౧౪. సబ్బకామిత్థేరగాథావణ్ణనా

ద్విపాదకోతిఆదికా ఆయస్మతో సబ్బకామిత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో సాసనే ఉప్పన్నం అబ్బుదం సోధేత్వా పటిపాకతికం ఠపేన్తం ఏకం థేరం దిస్వా, ‘‘అహమ్పి అనాగతే ఏకస్స బుద్ధస్స సాసనే అబ్బుదం సోధేత్వా పటిపాకతికం ఠపేతుం సమత్థో భవేయ్య’’న్తి పత్థనం పట్ఠపేత్వా తదనురూపాని పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అపరినిబ్బుతే ఏవ భగవతి వేసాలియం ఖత్తియకులే నిబ్బత్తిత్వా సబ్బకామోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో ఞాతకేహి దారపరిగ్గహం కారితో నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసం జిగుచ్ఛన్తో ధమ్మభణ్డాగారికస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం కరోన్తో ఉపజ్ఝాయేన సద్ధిం వేసాలిం ఉపగతో ఞాతిఘరం అగమాసి. తత్థ నం పురాణదుతియికా పతివియోగదుక్ఖితా కిసా దుబ్బణ్ణా అనలఙ్కతా కిలిట్ఠవత్థనివసనా వన్దిత్వా రోదమానా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. తం దిస్వా థేరస్స కరుణాపురస్సరం మేత్తం ఉపట్ఠాపయతో అనుభూతారమ్మణే అయోనిసోమనసికారవసేన సహసా కిలేసో ఉప్పజ్జి.

సో తేన కసాహి తాళితో ఆజానీయో వియ సఞ్జాతసంవేగో తావదేవ సుసానం గన్త్వా, అసుభనిమిత్తం ఉగ్గహేత్వా, తత్థ పటిలద్ధఝానం పాదకం కత్వా, విపస్సనం వడ్ఢేత్వా, అరహత్తం పాపుణి. అథస్స ససురో అలఙ్కతపటియత్తం ధీతరం ఆదాయ మహతా పరివారేన నం ఉప్పబ్బాజేతుకామో విహారం అగమాసి. థేరో తస్సా అధిప్పాయం ఞత్వా అత్తనో కామేసు విరత్తభావం సబ్బత్థ చ అనుపలిత్తతం పకాసేన్తో –

౪౫౩. ‘‘ద్విపాదకోయం అసుచి, దుగ్గన్ధో పరిహీరతి;

నానాకుణపపరిపూరో, విస్సవన్తో తతో తతో.

౪౫౪. ‘‘మిగం నిలీనం కూటేన, బళిసేనేవ అమ్బుజం;

వానరం వియ లేపేన, బాధయన్తి పుథుజ్జనం.

౪౫౫. ‘‘రూపా సద్దా రసా గన్ధా, ఫోట్ఠబ్బా చ మనోరమా;

పఞ్చ కామగుణా ఏతే, ఇత్థిరూపస్మి దిస్సరే.

౪౫౬. ‘‘యే ఏతా ఉపసేవన్తి, రత్తచిత్తా పుథుజ్జనా;

వడ్ఢేన్తి కటసిం ఘోరం, ఆచినన్తి పునబ్భవం.

౪౫౭. ‘‘యో చేతా పరివజ్జేతి, సప్పస్సేవ పదా సిరో;

సోమం విసత్తికం లోకే, సతో సమతివత్తతి.

౪౫౮. ‘‘కామేస్వాదీనవం దిస్వా, నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో;

నిస్సటో సబ్బకామేహి, పత్తో మే ఆసవక్ఖయో’’తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ ద్విపాదకోతి యదిపి అపాదకాదయోపి కాయా అసుచీయేవ, అధికారవసేన పన ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన వా ఏవం వుత్తం. యస్మా వా అఞ్ఞే అసుచిభూతాపి కాయా లోణమ్బిలాదీహి అభిసఙ్ఖరిత్వా మనుస్సానం భోజనేపి ఉపనీయన్తి, న పన మనుస్సకాయో, తస్మా అసుచితరసభావమస్స దస్సేన్తో ‘‘ద్విపాదకో’’తి ఆహ. అయన్తి తదా ఉపట్ఠితం ఇత్థిరూపం సన్ధాయాహ. అసుచీతి అసుచి ఏవ, న ఏత్థ కిఞ్చిపి సుచీతి అత్థో. దుగ్గన్ధో పరిహీరతీతి దుగ్గన్ధో సమానో పుప్ఫగన్ధాదీహి సఙ్ఖరిత్వా పరిహరీయతి. నానాకుణపపరిపూరోతి కేసాదిఅనేకప్పకారకుణపభరితో. విస్సవన్తో తతో తతోతి పుప్ఫగన్ధాదీహిస్స జేగుచ్ఛభావం పటిచ్ఛాదేతుం వాయమన్తానమ్పి తం వాయామం నిప్ఫలం కత్వా నవహి ద్వారేహి ఖేళసిఙ్ఘాణికాదీని లోమకూపేహి చ సేదజల్లికం ‘విస్సవన్తోయేవ పరిహీరతీ’తి సమ్బన్ధో.

ఏవం జేగుచ్ఛోపి సమానో చాయం కాయో కూటాదీహి వియ మిగాదికే అత్తనో రూపాదీహి అన్ధపుథుజ్జనే వఞ్చేతియేవాతి దస్సేన్తో ‘‘మిగ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ మిగం నిలీనం కూటేనాతి పాసవాకరాదినా కూటేన నిలీనం, పటిచ్ఛన్నం కత్వా మిగం వియ నేసాదో. వక్ఖమానో హి ఇవ-సద్దో ఇధాపి ఆనేత్వా యోజేతబ్బో. బళిసేనేవ అమ్బుజన్తి అమ్బుజం మచ్ఛం ఆమిసబద్ధేన బళిసేన వియ బాళిసికో. వానరం వియ లేపేనాతి రుక్ఖసిలాదీసు పక్ఖిత్తేన మక్కటలేపేన మక్కటం వియ మిగలుద్దో అన్ధపుథుజ్జనం వఞ్చేన్తో బాధేన్తీతి.

కే పన బాధేన్తీతి ఆహ. ‘‘రూపా సద్దా’’తిఆది. రూపాదయో హి పఞ్చ కామకోట్ఠాసా విసేసతో విసభాగవత్థుసన్నిస్సయా విపల్లాసూపనిస్సయేన అయోనిసోమనసికారేన పరిక్ఖిత్తానం అన్ధపుథుజ్జనానం మనో రమేన్తో కిలేసవత్థుతాయ అనత్థావహభావతో తే బాధేన్తి నామ. తేన వుత్తం ‘‘రూపా సద్దా…పే… ఇత్థిరూపస్మి దిస్సరే’’తి.

ఇత్థిగ్గహణఞ్చేత్థ అధికారవసేన కతన్తి వేదితబ్బం. తేనేవాహ ‘‘యే ఏతా ఉపసేవన్తీ’’తిఆది. తస్సత్థో – యే పుథుజ్జనా ఏతా ఇత్థియో రత్తచిత్తా రాగాభిభూతచిత్తా ఉపభోగవత్థుసఞ్ఞాయ ఉపసేవన్తి. వడ్ఢేన్తి కటసిం ఘోరన్తి తే జాతిఆదీహి నిరయాదీహి చ ఘోరం, భయానకం, అన్ధబాలేహి అభిరమితబ్బతో కటసిసఙ్ఖాతం సంసారం పునప్పునం ఉప్పత్తిమరణాదినా వడ్ఢేన్తి. తేనాహ ‘‘ఆచినన్తి పునబ్భవ’’న్తి.

యో చేతాతి యో పన పుగ్గలో ఏతా ఇత్థియో తత్థ ఛన్దరాగస్స విక్ఖమ్భనేన వా సముచ్ఛిన్దనేన వా అత్తనో పాదేన సప్పస్స సిరం వియ పరివజ్జేతి, సో సబ్బం లోకం విసజిత్వా ఠితత్తా లోకే విసత్తికాసఙ్ఖాతం తణ్హం సతో హుత్వా సమతివత్తతి.

కామేస్వాదీనవం దిస్వాతి ‘‘అట్ఠికఙ్కలూపమా కామా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా’’తిఆదినా (పాచి. ౪౧౭; చూళవ. ౬౫; మ. ని. ౧.౨౩౪) వత్థుకామేసు కిలేసకామేసు అనేకాకారవోకారం ఆదీనవం, దోసం, దిస్వా. నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతోతి కామేహి భవేహి చ నిక్ఖన్తభావతో నేక్ఖమ్మం, పబ్బజ్జం, నిబ్బానఞ్చ, ఖేమతో, అనుపద్దవతో, దట్ఠు, దిస్వా. సబ్బకామేహిపి తేభూమకధమ్మేహి నిస్సటో విసంయుత్తో. సబ్బేపి తేభూమకా ధమ్మా కామనీయట్ఠేన కామా, తేహి చ థేరో విసంయుత్తో. తేనాహ ‘‘పత్తో మే ఆసవక్ఖయో’’తి.

ఏవం థేరో ఆదితో పఞ్చహి గాథాహి ధమ్మం కథేత్వా ఛట్ఠగాథాయ అఞ్ఞం బ్యాకాసి. తం సుత్వా ససురో ‘‘అయం సబ్బత్థ అనుపలిత్తో, న సక్కా ఇమం కామేసు పతారేతు’’న్తి యథాగతమగ్గేనేవ గతో. థేరోపి వస్ససతపరినిబ్బుతే భగవతి ఉపసమ్పదాయ వీసవస్ససతికో పథబ్యా థేరో హుత్వా, వేసాలికేహి వజ్జిపుత్తేహి ఉప్పాదితం సాసనస్స అబ్బుదం సోధేత్వా, దుతియం ధమ్మసఙ్గీతిం సఙ్గాయిత్వా ‘‘అనాగతే ధమ్మాసోకకాలే ఉప్పజ్జనకం అబ్బుదం సోధేహీ’’తి తిస్సమహాబ్రహ్మానం ఆణాపేత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయి.

సబ్బకామిత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛక్కనిపాతవణ్ణనా నిట్ఠితా.