౧౦. సుమనత్థేరగాథావణ్ణనా

యదా నవో పబ్బజితోతిఆదికా ఆయస్మతో సుమనత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే మాలాకారకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సిఖిం భగవన్తం పస్సిత్వా పసన్నమానసో సుమనపుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అఞ్ఞతరస్స ఉపాసకస్స గేహే పటిసన్ధిం గణ్హి. సో చ ఉపాసకో ఆయస్మతో అనురుద్ధత్థేరస్స ఉపట్ఠాకో అహోసి. తస్స చ తతో పుబ్బే జాతాజాతా దారకా మరింసు. తేన సో ‘‘సచాహం ఇదాని ఏకం పుత్తం లభిస్సామి, అయ్యస్స అనురుద్ధత్థేరస్స సన్తికే పబ్బాజేస్సామీ’’తి చిత్తం ఉప్పాదేసి. సో చ దసమాసచ్చయేన జాతో అరోగోయేవ హుత్వా అనుక్కమేన వడ్ఢేన్తో సత్తవస్సికో అహోసి, తం పితా థేరస్స సన్తికే పబ్బాజేసి. సో పబ్బజిత్వా తతో పరిపక్కఞాణత్తా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో హుత్వా థేరం ఉపట్ఠహన్తో ‘‘పానీయం ఆహరిస్సామీ’’తి ఘటం ఆదాయ ఇద్ధియా అనోతత్తదహం అగమాసి. అథేకో మిచ్ఛాదిట్ఠికో నాగరాజా అనోతత్తదహం పటిచ్ఛాదేన్తో సత్తక్ఖత్తుం భోగేన పరిక్ఖిపిత్వా ఉపరి మహన్తం ఫణం కత్వా సుమనస్స పానీయం గహేతుం ఓకాసం న దేతి. సుమనో గరుళరూపం గహేత్వా తం నాగరాజం అభిభవిత్వా పానీయం గహేత్వా థేరస్స వసనట్ఠానం ఉద్దిస్స ఆకాసేన గచ్ఛతి. తం సత్థా జేతవనే నిసిన్నో తథా గచ్ఛన్తం దిస్వా ధమ్మసేనాపతిం ఆమన్తేత్వా, ‘‘సారిపుత్త, ఇమం పస్సా’’తిఆదినా చతూహి గాథాహి తస్స గుణే అభాసి. అథ సుమనత్థేరో –

౪౨౯. ‘‘యదా నవో పబ్బజితో, జాతియా సత్తవస్సికో;

ఇద్ధియా అభిభోత్వాన, పన్నగిన్దం మహిద్ధికం.

౪౩౦. ‘‘ఉపజ్ఝాయస్స ఉదకం, అనోతత్తా మహాసరా;

ఆహరామి తతో దిస్వా, మం సత్థా ఏతదబ్రవి.

౪౩౧. ‘‘సారిపుత్త ఇమం పస్స, ఆగచ్ఛన్తం కుమారకం;

ఉదకకుమ్భమాదాయ, అజ్ఝత్తం సుసమాహితం.

౪౩౨. ‘‘పాసాదికేన వత్తేన, కల్యాణఇరియాపథో;

సామణేరోనురుద్ధస్స, ఇద్ధియా చ విసారదో.

౪౩౩. ‘‘ఆజానీయేన ఆజఞ్ఞో, సాధునా సాధుకారితో;

వినీతో అనురుద్ధేన, కతకిచ్చేన సిక్ఖితో.

౪౩౪. ‘‘సో పత్వా పరమం సన్తిం, సచ్ఛికత్వా అకుప్పతం;

సామణేరో స సుమనో, మా మం జఞ్ఞాతి ఇచ్ఛతీ’’తి. –

అఞ్ఞాబ్యాకరణవసేన ఛ గాథా అభాసి.

తత్థ ఆదితో ద్వే గాథా సుమనత్థేరేనేవ భాసితా, ఇతరా చతస్సో తం పసంసన్తేన సత్థారా భాసితా. తా సబ్బా ఏకజ్ఝం కత్వా సుమనత్థేరో పచ్ఛా అఞ్ఞాబ్యాకరణవసేన అభాసి. తత్థ పన్నగిన్దన్తి నాగరాజం. తతోతి తత్థ, యదా నవో పబ్బజితో జాతియా సత్తవస్సికో ఇద్ధిబలేన మహిద్ధికం నాగరాజం అభిభవిత్వా అనోతత్తదహతో ఉపజ్ఝాయస్స పానీయం ఆహరామి, తస్మిం కాలేతి అత్థో.

మం ఉద్దిస్స మయ్హం సత్థా ఏతదబ్రవి, తం దస్సేన్తో, ‘‘సారిపుత్త, ఇమం పస్సా’’తిఆదిమాహ. అజ్ఝత్తం సుసమాహితన్తి విసయజ్ఝత్తభూతేన అగ్గఫలసమాధినా సుట్ఠు సమాహితం.

పాసాదికేన వత్తేనాతి పస్సన్తానం పసాదావహేన ఆచారవత్తేన, కరణత్థే ఇదం కరణవచనం. కల్యాణఇరియాపథోతి సమ్పన్నిరియాపథో. పాసాదికేన వత్తేనాతి వా ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే కరణవచనం. సమణస్స భావో సామణ్యం, సామఞ్ఞన్తి అత్థో. తదత్థం ఈరతి పవత్తతీతి సామణేరో, సమణుద్దేసో. ఇద్ధియా చ విసారదోతి ఇద్ధియమ్పి బ్యత్తో సుకుసలో. ఆజానీయేనాతి పురిసాజానీయేన. అత్తహితపరహితానం సాధనతో సాధునా కతకిచ్చేన అనురుద్ధేన సాధు ఉభయహితసాధకో, సుట్ఠు వా ఆజఞ్ఞో కారితో దమితో. అగ్గవిజ్జాయ వినీతో అసేక్ఖభావాపాదనేన సిక్ఖితో సిక్ఖాపితోతి అత్థో.

సో సామణేరో సుమనో పరమం సన్తిం నిబ్బానం పత్వా అగ్గమగ్గాధిగమేన అధిగన్త్వా సచ్ఛికత్వా అత్తపచ్చక్ఖం కత్వా అకుప్పతం అరహత్తఫలం అప్పిచ్ఛభావస్స పరముక్కంసగతత్తా మా మం జఞ్ఞాతి మం ‘‘అయం ఖీణాసవో’’తి వా ‘‘ఛళభిఞ్ఞో’’తి వా కోచిపి మా జానేయ్యాతి ఇచ్ఛతి అభికఙ్ఖతీతి.

సుమనత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.