౬. ఖుజ్జసోభితత్థేరగాథావణ్ణనా

యే చిత్తకథీ బహుస్సుతాతి ఆయస్మతో ఖుజ్జసోభితత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం భగవన్తం మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో దసహి గాథాహి అభిత్థవి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే పాటలిపుత్తనగరే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి, ‘‘సోభితో’’తిస్స నామం అహోసి. థోకం ఖుజ్జధాతుకతాయ పన ఖుజ్జసోభితోత్వేవ పఞ్ఞాయిత్థ. సో వయప్పత్తో సత్థరి పరినిబ్బుతే ఆనన్దత్థేరస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౭.౪౯-౫౮) –

‘‘కకుధం విలసన్తంవ, దేవదేవం నరాసభం;

రథియం పటిపజ్జన్తం, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘తమన్ధకారం నాసేత్వా, సన్తారేత్వా బహుం జనం;

ఞాణాలోకేన జోతన్తం, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘వసీసతసహస్సేహి, నీయన్తం లోకనాయకం;

ఉద్ధరన్తం బహూ సత్తే, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘ఆహనన్తం ధమ్మభేరిం, మద్దన్తం తిత్థియే గణే;

సీహనాదం వినదన్తం, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘యావతా బ్రహ్మలోకతో, ఆగన్త్వాన సబ్రహ్మకా;

పుచ్ఛన్తి నిపుణే పఞ్హే, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘యస్సఞ్జలిం కరిత్వాన, ఆయాచన్తి సదేవకా;

తేన పుఞ్ఞం అనుభోన్తి, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘సబ్బే జనా సమాగన్త్వా, సమ్పవారేన్తి చక్ఖుమం;

న వికమ్పతి అజ్ఝిట్ఠో, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘నగరం పవిసతో యస్స, రవన్తి భేరియో బహూ;

వినదన్తి గజా మత్తా, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘వీథియా గచ్ఛతో యస్స, సబ్బాభా జోతతే సదా;

అబ్భున్నతా సమా హోన్తి, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘బ్యాహరన్తస్స బుద్ధస్స, చక్కవాళమ్పి సుయ్యతి;

సబ్బే సత్తే విఞ్ఞాపేతి, కో దిస్వా న పసీదతి.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం బుద్ధమభికిత్తయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, కిత్తనాయ ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా పఠమమహాసఙ్గీతికాలే రాజగహే సత్తపణ్ణిగుహాయం సన్నిపతితేన సఙ్ఘేన ‘‘ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేహీ’’తి ఆణత్తో పథవియం నిముజ్జిత్వా థేరస్స పురతో ఉట్ఠహిత్వా సఙ్ఘస్స సాసనం ఆరోచేత్వా సయం పురేతరం ఆకాసేన గన్త్వా సత్తపణ్ణిగుహాద్వారం సమ్పాపుణి. తేన చ సమయేన మారస్స మారకాయికానఞ్చ పటిసేధనత్థం దేవసఙ్ఘేన పేసితా అఞ్ఞతరా దేవతా సత్తపణ్ణిగుహాద్వారే ఠితా హోతి, తస్సా ఖుజ్జసోభితో థేరో అత్తనో ఆగమనం కథేన్తో –

౨౩౪. ‘‘యే చిత్తకథీ బహుస్సుతా, సమణా పాటలిపుత్తవాసినో;

తేసఞ్ఞతరోయమాయువా, ద్వారే తిట్ఠతి ఖుజ్జసోభితో’’తి. – పఠమం గాథమాహ;

తత్థ చిత్తకథీతి విచిత్తధమ్మకథికా, సఙ్ఖిపనం, విత్థారణం గమ్భీరకరణం ఉత్తానీకరణం కఙ్ఖావినోదనం ధమ్మపతిట్ఠాపనన్తి ఏవమాదీహి నానానయేహి పరేసం అజ్ఝాసయానురూపం ధమ్మస్స కథనసీలాతి అత్థో. బహుస్సుతాతి పరియత్తిపటివేధబాహుసచ్చపారిపూరియా బహుస్సుతా. సబ్బసో సమితపాపతాయ సమణా. పాటలిపుత్తవాసినో, తేసఞ్ఞతరోతి పాటలిపుత్తనగరవాసితాయ పాటలిపుత్తవాసినో, తేసం అఞ్ఞతరో, అయం ఆయువా దీఘాయు ఆయస్మా. ద్వారే తిట్ఠతీతి సత్తపణ్ణిగుహాయ ద్వారే తిట్ఠతి, సఙ్ఘస్స అనుమతియా పవిసితున్తి అత్థో. తం సుత్వా సా దేవతా థేరస్స ఆగమనం సఙ్ఘస్స నివేదేన్తీ –

౨౩౫. ‘‘యే చిత్తకథీ…పే… ద్వారే తిట్ఠతి మాలుతేరితో’’తి. – దుతియం గాథమాహ;

తత్థ మాలుతేరితోతి ఇద్ధిచిత్తజనితేన వాయునా ఏరితో, ఇద్ధిబలేన ఆగతోతి అత్థో.

ఏవం తాయ దేవతాయ నివేదితేన సఙ్ఘేన కతోకాసో థేరో సఙ్ఘస్స సన్తికం గచ్ఛన్తో –

౨౩౬. ‘‘సుయుద్ధేన సుయిట్ఠేన, సఙ్గామవిజయేన చ;

బ్రహ్మచరియానుచిణ్ణేన, ఏవాయం సుఖమేధతీ’’తి. –

ఇమాయ తతియగాథాయ అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

తత్థ సుయుద్ధేనాతి పుబ్బభాగే తదఙ్గవిక్ఖమ్భనప్పహానవసేన కిలేసేహి సుట్ఠు యుజ్ఝనేన. సుయిట్ఠేనాతి అన్తరన్తరా కల్యాణమిత్తేహి దిన్నసప్పాయధమ్మదానేన. సఙ్గామవిజయేన చాతి సముచ్ఛేదప్పహానవసేన సబ్బసో కిలేసాభిసఙ్ఖారనిమ్మథనేన లద్ధసఙ్గామవిజయేన చ. బ్రహ్మచరియానుచిణ్ణేనాతి అనుచిణ్ణేన అగ్గమగ్గబ్రహ్మచరియేన. ఏవాయం సుఖమేధతీతి ఏవం వుత్తప్పకారేన అయం ఖుజ్జసోభితో నిబ్బానసుఖం ఫలసమాపత్తిసుఖఞ్చ ఏధతి, అనుభవతీతి అత్థో.

ఖుజ్జసోభితత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.