అరహా తథా;
ఏకాకినీ గహట్ఠాహం, మాతరా పరిచోదితా.
‘‘సాకియమ్హి కులే జాతా, పుత్తే బుద్ధానుజా తువం;
నన్దేనపి వినా భూతా, అగారే కిన్ను అచ్ఛసి.
‘‘జరావసానం యోబ్బఞ్ఞం, రూపం అసుచిసమ్మతం;
రోగన్తమపిచారోగ్యం, జీవితం మరణన్తికం.
‘‘ఇదమ్పి తే సుభం రూపం, ససీకన్తం మనోహరం;
భూసనానం అలఙ్కారం, సిరిసఙ్ఘాటసంనిభం.
‘‘పుఞ్జితం లోకసారంవ, నయనానం రసాయనం;
పుఞ్ఞానం కిత్తిజననం, ఉక్కాకకులనన్దనం.
‘‘న చిరేనేవ కాలేన, జరా సమధిసేస్సతి;
విహాయ గేహం కారుఞ్ఞే, చర ధమ్మమనిన్దితే.
‘‘సుత్వాహం మాతు వచనం, పబ్బజిం అనగారియం;
దేహేన నతు చిత్తేన, రూపయోబ్బనలాళితా.
‘‘మహతా చ పయత్తేన, ఝానజ్ఝేన పరం మమ;
కాతుఞ్చ వదతే మాతా, న చాహం తత్థ ఉస్సుకా.
‘‘తతో మహాకారుణికో, దిస్వా మం కామలాలసం;
నిబ్బన్దనత్థం రూపస్మిం, మమ చక్ఖుపథే జినో.
‘‘సకేన ఆనుభావేన, ఇత్థిం మాపేసి సోభినిం;
దస్సనీయం సురుచిరం, మమతోపి సురూపినిం.
‘‘తమహం విమ్హితా దిస్వా, అతివిమ్హితదేహినిం;
చిన్తయిం సఫలం మేతి, నేత్తలాభఞ్చ మానుసం.
‘‘తమహం ఏహి సుభగే, యేనత్థో తం వదేహి మే;
కులం తే నామగోత్తఞ్చ, వద మే యది తే పియం.
‘‘న వఞ్చకాలో సుభగే, ఉచ్ఛఙ్గే మం నివాసయ;
సీదన్తీవ మమఙ్గాని, పసుప్పయముహుత్తకం.
‘‘తతో సీసం మమఙ్గే సా, కత్వా సయి సులోచనా;
తస్సా నలాటే పతితా, లుద్ధా పరమదారుణా.
‘‘సహ తస్సా నిపాతేన, పిళకా ఉపపజ్జథ;
పగ్ఘరింసు పభిన్నా చ, కుణపా పుబ్బలోహితా.
‘‘పభిన్నం వదనఞ్చాపి, కుణపం పూతిగన్ధనం;
ఉద్ధుమాతం వినిలఞ్చ, పుబ్బఞ్చాపి సరీరకం.
‘‘సా పవేదితసబ్బఙ్గీ, నిస్ససన్తీ ముహుం ముహుం;
వేదయన్తీ సకం దుక్ఖం, కరుణం పరిదేవయి.
‘‘దుక్ఖేన దుక్ఖితా హోమి, ఫుసయన్తి చ వేదనా;