౧. అభిరూపనన్దాథేరీగాథావణ్ణనా

దుకనిపాతే ఆతురం అసుచిం పూతిన్తిఆదికా అభిరూపనన్దాయ సిక్ఖమానాయ గాథా. అయం కిర విపస్సిస్స భగవతో కాలే బన్ధుమతీనగరే గహపతిమహాసాలస్స ధీతా హుత్వా సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠితా సత్థరి పరినిబ్బుతే ధాతుచేతియం రతనపటిమణ్డితేన సువణ్ణచ్ఛత్తేన పూజం కత్వా, కాలఙ్కత్వా సగ్గే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థునగరే ఖేమకస్స సక్కస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం నిబ్బత్తి. నన్దాతిస్సా నామం అహోసి. సా అత్తభావస్స అతివియ రూపసోభగ్గప్పత్తియా అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా అభిరూపనన్దాత్వేవ పఞ్ఞాయిత్థ. తస్సా వయప్పత్తాయ వారేయ్యదివసేయేవ వరభూతో సక్యకుమారో కాలమకాసి. అథ నం మాతాపితరో అకామం పబ్బాజేసుం.

సా పబ్బజిత్వాపి రూపం నిస్సాయ ఉప్పన్నమదా ‘‘సత్థా రూపం వివణ్ణేతి గరహతి అనేకపరియాయేన రూపే ఆదీనవం దస్సేతీ’’తి బుద్ధుపట్ఠానం న గచ్ఛతి. భగవా తస్సా ఞాణపరిపాకం ఞత్వా మహాపజాపతిం ఆణాపేసి ‘‘సబ్బాపి భిక్ఖునియో పటిపాటియా ఓవాదం ఆగచ్ఛన్తూ’’తి. సా అత్తనో వారే సమ్పత్తే అఞ్ఞం పేసేసి. భగవా ‘‘వారే సమ్పత్తే అత్తనావ ఆగన్తబ్బం, న అఞ్ఞా పేసేతబ్బా’’తి ఆహ. సా సత్థు ఆణం లఙ్ఘితుం అసక్కోన్తీ భిక్ఖునీహి సద్ధిం బుద్ధుపట్ఠానం అగమాసి. భగవా ఇద్ధియా ఏకం అభిరూపం ఇత్థిరూపం మాపేత్వా పున జరాజిణ్ణం దస్సేత్వా సంవేగం ఉప్పాదేత్వా –

౧౯. ‘‘ఆతురం అసుచిం పూతిం, పస్స నన్దే సముస్సయం;

అసుభాయ చిత్తం భావేహి, ఏకగ్గం సుసమాహితం.

౨౦. ‘‘అనిమిత్తఞ్చ భావేహి, మానానుసయముజ్జహ;

తతో మానాభిసమయా, ఉపసన్తా చరిస్ససీ’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అభాసి. తాసం అత్థో హేట్ఠా వుత్తనయో ఏవ. గాథాపరియోసానే అభిరూపనన్దా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, బన్ధుమా నామ ఖత్తియో;

తస్స రఞ్ఞో అహుం భరియా, ఏకజ్ఝం చారయామహం.

‘‘రహోగతా నిసీదిత్వా, ఏవం చిన్తేసహం తదా;

ఆదాయ గమనీయఞ్హి, కుసలం నత్థి మే కతం.

‘‘మహాభితాపం కటుకం, ఘోరరూపం సుదారుణం;

నిరయం నూన గచ్ఛామి, ఏత్థ మే నత్థి సంసయో.

‘‘ఏవాహం చిన్తయిత్వాన, పహంసేత్వాన మానసం;

రాజానం ఉపగన్త్వాన, ఇదం వచనమబ్రవిం.

‘‘ఇత్థీ నామ మయం దేవ, పురిసానుగతా సదా;

ఏకం మే సమణం దేహి, భోజయిస్సామి ఖత్తియ.

‘‘అదాసి మే మహారాజా, సమణం భావితిన్ద్రియం;

తస్స పత్తం గహేత్వాన, పరమన్నేన పూరయిం.

‘‘పూరయిత్వా పరమన్నం, సహస్సగ్ఘనకేనహం;

వత్థయుగేన ఛాదేత్వా, అదాసిం తుట్ఠమానసా.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘సహస్సం దేవరాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం;

సహస్సం చక్కవత్తీనం, మహేసిత్తమకారయిం.

‘‘పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం;

నానావిధం బహుం పుఞ్ఞం, తస్స కమ్మఫలా తతో.

‘‘ఉప్పలస్సేవ మే వణ్ణా, అభిరూపా సుదస్సనా;

ఇత్థీ సబ్బఙ్గసమ్పన్నా, అభిజాతా జుతిన్ధరా.

‘‘పచ్ఛిమే భవసమ్పత్తే, అజాయిం సాకియే కులే;

నారీసహస్సపామోక్ఖా, సుద్ధోదనసుతస్సహం.

‘‘నిబ్బిన్దిత్వా అగారేహం, పబ్బజిం అనగారియం;

సత్తమిం రత్తిం సమ్పత్వా, చతుసచ్చం అపాపుణిం.

‘‘చీవరపిణ్డపాతఞ్చ, పచ్చయఞ్చ సేనాసనం;

పరిమేతుం న సక్కోమి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘యం మయ్హం పురిమం కమ్మం, కుసలం జనితం ముని;

తుయ్హత్థాయ మహావీర, పరిచిణ్ణం బహుం మయా.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘దువే గతీ పజానామి, దేవత్తం అథ మానుసం;

అఞ్ఞం గతిం న జానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘ఉచ్చే కులే పజానామి, తయో సాలే మహాధనే;

అఞ్ఞం కులం న జానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘భవాభవే సంసరిత్వా, సుక్కమూలేన చోదితా;

అమనాపం న పస్సామి, సోమనస్సకతం ఫలం.

‘‘ఇద్ధీసు చ వసీ హోమి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా;

చేతోపరియఞాణస్స, వసీ హోమి మహామునే.

‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘అత్థధమ్మనిరుత్తీసు, పటిభానే తథేవ చ;

ఞాణం మమ మహావీర, ఉప్పన్నం తవ సన్తికే.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పత్వా పన సా సయమ్పి ఉదానవసేన తాయేవ గాథా అభాసి, ఇదమేవ చస్సా అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసీతి.

అభిరూపనన్దాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.