౩. భద్దత్థేరగాథావణ్ణనా

ఏకపుత్తోతిఆదికా ఆయస్మతో భద్దత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరం భగవన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ సతసహస్సపరిమాణం చీవరాదీహి చతూహి పచ్చయేహి పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం సేట్ఠికులే నిబ్బత్తి. నిబ్బత్తమానో చ అపుత్తకేసు మాతాపితూసు దేవతాయాచనాదీని కత్వాపి అలభన్తేసు సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘సచే, భన్తే, మయం ఏకం పుత్తం లచ్ఛామ, తం తుమ్హాకం దాసత్థాయ దస్సామా’’తి వత్వా ఆయాచిత్వా గతేసు సత్థు అధిప్పాయం ఞత్వా అఞ్ఞతరో దేవపుత్తో ఖీణాయుకో హుత్వా ఠితో సక్కేన దేవరఞ్ఞా ‘‘అముకస్మిం కులే నిబ్బత్తాహీ’’తి ఆణత్తో తత్థ నిబ్బత్తి, భద్దోతిస్స నామం అకంసు. తం సత్తవస్సుద్దేసికం జాతం మాతాపితరో అలఙ్కరిత్వా భగవతో సన్తికం నేత్వా ‘‘అయం సో, భన్తే, తుమ్హే ఆయాచిత్వా లద్ధదారకో, ఇమం తుమ్హాకం నియ్యాతేమా’’తి ఆహంసు. సత్థా ఆనన్దత్థేరం ఆణాపేసి – ‘‘ఇమం పబ్బాజేహీ’’తి. ఆణాపేత్వా చ గన్ధకుటిం పావిసి. థేరో తం పబ్బాజేత్వా సఙ్ఖేపేన విపస్సనాముఖం ఆచిక్ఖి. సో ఉపనిస్సయసమ్పన్నత్తా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో సూరియే అనోగ్గతేయేవ భావనం ఉస్సుక్కాపేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౫.౫౪-౬౯) –

‘‘పదుముత్తరసమ్బుద్ధం, మేత్తచిత్తం మహామునిం;

ఉపేతి జనతా సబ్బా, సబ్బలోకగ్గనాయకం.

‘‘సత్తుకఞ్చ బద్ధకఞ్చ, ఆమిసం పానభోజనం;

దదన్తి సత్థునో సబ్బే, పుఞ్ఞక్ఖేత్తే అనుత్తరే.

‘‘అహమ్పి దానం దస్సామి, దేవదేవస్స తాదినో;

బుద్ధసేట్ఠం నిమన్తేత్వా, సఙ్ఘమ్పి చ అనుత్తరం.

‘‘ఉయ్యోజితా మయా చేతే, నిమన్తేసుం తథాగతం;

కేవలం భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ, పుఞ్ఞక్ఖేత్తం అనుత్తరం.

‘‘సతసహస్సపల్లఙ్కం, సోవణ్ణం గోనకత్థతం;

తూలికాపటలికాయ, ఖోమకప్పాసికేహి చ;

మహారహం పఞ్ఞాపయిం, ఆసనం బుద్ధయుత్తకం.

‘‘పదుముత్తరో లోకవిదూ, దేవదేవో నరాసభో;

భిక్ఖుసఙ్ఘపరిబ్యూళ్హో, మమ ద్వారముపాగమి.

‘‘పచ్చుగ్గన్త్వాన సమ్బుద్ధం, లోకనాథం యసస్సినం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, అభినామయిం సఙ్ఘరం.

‘‘భిక్ఖూనం సతసహస్సం, బుద్ధఞ్చ లోకనాయకం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, పరమన్నేన తప్పయిం.

‘‘పదుముత్తరో లోకవిదూ, ఆహుతీనం పటిగ్గహో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యేనిదం ఆసనం దిన్నం, సోవణ్ణం గోనకత్థతం;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘చతుసత్తతిక్ఖత్తుం సో, దేవరజ్జం కరిస్సతి;

అనుభోస్సతి సమ్పత్తిం, అచ్ఛరాహి పురక్ఖతో.

‘‘పదేసరజ్జం సహస్సం, వసుధం ఆవసిస్సతి;

ఏకపఞ్ఞాసక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి.

‘‘సబ్బాసు భవయోనీసు, ఉచ్చాకులీ భవిస్సతి;

సో చ పచ్ఛా పబ్బజిత్వా, సుక్కమూలేన చోదితో;

భద్దియో నామ నామేన, హేస్సతి సత్థు సావకో.

‘‘వివేకమనుయుత్తోమ్హి, పన్తసేననివాసహం;

ఫలఞ్చాధిగతం సబ్బం, చత్తక్లేసోమ్హి అజ్జహం.

‘‘మమ సబ్బం అభిఞ్ఞాయ, సబ్బఞ్ఞూ లోకనాయకో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, ఏతదగ్గే ఠపేసి మం.

‘‘పటిసమ్భిదా చతస్సో, విమోక్ఖాపి చ అట్ఠిమే;

ఛళభిఞ్ఞా సచ్ఛికతా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

తస్స భగవా ఛళభిఞ్ఞుప్పత్తిం ఞత్వా ‘‘ఏహి, భద్దా’’తి ఆహ. సో తావదేవ సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా పఞ్జలికో సత్థు సమీపే అట్ఠాసి, సా ఏవ చస్స ఉపసమ్పదా అహోసి. బుద్ధూపసమ్పదా నామ కిరేసా. థేరో జాతితో పట్ఠాయ అత్తనో పవత్తియా కథనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౪౭౩. ‘‘ఏకపుత్తో అహం ఆసిం, పియో మాతు పియో పితు;

బహూహి వతచరియాహి, లద్ధో ఆయాచనాహి చ.

౪౭౪. ‘‘తే చ మం అనుకమ్పాయ, అత్థకామా హితేసినో;

ఉభో పితా చ మాతా చ, బుద్ధస్స ఉపనామయుం.

౪౭౫. ‘‘కిచ్ఛా లద్ధో అయం పుత్తో, సుఖుమాలో సుఖేధితో;

ఇమం దదామ తే నాథ, జినస్స పరిచారకం.

౪౭౬. ‘‘సత్థా చ మం పటిగ్గయ్హ, ఆనన్దం ఏతదబ్రవి;

పబ్బాజేహి ఇమం ఖిప్పం, హేస్సత్యాజానియో అయం.

౪౭౭. ‘‘పబ్బాజేత్వాన మం సత్థా, విహారం పావిసీ జినో;

అనోగ్గతస్మిం సూరియస్మిం, తతో చిత్తం విముచ్చి మే.

౪౭౮. ‘‘తతో సత్థా నిరాకత్వా, పటిసల్లానవుట్ఠితో;

ఏహి భద్దాతి మం ఆహ, సా మే ఆసూపసమ్పదా.

౪౭౯. ‘‘జాతియా సత్తవస్సేన, లద్ధా మే ఉపసమ్పదా;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, అహో ధమ్మసుధమ్మతా’’తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ వతచరియాహీతి, ‘‘ఏవం కత్వా పుత్తం లభిస్సథా’’తి వుత్తం సమణబ్రాహ్మణానం వచనం సుత్వా, ఖీరం పాయిత్వా, అనసనాదివతచరణేహి. ఆయాచనాహీతి దేవతాయాచనాహి సత్థుఆయాచనాయ చ, ఇదమేవ చేత్థ కారణం, ఇతరం థేరో మాతాపితూనం పటిపత్తిదస్సనత్థఞ్చేవ కిచ్ఛలద్ధభావదస్సనత్థఞ్చ వదతి.

తేతి మాతాపితరో. ఉపనామయున్తి ఉపనామేసుం.

సుఖేధితోతి సుఖసంవడ్ఢితో. తేతి తుయ్హం. పరిచారకన్తి కింకారం.

హేస్సత్యాజానియో అయన్తి అయం దారకో మమ సాసనే ఆజానీయో భవిస్సతి. తస్మా ఖిప్పం అజ్జేవ పబ్బాజేహీతి ఏతం అబ్రవి, ఆహ.

పబ్బాజేత్వానాతి ఆనన్దత్థేరేన పబ్బాజేత్వా. విహారన్తి గన్ధకుటిం. అనోగ్గతస్మిం సూరియస్మిన్తి సూరియే అనత్థఙ్గతేయేవ. తతో చిత్తం విముచ్చి మేతి తతో విపస్సనారమ్భతో పరం న చిరేనేవ ఖణేన సబ్బాసవేహి మే చిత్తం విముచ్చి, ఖీణాసవో అహోసిం.

తతోతి మమ ఆసవక్ఖయతో పచ్ఛా. నిరాకత్వాతి అత్తనా సమాపన్నం ఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా తతో వుట్ఠాయ. తేనాహ ‘‘పటిసల్లానవుట్ఠితో’’తి. సా మే ఆసూపసమ్పదాతి యా మం ఉద్దిస్స ‘‘ఏహి, భద్దా’’తి సత్థు వాచా పవత్తా, సా ఏవ మే మయ్హం ఉపసమ్పదా ఆసి. ఏవం జాతియా సత్తవస్సేన, లద్ధా మే ఉపసమ్పదాతి సాతిసయం సత్థారా అత్తనో కతం అనుగ్గహం సాసనస్స చ నియ్యానికతం దస్సేతి. తేనాహ ‘‘అహో ధమ్మసుధమ్మతా’’తి.

ఏత్థ చ ‘‘చిత్తం విముచ్చి మే’’తి ఖీణాసవభావం పకాసేత్వాపి పున ‘‘తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా’’తి లోకియాభిఞ్ఞేకదేసదస్సనం ఛళభిఞ్ఞభావవిభావనత్థం. తేనాహ అపదానే ‘‘ఛళభిఞ్ఞా సచ్ఛికతా’’తి.

భద్దత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.