౧. మహామోగ్గల్లానత్థేరగాథావణ్ణనా

సట్ఠినిపాతే ఆరఞ్ఞికాతిఆదికా ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? తస్స వత్థు ధమ్మసేనాపతివత్థుమ్హి వుత్తమేవ. థేరో హి పబ్బజితదివసతో సత్తమే దివసే మగధరట్ఠే కల్లవాలగామకం ఉపనిస్సాయ సమణధమ్మం కరోన్తో థినమిద్ధే ఓక్కన్తే సత్థారా – ‘‘మోగ్గల్లాన, మోగ్గల్లాన, మా, బ్రాహ్మణ, అరియం తుణ్హీభావం పమాదో’’తిఆదినా (సం. ని. ౨.౨౩౫) సంవేజితో థినమిద్ధం వినోదేత్వా భగవతా వుచ్చమానం ధాతుకమ్మట్ఠానం సుణన్తో ఏవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా పటిపాటియా ఉపరిమగ్గత్తయం ఉపగన్త్వా అగ్గఫలక్ఖణే సావకపారమీఞాణస్స మత్థకం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧.౩౭౫-౩౯౭) –

‘‘అనోమదస్సీ భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

విహాసి హిమవన్తమ్హి, దేవసఙ్ఘపురక్ఖతో.

‘‘వరుణో నామ నామేన, నాగరాజా అహం తదా;

కామరూపీ వికుబ్బామి, మహోదధినివాసహం.

‘‘సఙ్గణియం గణం హిత్వా, తూరియం పట్ఠపేసహం;

సమ్బుద్ధం పరివారేత్వా, వాదేసుం అచ్ఛరా తదా.

‘‘వజ్జమానేసు తూరేసు, దేవా తూరాని వజ్జయుం;

ఉభిన్నం సద్దం సుత్వాన, బుద్ధోపి సమ్పబుజ్ఝథ.

‘‘నిమన్తేత్వాన సమ్బుద్ధం, సకం భవనుపాగమిం;

ఆసనం పఞ్ఞపేత్వాన, కాలమారోచయిం అహం.

‘‘ఖీణాసవసహస్సేహి, పరివుతో లోకనాయకో;

ఓభాసేన్తో దిసా సబ్బా, భవనం మే ఉపాగమి.

‘‘ఉపవిట్ఠం మహావీరం, దేవదేవం నరాసభం;

సభిక్ఖుసఙ్ఘం తప్పేసిం, అన్నపానేనహం తదా.

‘‘అనుమోది మహావీరో, సయమ్భూ అగ్గపుగ్గలో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యో సో సఙ్ఘం అపూజేసి, బుద్ధఞ్చ లోకనాయకం;

తేన చిత్తప్పసాదేన, దేవలోకం గమిస్సతి.

‘‘సత్తసత్తతిక్ఖత్తుఞ్చ, దేవరజ్జం కరిస్సతి;

పథబ్యా రజ్జం అట్ఠసతం, వసుధం ఆవసిస్సతి.

‘‘పఞ్చపఞ్ఞాసక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి;

భోగా అసఙ్ఖియా తస్స, ఉప్పజ్జిస్సన్తి తావదే.

‘‘అపరిమేయ్యే ఇతో కప్పే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘నిరయా సో చవిత్వాన, మనుస్సత్తం గమిస్సతి;

కోలితో నామ నామేన, బ్రహ్మబన్ధు భవిస్సతి.

‘‘సో పచ్ఛా పబ్బజిత్వాన, కుసలమూలేన చోదితో;

గోతమస్స భగవతో, దుతియో హేస్సతి సావకో.

‘‘ఆరద్ధవీరియో పహితత్తో, ఇద్ధియా పారమిం గతో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘పాపమిత్తోపనిస్సాయ, కామరాగవసం గతో;

మాతరం పితరఞ్చాపి, ఘాతయిం దుట్ఠమానసో.

‘‘యం యం యోనుపపజ్జామి, నిరయం అథ మానుసం;

పాపకమ్మసమఙ్గితా, భిన్నసీసో మరామహం.

‘‘ఇదం పచ్ఛిమకం మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

ఇధాపి ఏదిసో మయ్హం, మరణకాలే భవిస్సతి.

‘‘పవివేకమనుయుత్తో, సమాధిభావనారతో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, విహరామి అనాసవో.

‘‘ధరణిమ్పి సుగమ్భీరం, బహలం దుప్పధంసియం;

వామఙ్గుట్ఠేన ఖోభేయ్యం, ఇద్ధియా పారమిం గతో.

‘‘అస్మిమానం న పస్సామి, మానో మయ్హం న విజ్జతి;

సామణేరే ఉపాదాయ, గరుచిత్తం కరోమహం.

‘‘అపరిమేయ్యే ఇతో కప్పే, యం కమ్మమభినీహరిం;

తాహం భూమిమనుప్పత్తో, పత్తోమ్హి ఆసవక్ఖయం.

‘‘పటిసమ్భిదా చతస్సో…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అథ నం సత్థా అపరభాగే జేతవనమహావిహారే అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో తేన తేన గుణేన అత్తనో సావకే ఏతదగ్గే ఠపేన్తో ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఇద్ధిమన్తానం యదిదం మహామోగ్గల్లానో’’తి (అ. ని. ౧.౧౮౮, ౧౯౦) ఇద్ధిమన్తతాయ ఏతదగ్గే ఠపేసి. తేన ఏవం సత్థారా ఏతదగ్గే ఠపితేన సావకపారమియా మత్థకం పత్తేన మహాథేరేన తం తం నిమిత్తం ఆగమ్మ తత్థ తత్థ భాసితా గాథా, తా సఙ్గీతికాలే ధమ్మసఙ్గాహకేహి –

౧౧౪౯. ‘‘ఆరఞ్ఞికా పిణ్డపాతికా, ఉఞ్ఛాపత్తాగతే రతా;

దాలేము మచ్చునో సేనం, అజ్ఝత్తం సుసమాహితా.

౧౧౫౦. ‘‘ఆరఞ్ఞికా పిణ్డపాతికా, ఉఞ్ఛాపత్తాగతే రతా;

ధునామ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరో.

౧౧౫౧. ‘‘రుక్ఖమూలికా సాతతికా, ఉఞ్ఛాపత్తాగతే రతా;

దాలేము మచ్చునో సేనం, అజ్ఝత్తం సుసమాహితా.

౧౧౫౨. ‘‘రుక్ఖమూలికా సాతతికా, ఉఞ్ఛాపత్తాగతే రతా;

ధునామ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరో.

౧౧౫౩. ‘‘అట్ఠికఙ్కలకుటికే, మంసన్హారుపసిబ్బితే;

ధిరత్థు పురే దుగ్గన్ధే, పరగత్తే మమాయసే.

౧౧౫౪. .

‘‘తవ సరీరం నవసోతం, దుగ్గన్ధకరం పరిబన్ధం;

భిక్ఖు పరివజ్జయతే తం, మీళ్హఞ్చ యథా సుచికామో.

౧౧౫౬. ‘‘ఏవఞ్చే తం జనో జఞ్ఞా, యథా జానామి తం అహం;

ఆరకా పరివజ్జేయ్య, గూథట్ఠానంవ పావుసే.

౧౧౫౭. ‘‘ఏవమేతం మహావీర, యథా సమణ భాససి;

ఏత్థ చేకే విసీదన్తి, పఙ్కమ్హివ జరగ్గవో.

౧౧౫౮. ‘‘ఆకాసమ్హి హలిద్దియా, యో మఞ్ఞేథ రజేతవే;

అఞ్ఞేన వాపి రఙ్గేన, విఘాతుదయమేవ తం.

౧౧౫౯. ‘‘తదాకాససమం చిత్తం, అజ్ఝత్తం సుసమాహితం;

మా పాపచిత్తే ఆసాది, అగ్గిఖన్ధంవ పక్ఖిమా.

౧౧౬౦. ‘‘పస్స చిత్తకతం బిమ్బం, అరుకాయం సముస్సితం;

ఆతురం బహుసఙ్కప్పం, యస్స నత్థి ధువం ఠితి.

౧౧౬౧. ‘‘పస్స చిత్తకతం రూపం, మణినా కుణ్డలేన చ;

అట్ఠిం తచేన ఓనద్ధం, సహ వత్థేహి సోభతి.

౧౧౬౨. ‘‘అలత్తకకతా పాదా, ముఖం చుణ్ణకమక్ఖితం;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

౧౧౬౩. ‘‘అట్ఠాపదకతా కేసా, నేత్తా అఞ్జనమక్ఖితా;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

౧౧౬౪. ‘‘అఞ్జనీవ నవా చిత్తా, పూతికాయో అలఙ్కతో;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

౧౧౬౫. ‘‘ఓదహి మిగవో పాసం, నాసదా వాగురం మిగో;

భుత్వా నివాపం గచ్ఛామ, కద్దన్తే మిగబన్ధకే.

౧౧౬౬. ‘‘ఛిన్నో పాసో మిగవస్స, నాసదా వాగురం మిగో;

భుత్వా నివాపం గచ్ఛామ, సోచన్తే మిగలుద్దకే.

౧౧౬౭. ‘‘తదాసి యం భింసనకం, తదాసి లోమహంసనం;

అనేకాకారసమ్పన్నే, సారిపుత్తమ్హి నిబ్బుతే.

౧౧౬౮. ‘‘అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా, ఉప్పాదవయధమ్మినో;

ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తేసం వూపసమో సుఖో.

౧౧౬౯. ‘‘సుఖుమం తే పటివిజ్ఝన్తి, వాలగ్గం ఉసునా యథా;

యే పఞ్చక్ఖన్ధే పస్సన్తి, పరతో నో చ అత్తతో.

౧౧౭౦. ‘‘యే చ పస్సన్తి సఙ్ఖారే, పరతో నో చ అత్తతో;

పచ్చబ్యాధింసు నిపుణం, వాలగ్గం ఉసునా యథా.

౧౧౭౧. ‘‘సత్తియా వియ ఓమట్ఠో, డయ్హమానోవ మత్థకే;

కామరాగప్పహానాయ, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే.

౧౧౭౨. ‘‘సత్తియా వియ ఓమట్ఠో, డయ్హమానోవ మత్థకే;

భవరాగప్పహానాయ, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే.

౧౧౭౩. ‘‘చోదితో భావితత్తేన, సరీరన్తిమధారినా;

మిగారమాతుపాసాదం, పాదఙ్గుట్ఠేన కమ్పయిం.

౧౧౭౪. ‘‘నయిదం సిథిలమారబ్భ, నయిదం అప్పేన థామసా;

నిబ్బానమధిగన్తబ్బం, సబ్బగన్థపమోచనం.

౧౧౭౫. ‘‘అయఞ్చ దహరో భిక్ఖు, అయముత్తమపోరిసో;

ధారేతి అన్తిమం దేహం, జేత్వా మారం సవాహనం.

౧౧౭౬. ‘‘వివరమనుపభన్తి విజ్జుతా, వేభారస్స చ పణ్డవస్స చ;

నగవివరగతో ఝాయతి, పుత్తో అప్పటిమస్స తాదినో.

౧౧౭౭. ‘‘ఉపసన్తో ఉపరతో, పన్తసేనాసనో ముని;

దాయాదో బుద్ధసేట్ఠస్స, బ్రహ్మునా అభివన్దితో.

౧౧౭౮. ‘‘ఉపసన్తం ఉపరతం, పన్తసేనాసనం మునిం;

దాయాదం బుద్ధసేట్ఠస్స, వన్ద బ్రాహ్మణ కస్సపం.

౧౧౭౯. ‘‘యో చ జాతిసతం గచ్ఛే, సబ్బా బ్రాహ్మణజాతియో;

సోత్తియో వేదసమ్పన్నో, మనుస్సేసు పునప్పునం.

౧౧౮౦. ‘‘అజ్ఝాయకోపి చే అస్స, తిణ్ణం వేదాన పారగూ;

ఏతస్స వన్దనాయేతం, కలం నాగ్ఘతి సోళసిం.

౧౧౮౧. ‘‘యో సో అట్ఠ విమోక్ఖాని, పురేభత్తం అఫస్సయి;

అనులోమం పటిలోమం, తతో పిణ్డాయ గచ్ఛతి.

౧౧౮౨. ‘‘తాదిసం భిక్ఖుం మాసాది, మాత్తానం ఖణి బ్రాహ్మణ;

అభిప్పసాదేహి మనం, అరహన్తమ్హి తాదినే;

ఖిప్పం పఞ్జలికో వన్ద, మా తే విజటి మత్థకం.

౧౧౮౩. ‘‘నేసో పస్సతి సద్ధమ్మం, సంసారేన పురక్ఖతో;

అధోగమం జిమ్హపథం, కుమ్మగ్గమనుధావతి.

౧౧౮౪. ‘‘కిమీవ మీళ్హసల్లిత్తో, సఙ్ఖారే అధిముచ్ఛితో;

పగాళ్హో లాభసక్కారే, తుచ్ఛో గచ్ఛతి పోట్ఠిలో.

౧౧౮౫. ‘‘ఇమఞ్చ పస్స ఆయన్తం, సారిపుత్తం సుదస్సనం;

విముత్తం ఉభతోభాగే, అజ్ఝత్తం సుసమాహితం.

౧౧౮౬. ‘‘విసల్లం ఖీణసంయోగం, తేవిజ్జం మచ్చుహాయినం;

దక్ఖిణేయ్యం మనుస్సానం, పుఞ్ఞక్ఖేత్తం అనుత్తరం.

౧౧౮౭. ‘‘ఏతే సమ్బహులా దేవా, ఇద్ధిమన్తో యసస్సినో.

దస దేవసహస్సాని, సబ్బే బ్రహ్మపురోహితా;

మోగ్గల్లానం నమస్సన్తా, తిట్ఠన్తి పఞ్జలీకతా.

౧౧౮౮. ‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

యస్స తే ఆసవా ఖీణా, దక్ఖిణేయ్యోసి మారిస.

౧౧౮౯. ‘‘పూజితో నరదేవేన, ఉప్పన్నో మరణాభిభూ;

పుణ్డరీకంవ తోయేన, సఙ్ఖారేనుపలిమ్పతి.

౧౧౯౦. ‘‘యస్స ముహుత్తేన సహస్సధా లోకో, సంవిదితో సబ్రహ్మకప్పో వసి;

ఇద్ధిగుణే చుతుపపాతే కాలే, పస్సతి దేవతా స భిక్ఖు.

౧౧౯౧. ‘‘సారిపుత్తోవ పఞ్ఞాయ, సీలేన ఉపసమేన చ;

యోపి పారఙ్గతో భిక్ఖు, ఏతావపరమో సియా.

౧౧౯౨. ‘‘కోటిసతసహస్సస్స, అత్తభావం ఖణేన నిమ్మినే;

అహం వికుబ్బనాసు కుసలో, వసీభూతోమ్హి ఇద్ధియా.

౧౧౯౩. ‘‘సమాధివిజ్జావసిపారమీగతో, మోగ్గల్లానగోత్తో అసితస్స సాసనే;

ధీరో సముచ్ఛిన్ది సమాహితిన్ద్రియో, నాగో యథా పూతిలతంవ బన్ధనం.

౧౧౯౪. ‘‘పరిచిణ్ణో మయా సత్థా, కతం బుద్ధస్స సాసనం;

ఓహితో గరుకో భారో, భవనేత్తి సమూహతా.

౧౧౯౫. ‘‘యస్స చత్థాయ పబ్బజితో, అగారస్మానగారియం;

సో మే అత్థో అనుప్పత్తో, సబ్బసంయోజనక్ఖయో.

౧౧౯౬. ‘‘కీదిసో నిరయో ఆసి, యత్థ దుస్సీ అపచ్చథ;

విధురం సావకమాసజ్జ, కకుసన్ధఞ్చ బ్రాహ్మణం.

౧౧౯౭. ‘‘సతం ఆసి అయోసఙ్కూ, సబ్బే పచ్చత్తవేదనా;

ఈదిసో నిరయో ఆసి, యత్థ దుస్సీ అపచ్చథ;

విధురం సావకమాసజ్జ, కకుసన్ధఞ్చ బ్రాహ్మణం.

౧౧౯౮. ‘‘యో ఏతమభిజానాతి, భిక్ఖు బుద్ధస్స సావకో;

తాదిసం భిక్ఖుమాసజ్జ, కణ్హ దుక్ఖం నిగచ్ఛసి.