౫. మాలుక్యపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

మనుజస్సాతిఆదికా ఆయస్మతో మాలుక్యపుత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం కోసలరఞ్ఞో అగ్గాసనికస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్స మాతా మాలుక్యా నామ, తస్సా వసేన మాలుక్యపుత్తోత్వేవ పఞ్ఞాయిత్థ. సో వయప్పత్తో నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసం పహాయ పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా విచరన్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా సాసనే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. సో ఞాతీసు అనుకమ్పాయ ఞాతికులం అగమాసి. తం ఞాతకా పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన పరివిసిత్వా ధనేన పలోభేతుకామా మహన్తం ధనరాసిం పురతో ఉపట్ఠపేత్వా ‘‘ఇదం ధనం తవ సన్తకం, విబ్భమిత్వా ఇమినా ధనేన పుత్తదారం పటిజగ్గన్తో పుఞ్ఞాని కరోహీ’’తి యాచింసు. థేరో తేసం అజ్ఝాసయం విపరివత్తేన్తో ఆకాసే ఠత్వా –

౩౯౯. ‘‘మనుజస్స పమత్తచారినో, తణ్హా వడ్ఢతి మాలువా వియ;

సో ప్లవతీ హురా హురం, ఫలమిచ్ఛంవ వనస్మి వానరో.

౪౦౦. ‘‘యం ఏసా సహతే జమ్మీ, తణ్హా లోకే విసత్తికా;

సోకా తస్స పవడ్ఢన్తి, అభివట్ఠంవ బీరణం.

౪౦౧. ‘‘యో చేతం సహతే జమ్మిం, తణ్హం లోకే దురచ్చయం;

సోకా తమ్హా పపతన్తి, ఉదబిన్దూవ పోక్ఖరా.

౪౦౨. ‘‘తం వో వదామి భద్దం వో, యావన్తేత్థ సమాగతా;

తణ్హాయ మూలం ఖణథ, ఉసీరత్థోవ బీరణం;

మా వో నళంవ సోతోవ, మారో భఞ్జి పునప్పునం.

౪౦౩. ‘‘కరోథ బుద్ధవచనం, ఖణో వో మా ఉపచ్చగా;

ఖణాతీతా హి సోచన్తి, నిరయమ్హి సమప్పితా.

౪౦౪. ‘‘పమాదో రజో పమాదో, పమాదానుపతితో రజో;

అప్పమాదేన విజ్జాయ, అబ్బహే సల్లమత్తనో’’తి. –

ఇమాహి ఛహి గాథాహి ధమ్మం దేసేతి.

తత్థ మనుజస్సాతి సత్తస్స. పమత్తచారినోతి సతివోస్సగ్గలక్ఖణేన పమాదేన పమత్తచారిస్స, నేవ ఝానం, న విపస్సనా, న మగ్గఫలాని వడ్ఢన్తి. యథా పన రుక్ఖం సంసిబ్బన్తీ పరియోనన్ధన్తీ తస్స వినాసాయ మాలువా లతా వడ్ఢతి, ఏవమస్స ఛ ద్వారాని నిస్సాయ రూపాదీసు పునప్పునం ఉప్పజ్జమానా తణ్హా వడ్ఢతి. వడ్ఢమానావ యథా మాలువా లతా అత్తనో అపస్సయభూతం రుక్ఖం అజ్ఝోత్థరిత్వా పాతేతి, ఏవం తణ్హావసికం పుగ్గలం అపాయే నిపాతేతి. సో ప్లవతీతి సో తణ్హావసికో పుగ్గలో అపరాపరం భవాభవే ఉప్లవతి ధావతి. యథా కిం? ఫలమిచ్ఛంవ వనస్మి వానరో యథా రుక్ఖఫలం ఇచ్ఛన్తో వానరో వనస్మిం ధావన్తో రుక్ఖస్స ఏకం సాఖం గణ్హాతి, తం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞం గణ్హాతి, తం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞన్తి ‘‘సాఖం అలభిత్వా నిసిన్నో’’తి వత్తబ్బతం నాపజ్జతి; ఏవమేవ తణ్హావసికో పుగ్గలో హురా హురం ధావన్తో ‘‘ఆరమ్మణం అలభిత్వా తణ్హాయ అప్పవత్తిం పత్తో’’తి వత్తబ్బతం నాపజ్జతి.

యన్తి యం పుగ్గలం. ఏసా లామకభావేన జమ్మీ విసాహారతాయ విసమూలతాయ విసఫలతాయ విసపరిభోగతాయ రూపాదీసు విసత్తతాయ ఆసత్తతాయ చ విసత్తికాతి సఙ్ఖం గతా ఛద్వారికా తణ్హా సహతే అభిభవతి తస్స పుగ్గలస్స. యథా నామ వనే పునప్పునం వస్సన్తే దేవే అభివట్ఠం బీరణం బీరణతిణం వడ్ఢతి, ఏవం వట్టమూలకా సోకా అభివడ్ఢన్తి వుద్ధిం ఆపజ్జన్తీతి అత్థో.

యో చేతం…పే… దురచ్చయన్తి యో పన పుగ్గలో ఏవం వుత్తప్పకారం అతిక్కమితుం పజహితుం దుక్కరతాయ దురచ్చయం తణ్హం సహతే అభిభవతి, తమ్హా పుగ్గలా వట్టమూలకా సోకా పపతన్తి. యథా నామ పోక్ఖరే పదుమపత్తే పతితం ఉదబిన్దు న పతిట్ఠాతి, ఏవం న పతిట్ఠహన్తీతి అత్థో.

తం వో వదామీతి తేన కారణేన అహం తుమ్హే వదామి. భద్దం వోతి భద్దం తుమ్హాకం హోతు, మా తణ్హం అనువత్తపుగ్గలో వియ విభవం అనత్థం పాపుణాథాతి అత్థో. యావన్తేత్థ సమాగతాతి ఇమస్మిం ఠానే యత్తకా సన్నిపతితా, తత్తకా. కిం వదసీతి చే? తణ్హాయ మూలం ఖణథ ఇమిస్సా ఛద్వారికతణ్హాయ మూలం కారణం అవిజ్జాదికిలేసగ్గహనం అరహత్తమగ్గఞాణకుదాలేన ఖణథ సముచ్ఛిన్దథ. కిం వియాతి? ఉసీరత్థోవ బీరణం యథా ఉసీరేన అత్థికో పురిసో మహన్తేన కుదాలేన బీరణాపరనామం ఉసీరం నామ తిణం ఖణతి, ఏవమస్స మూలం ఖణథాతి అత్థో. మా వో నళంవ సోతోవ, మారో భఞ్జి పునప్పునన్తి తుమ్హే నదీతీరే జాతం నళం మహావేగేన ఆగతో నదీసోతో వియ కిలేసమారో మచ్చుమారో దేవపుత్తమారో చ పునప్పునం మా భఞ్జీతి అత్థో.

తస్మా కరోథ బుద్ధవచనం ‘‘ఝాయథ, భిక్ఖవే, మా పమాదత్థా’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౧౫) వుత్తం బుద్ధస్స భగవతో వచనం కరోథ, యథానుసిట్ఠం పటిపత్తియా సమ్పాదేథ. ఖణో వో మా ఉపచ్చగాతి యో హి బుద్ధవచనం న కరోతి, తం పుగ్గలం అయం బుద్ధుప్పాదక్ఖణో పతిరూపదేసవాసే ఉప్పత్తిక్ఖణో సమ్మదిట్ఠియా పటిలద్ధక్ఖణో ఛన్నం ఆయతనానం అవేకల్లక్ఖణోతి సబ్బోపి ఖణో అతిక్కమతి, సో ఖణో మా తుమ్హే అతిక్కమతు. ఖణాతీతాతి యే హి తం ఖణం అతీతా, యే వా పుగ్గలే సో ఖణో అతీతో, తే నిరయమ్హి సమప్పితా తత్థ నిబ్బత్తా చిరకాలం సోచన్తి.

పమాదో రజోతి రూపాదీసు ఆరమ్మణేసు సతివోస్సగ్గలక్ఖణో పమాదో, సంకిలేససభావత్తా రాగరజాదిమిస్సతాయ చ రజో. పమాదానుపతితో రజోతి యో హి కోచి రజో నామ రాగాదికో, సో సబ్బో పమాదానుపతితో పమాదవసేనేవ ఉప్పజ్జతి. అప్పమాదేనాతి అప్పమజ్జనేన అప్పమాదపటిపత్తియా. విజ్జాయాతి అగ్గమగ్గవిజ్జాయ. అబ్బహే సల్లమత్తనోతి అత్తనో హదయనిస్సితం రాగాదిసల్లం ఉద్ధరేయ్య సమూహనేయ్యాతి.

మాలుక్యపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.