౫. మాలుక్యపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా
రూపం దిస్వా సతి ముట్ఠాతిఆదికా ఆయస్మతో మాలుక్యపుత్తస్స గాథా. ఇమస్స ఆయస్మతో వత్థు హేట్ఠా ఛక్కనిపాతే (థేరగా. ౩౯౯ ఆదయో) వుత్తమేవ. తా పన గాథా థేరేన అరహత్తే పతిట్ఠితేన ఞాతీనం ధమ్మదేసనావసేన భాసితా. ఇధ పన పుథుజ్జనకాలే ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతూ’’తి యాచితేన సత్థారా ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాలుక్యపుత్త, యే తే చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా అదిట్ఠా అదిట్ఠపుబ్బా, న చ పస్ససి, న చ తే హోతి పస్సేయ్యన్తి, అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యే తే సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘాన…జివ్హా…కాయ…మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా అవిఞ్ఞాతా అవిఞ్ఞాతపుబ్బా, న చ విజానాసి, న చ తే హోతి విజానేయ్యన్తి, అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏత్థ చ తే, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం భవిస్సతి, సుతే సుతమత్తం, ముతే ముతమత్తం, విఞ్ఞాతే విఞ్ఞాతమత్తం భవిస్సతి. యతో ఖో తే, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం, సుతే సుతమత్తం, ముతే ముతమత్తం, విఞ్ఞాతే విఞ్ఞాతమత్తం భవిస్సతి, తతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తేన. యతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తేన, తతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తత్థ. యతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తత్థ, తతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, నేవిధ న హురం న ఉభయమన్తరేన, ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సా’’తి (సం. ని. ౪.౯౫). సంఖిత్తేన ధమ్మే దేసితే తస్స ధమ్మస్స సాధుకం ఉగ్గహితభావం పకాసేన్తేన –
౭౯౪. ‘‘రూపం దిస్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;
సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౭౯౫. ‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా రూపసమ్భవా;
అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;
ఏవమాచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బాన వుచ్చతి.
౭౯౬. ‘‘సద్దం సుత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;
సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౭౯౭. ‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా సద్దసమ్భవా;
అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;
ఏవమాచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బాన వుచ్చతి.
౭౯౮. ‘‘గన్ధం ఘత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;
సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౭౯౯. ‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా గన్ధసమ్భవా;
అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;
ఏవమాచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౦౦. ‘‘రసం భోత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;
సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౦౧. ‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా రససమ్భవా;
అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;
ఏవమాచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౦౨. ‘‘ఫస్సం ఫుస్స సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;
సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౦౩. ‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా ఫస్ససమ్భవా;
అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;
ఏవమాచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౦౪. ‘‘ధమ్మం ఞత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;
సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౦౫. ‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా ధమ్మసమ్భవా;
అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;
ఏవమాచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౦౬. ‘‘న సో రజ్జతి రూపేసు, రూపం దిస్వా పటిస్సతో;
విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౦౭. ‘‘యథాస్స పస్సతో రూపం, సేవతో చాపి వేదనం;
ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;
ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౦౮. ‘‘న సో రజ్జతి సద్దేసు, సద్దం సుత్వా పటిస్సతో;
విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౦౯. ‘‘యథాస్స సుణతో సద్దం, సేవతో చాపి వేదనం;
ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;
ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౧౦. ‘‘న సో రజ్జతి గన్ధేసు, గన్ధం ఘత్వా పటిస్సతో;
విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౧౧. ‘‘యథాస్స ఘాయతో గన్ధం, సేవతో చాపి వేదనం;
ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;
ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౧౨. ‘‘న సో రజ్జతి రసేసు, రసం భోత్వా పటిస్సతో;
విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౧౩. ‘‘యథాస్స సాయతో రసం, సేవతో చాపి వేదనం;
ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;
ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౧౪. ‘‘న సో రజ్జతి ఫస్సేసు, ఫస్సం ఫుస్స పటిస్సతో;
విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౧౫. ‘‘యథాస్స ఫుసతో ఫస్సం, సేవతో చాపి వేదనం;
ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;
ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతి.
౮౧౬. ‘‘న సో రజ్జతి ధమ్మేసు, ధమ్మం ఞత్వా పటిస్సతో;
విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.
౮౧౭. ‘‘యథాస్స విజానతో ధమ్మం, సేవతో చాపి వేదనం;
ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;
ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతీ’’తి. –
ఇమా గాథా అభాసి.
తత్థ రూపం దిస్వాతి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యం రూపం చక్ఖుద్వారేన ఉపలభిత్వా. సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతోతి తస్మిం రూపే దిట్ఠమత్తే ఏవ అట్ఠత్వా సుభనిమిత్తం మనసి కరోతో సుభాకారగ్గహణవసేన అయోనిసో మనసి కరోతో సతి ముట్ఠా హోతి. తథా చ సతి సారత్తచిత్తో వేదేతి తం రూపారమ్మణం రత్తో, గిద్ధో, గధితో హుత్వా అనుభవతి, అస్సాదేతి, అభినన్దతి. తథాభూతో చ తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతీతి తఞ్చ రూపారమ్మణం అజ్ఝోసాయ ‘‘సుఖం సుఖ’’న్తి అభినివిస్స గిలిత్వా పరినిట్ఠాపేత్వా తిట్ఠతి.
తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా రూపసమ్భవాతి తస్స ఏవరూపస్స పుగ్గలస్స రూపసమ్భవా రూపారమ్మణా సుఖాదిభేదేన అనేకా వేదనా కిలేసుప్పత్తిహేతుభూతా వడ్ఢన్తి. అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతీతి పియరూపే సారజ్జనవసేన ఉప్పజ్జమానాయ అభిజ్ఝాయ, అపియరూపే బ్యాపజ్జనవసేన పియరూపస్సేవ విపరిణామఞ్ఞథాభావాయ ఉప్పజ్జమానాయ సోకాదిలక్ఖణాయ విహేసాయ చ అస్స పుగ్గలస్స చిత్తం ఉపహఞ్ఞతి బాధీయతి. ఏవమాచినతో దుక్ఖన్తి వుత్తాకారేన తం తం వేదనస్సాదవసేన భవాభిసఙ్ఖారం ఆచినతో వట్టదుక్ఖం పవత్తతి. తేనాహ భగవా – ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా…పే… దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి (విభ. ౨౨౫; సం. ని. ౨.౧). తథాభూతస్స ఆరా ఆరకా దూరే నిబ్బానం వుచ్చతి, తస్స తం దుల్లభన్తి అత్థో. సద్దం సుత్వాతిఆదిగాథాసుపి వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. తత్థ ఘత్వాతి ఘాయిత్వా. భోత్వాతి సాయిత్వా. ఫుస్సాతి ఫుసిత్వా. ధమ్మం ఞత్వాతి ధమ్మారమ్మణం విజానిత్వా.
ఏవం ఛద్వారగోచరే సారజ్జన్తస్స వట్టం దస్సేత్వా ఇదాని తత్థ విరజ్జన్తస్స వివట్టం దస్సేన్తో ‘‘న సో రజ్జతి రూపేసూ’’తిఆదిమాహ. తత్థ న సో రజ్జతి రూపేసు, రూపం దిస్వా పటిస్సతోతి యో పుగ్గలో రూపం దిస్వా ఆపాథగతం రూపారమ్మణం చక్ఖుద్వారికేన విఞ్ఞాణసన్తానేన గహేత్వా చతుసమ్పజఞ్ఞవసేన సమ్పజానకారితాయ పటిస్సతో హోతి, సో రూపారమ్మణేసు న రజ్జతి రాగం న జనేతి, అఞ్ఞదత్థు విరత్తచిత్తో వేదేతి, రూపారమ్మణమ్హి సముదయాదితో యథాభూతం పజానన్తో నిబ్బిన్దతి, నిబ్బిన్దన్తో తం తత్థుప్పన్నవేదనఞ్చ విరత్తచిత్తో వేదేతి, తథాభూతో చ తఞ్చ నజ్ఝోస తిట్ఠతీతి తం రూపారమ్మణం సమ్మదేవ విరత్తచిత్తతాయ అజ్ఝోసాయ న తిట్ఠతి ‘‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’తి తణ్హామానదిట్ఠివసేన నాభినివిసతి.
యథాస్స పస్సతో రూపన్తి అస్స యోగినో యథా తత్థ అభిజ్ఝాదయో నప్పవత్తన్తి, ఏవం అనిచ్చాదితో రూపం పస్సన్తస్స. సేవతో చాపి వేదనన్తి తం ఆరబ్భ ఉప్పన్నం వేదనం తంసమ్పయుత్తధమ్మే చ గోచరసేవనాయ సేవతో చాపి. ఖీయతీతి సబ్బం కిలేసవట్టం పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛతి. నోపచీయతీతి న ఉపచియతి న ఆచయం గచ్ఛతి. ఏవం సో చరతీ సతోతి ఏవం కిలేసాపనయనపటిపత్తియా సతో సమ్పజానో హుత్వా చరతి, విహరతి. ఏవం అపచినతో దుక్ఖన్తి వుత్తనయేన అపచయగామినియా మగ్గపఞ్ఞాయ సకలం వట్టదుక్ఖం అపచినన్తస్స. సన్తికే నిబ్బాన వుచ్చతీతి సఉపాదిసేసఅనుపాదిసేసనిబ్బానధాతుసమీపే ఏవాతి వుచ్చతి అసఙ్ఖతాయ ధాతుయా సచ్ఛికతత్తా. న సో రజ్జతి సద్దేసూతిఆదీసుపి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో.
ఏవం థేరో ఇమాహి గాథాహి సత్థు ఓవాదస్స అత్తనా ఉపధారితభావం పవేదేత్వా ఉట్ఠాయాసనా సత్థారం వన్దిత్వా గతో నచిరస్సేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణీతి.
మాలుక్యపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.