౬. సప్పదాసత్థేరగాథావణ్ణనా

పణ్ణవీసతీతిఆదికా ఆయస్మతో సప్పదాసత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థుస్మిం సుద్ధోదనమహారాజస్స పురోహితపుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, తస్స సప్పదాసోతి నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో సత్థు ఞాతిసమాగమే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కిలేసాభిభవేన చేతోసమాధిం అలభన్తో బ్రహ్మచరియం చరిత్వా సంవేగజాతో పచ్ఛా సత్థం ఆహరన్తో యోనిసో మనసికారం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణిత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౪౦౫. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, యతో పబ్బజితో అహం;

అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి, చేతోసన్తిమనజ్ఝగం.

౪౦౬. ‘‘అలద్ధా చిత్తస్సేకగ్గం, కామరాగేన అట్టితో;

బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తో, విహారా ఉపనిక్ఖమిం.

౪౦౭. ‘‘సత్థం వా ఆహరిస్సామి, కో అత్థో జీవితేన మే;

కథఞ్హి సిక్ఖం పచ్చక్ఖం, కాలం కుబ్బేథ మాదిసో.

౪౦౮. ‘‘తదాహం ఖురమాదాయ, మఞ్చకమ్హి ఉపావిసిం;

పరినీతో ఖురో ఆసి, ధమనిం ఛేత్తుమత్తనో.

౪౦౯. ‘‘తతో మే మనసీకారో, యోనిసో ఉదపజ్జథ;

ఆదీనవో పాతురహు, నిబ్బిదా సమతిట్ఠథ.

౪౧౦. ‘‘తతో చిత్తం విముచ్చి మే, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ పణ్ణవీసతివస్సాని, యతో పబ్బజితో అహన్తి యతో పట్ఠాయ అహం పబ్బజితో తానిమాని పణ్ణవీసతివస్సాని. అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి, చేతోసన్తిమనజ్ఝగన్తి సోహం ఏత్తకం కాలం బ్రహ్మచరియం చరన్తో అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి అఙ్గులిఫోటనమత్తమ్పి ఖణం చేతోసన్తిం చేతసో సమాధానం న లభిం.

ఏవం పన అలద్ధా చిత్తస్సేకగ్గతం, తత్థ కారణమాహ ‘‘కామరాగేన అట్టితో’’తి. తత్థ అట్టితోతి పీళితో, అభిభూతోతి అత్థో. బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తోతి ‘‘ఇదమిధ అతివియ అయుత్తం వత్తతి, యదాహం నియ్యానికే సాసనే పబ్బజిత్వా అత్తానం కిలేసపఙ్కతో ఉద్ధరితుం న సక్కోమీ’’తి ఉద్ధంముఖో బాహా పగ్గయ్హ కన్దమానో. విహారా ఉపనిక్ఖమిన్తి వసనకవిహారతో బహి నిక్ఖన్తో.

యేనాధిప్పాయేన నిక్ఖన్తో, తం దస్సేతుం ‘‘సత్థం వా ఆహరిస్సామీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సత్థం వా ఆహరిస్సామీతి వా-సద్దో వికప్పనత్థో. తేన ‘‘రుక్ఖా వా పపతిస్సామి, ఉబ్బన్ధిత్వా వా మరిస్సామీ’’తిఆదికే మరణప్పకారే సఙ్గణ్హాతి. సిక్ఖన్తి అధిసీలసిక్ఖం. పచ్చక్ఖన్తి పచ్చాచిక్ఖన్తో పరిచ్చజన్తో. ‘‘పచ్చక్ఖా’’తిపి పాళి, పచ్చక్ఖాయాతి అత్థో. కాలన్తి మరణం. కథఞ్హి నామ మాదిసో సిక్ఖాపచ్చక్ఖానేన కాలం కరేయ్యాతి అత్థో. సిక్ఖాపచ్చక్ఖానఞ్హి అరియస్స వినయే మరణం నామ. యథాహ భగవా – ‘‘మరణఞ్హేతం, భిక్ఖవే, యో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతీ’’తి (మ. ని. ౩.౬౩). ‘‘సిక్ఖం పచ్చక్ఖా’’తి పన పాఠే కథఞ్హి నామ మాదిసో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ కాలం కరేయ్య, సిక్ఖాసమఙ్గీ ఏవ పన హుత్వా కాలం కరేయ్య? తస్మా సత్థం వా ఆహరిస్సామి, కో అత్థో జీవితేన మేతి యోజనా.

తదాహన్తి యదా కిలేసాభిభవేన సమణధమ్మం కాతుం అసమత్థతాయ జీవితే నిబ్బిన్దన్తో తదా. ఖురన్తి నిసితఖురం, ఖురసదిసం వా సత్థకం. మఞ్చకమ్హి ఉపావిసిన్తి పరేసం నివారణభయేన ఓవరకం పవిసిత్వా మఞ్చకే నిసీదిం. పరినీతోతి ఉపనీతో, గలే ఠపితోతి అధిప్పాయో. ధమనిన్తి ‘‘కణ్ఠే ధమనిం, కణ్ఠధమనిం గలవలయ’’న్తిపి వదన్తి. ఛేత్తున్తి ఛిన్దితుం.

తతో మే మనసీకారో, యోనిసో ఉదపజ్జథాతి ‘‘యదాహం మరిస్సామీ’’తి కణ్ఠే ధమనిం ఛిన్దితుం ఖురం ఉపనేసిం, తతో పరం ‘‘అరోగం ను ఖో మే సీల’’న్తి పచ్చవేక్ఖన్తస్స అక్ఖణ్డం అచ్ఛిద్దం సుపరిసుద్ధం సీలం దిస్వా పీతి ఉప్పజ్జి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భి, పస్సద్ధకాయస్స నిరామిసం సుఖం అనుభవన్తస్స చిత్తస్స సమాహితతాయ విపస్సనావసేన యోనిసో మనసికారో ఉప్పజ్జి. అథ వా తతోతి కణ్ఠే ఖురస్స ఉపనయతో వణే జాతే ఉప్పన్నం వేదనం విక్ఖమ్భేన్తో విపస్సనాయ వసేన యోనిసోమనసికారో ఉప్పజ్జి. ఇదాని తతో పరం మగ్గఫలపచ్చవేక్ఖణఞాణం ఉప్పన్నభావం దస్సేతుం ‘‘ఆదీనవో పాతురహూ’’తిఆది వుత్తం. తం హేట్ఠా వుత్తత్థమేవ.

సప్పదాసత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.