౬. సేలత్థేరగాథావణ్ణనా
పరిపుణ్ణకాయోతిఆదికా ఆయస్మతో సేలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరభగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో గణపామోక్ఖో హుత్వా తీణి పురిససతాని సమాదపేత్వా తేహి సద్ధిం సత్థు గన్ధకుటిం కారేత్వా కతపరియోసితాయ గన్ధకుటియా సభిక్ఖుసఙ్ఘస్స భగవతో మహాదానం పవత్తేత్వా సత్థారం భిక్ఖూ చ తిచీవరేన అచ్ఛాదేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన ఏకం బుద్ధన్తరం దేవలోకే ఏవ వసిత్వా తతో చుతో దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అఙ్గుత్తరాపేసు ఆపణే నామ బ్రాహ్మణగామే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా సేలోతి లద్ధనామో అహోసి. సో వయప్పత్తో తీసు వేదేసు, బ్రాహ్మణసిప్పేసు చ నిప్ఫత్తిం గన్త్వా తీణి మాణవకసతాని మన్తే వాచేన్తో ఆపణే పటివసతి. తేన చ సమయేన సత్థా సావత్థితో నిక్ఖమిత్వా అడ్ఢతేళసహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం అఙ్గుత్తరాపేసు చారికం చరన్తో సేలస్స, అన్తేవాసికానఞ్చ ఞాణపరిపాకం దిస్వా అఞ్ఞతరస్మిం వనసణ్డే విహరతి. అథ కేణియో నామ జటిలో సత్థు ఆగమనం సుత్వా తత్థ గన్త్వా సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన సత్థారం స్వాతనాయ నిమన్తేత్వా సకే అస్సమే పహూతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదేతి. తస్మిఞ్చ సమయే సేలో బ్రాహ్మణో సద్ధిం తీహి మాణవకసతేహి జఙ్ఘావిహారం అనువిచరన్తో కేణియస్స అస్సమం పవిసిత్వా జటిలే కట్ఠఫాలనుద్ధనసమ్పాదనాదినా దానూపకరణం సజ్జేన్తే దిస్వా, ‘‘కిం ను ఖో తే, కేణియ, మహాయఞ్ఞో పచ్చుపట్ఠితో’’తిఆదిం పుచ్ఛిత్వా తేన ‘‘బుద్ధో భగవా మయా స్వాతనాయ నిమన్తితో’’తి వుత్తే ‘‘బుద్ధో’’తి వచనం సుత్వావ హట్ఠో ఉదగ్గో పీతిసోమనస్సజాతో తావదేవ మాణవకేహి సద్ధిం సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా కతపటిసన్థారో ఏకమన్తం నిసిన్నో భగవతో కాయే బాత్తింసమహాపురిసలక్ఖణాని దిస్వా ‘‘ఇమేహి లక్ఖణేహి సమన్నాగతో రాజా వా హోతి చక్కవత్తీ, బుద్ధో వా లోకే వివట్టచ్ఛదో, అయం పన పబ్బజితో, నో చ ఖో నం జానామి ‘బుద్ధో వా, నో వా’, సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం ‘యే తే భవన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, తే సకే వణ్ణే భఞ్ఞమానే అత్తానం పాతుకరోన్తీ’తి అసమ్మాసమ్బుద్ధో హి సమ్ముఖే ఠత్వా బుద్ధగుణేహి అభిత్థవీయమానో సారజ్జతి మఙ్కుభావం ఆపజ్జతి అవేసారజ్జప్పత్తతాయ అననుయోగక్ఖమత్తా, యంనూనాహం సమణం గోతమం సమ్ముఖా సారుప్పాహి గాథాహి అభిత్థవేయ్య’’న్తి ఏవం పన చిన్తేత్వా –
౮౧౮. ‘‘పరిపుణ్ణకాయో సురుచి, సుజాతో చారుదస్సనో;
సువణ్ణవణ్ణోసి భగవా, సుసుక్కదాఠోసి వీరియవా.
౮౧౯. ‘‘నరస్స హి సుజాతస్స, యే భవన్తి వియఞ్జనా;
సబ్బే తే తవ కాయస్మిం, మహాపురిసలక్ఖణా.
౮౨౦. ‘‘పసన్ననేత్తో సుముఖో, బ్రహా ఉజు పతాపవా;
మజ్ఝే సమణసఙ్ఘస్స, ఆదిచ్చోవ విరోచసి.
౮౨౧. ‘‘కల్యాణదస్సనో భిక్ఖు, కఞ్చనసన్నిభత్తచో;
కిం తే సమణభావేన, ఏవం ఉత్తమవణ్ణినో.
౮౨౨. ‘‘రాజా అరహసి భవితుం, చక్కవత్తీ రథేసభో;
చాతురన్తో విజితావీ, జమ్బుసణ్డస్స ఇస్సరో.
౮౨౩. ‘‘ఖత్తియా భోగీ రాజానో, అనుయన్తా భవన్తి తే;
రాజాభిరాజా మనుజిన్దో, రజ్జం కారేహి గోతమా’’తి. –
ఛహి గాథాహి భగవన్తం అభిత్థవి.
తత్థ పరిపుణ్ణకాయోతి అభిబ్యత్తరూపానం ద్వత్తింసాయ మహాపురిసలక్ఖణానం పరిపుణ్ణతాయ అహీనఙ్గపచ్చఙ్గతాయ చ పరిపుణ్ణసరీరో. సురుచీతి సున్దరసరీరప్పభో. సుజాతోతి ఆరోహపరిణాహసమ్పత్తియా, సణ్ఠానసమ్పత్తియా చ సునిబ్బత్తో. చారుదస్సనోతి సుచిరమ్పి పస్సన్తానం అతిత్తిజనకం అప్పటిక్కూలం రమణీయం చారు ఏవ దస్సనం అస్సాతి చారుదస్సనో. కేచి పనాహు ‘‘చారుదస్సనోతి సున్దరనేత్తో’’తి. సువణ్ణవణ్ణోతి సువణ్ణసదిసవణ్ణో. అసీతి భవసి, ఇదం పదం ‘‘పరిపుణ్ణకాయో అసీ’’తిఆదినా సబ్బపదేహి యోజేతబ్బం. సుసుక్కదాఠోతి సుట్ఠు సుక్కదాఠో. భగవతో హి దాఠాహి చన్దకిరణా వియ ధవలరస్మియో నిచ్ఛరన్తి. వీరియవాతి వీరియపారమీపారిపూరియా చతురఙ్గసమన్నాగతవీరియాధిట్ఠానతో చతుబ్బిధస్స సమ్మప్పధానస్స సమ్పత్తియా చ అతిసయయుత్తో.
నరస్స హి సుజాతస్సాతి సమతింసాయ పారమీనం, అరియస్స వా చక్కవత్తీవత్తస్స పరిపూరితత్తా సుట్ఠు సమ్మదేవ జాతస్స నరస్స, మహాపురిసస్సాతి అత్థో. సబ్బే తేతి యే మహాపురిసభావం లోకే అగ్గపుగ్గలభావం బ్యఞ్జయన్తీతి బ్యఞ్జనాతి లద్ధవోహారసుప్పతిట్ఠితపాదతాదిబాత్తింసమహాపురిసలక్ఖణసఙ్ఖాతా తమ్బనఖతుఙ్గనఖతాదిఅసీతిఅనుబ్యఞ్జనసఙ్ఖాతా చ రూపగుణా, తే అనవసేసా, తవ కాయస్మిం సన్తీతి వచనసేసో.
మహాపురిసలక్ఖణాతి పుబ్బే వుత్తబ్యఞ్జనానేవ వచనన్తరేన నిగమేన్తో ఆహ.
ఇదాని తేసు లక్ఖణేసు అత్తనా అభిరుచితేహి లక్ఖణేహి భగవన్తం థోమేన్తో ‘‘పసన్ననేత్తో’’తిఆదిమాహ. భగవా హి పఞ్చ వణ్ణపసాదసమ్పత్తియా పసన్ననేత్తో. పరిపుణ్ణచన్దమణ్డలసదిసముఖతాయ సుముఖో. ఆరోహపరిణాహసమ్పత్తియా బ్రహా. బ్రహ్ముజుగత్తతాయ ఉజు. జుతిమన్తతాయ పతాపవా.
ఇదాని తమేవ పతాపవన్తతం ఆదిచ్చూపమాయ విభావేన్తో ‘‘మజ్ఝే సమణసఙ్ఘస్సా’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఆదిచ్చోవ విరోచసీతి యథా ఆదిచ్చో ఉగ్గచ్ఛన్తో సబ్బం తమగతం విధమేత్వా ఆలోకం కరోన్తో విరోచతి, ఏవం త్వమ్పి అన్తో చేవ బహి చ సబ్బం అవిజ్జాతమం విద్ధంసేత్వా ఞాణాలోకం కరోన్తో విరోచసి.
దస్సనీయరూపతాయ అఙ్గీగతానం దస్సనసమ్పత్తీనం ఆవహనతో, కల్యాణేహి పఞ్చహి దస్సనేహి సమన్నాగతత్తా చ కల్యాణదస్సనో. ఉత్తమవణ్ణినోతి ఉత్తమవణ్ణసమ్పన్నస్స.
చక్కవత్తీతి చక్కరతనం వత్తేతి, చతూహి సమ్పత్తిచక్కేహి వత్తేతి, తేహి చ పరే వత్తేతి. పరహితాయ ఇరియాపథచక్కానం వత్తో ఏతస్మిం అత్థీతి చక్కవత్తీ. అథ వా చతూహి అచ్ఛరియధమ్మేహి చ సఙ్గహవత్థూహి చ సమన్నాగమేన పరేహి అనభిభవనీయస్స ఆణాచక్కస్స వత్తో ఏతస్మిం అత్థీతిపి చక్కవత్తీ. రథేసభోతి రథికేసు ఆజానీయఉసభపురిసో, మహారథికోతి అత్థో. చాతురన్తోతి చతుసముద్దన్తాయ పథవియా ఇస్సరో. విజితావీతి విజితవిజయో. జమ్బుసణ్డస్సాతి జమ్బుదీపస్స, పాకటేన హి ఇస్సరియాని దస్సేన్తో ఏవమాహ. చక్కవత్తీ పన సపరిత్తదీపానం చతున్నమ్పి మహాదీపానం ఇస్సరోవ.
ఖత్తియాతి జాతిఖత్తియా. భోగీతి భోగియా. రాజానోతి యే కేచి రజ్జం కారేన్తా. అనుయన్తాతి అనుగామినో సేవకా. రాజాభిరాజాతి రాజూనం పూజనీయో రాజా హుత్వా, చక్కవత్తీతి అధిప్పాయో. మనుజిన్దోతి మనుస్సాధిపతి, మనుస్సానం పరమిస్సరోతి అత్థో.
ఏవం సేలేన వుత్తే భగవా ‘‘యే తే భవన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, తే సకే వణ్ణే భఞ్ఞమానే అత్తానం పాతుకరోన్తీ’’తి ఇమం సేలస్స మనోరథం పూరేన్తో –
౮౨౪. ‘‘రాజాహమస్మి సేల, (సేలాతి భగవా) ధమ్మరాజా అనుత్తరో;
ధమ్మేన చక్కం వత్తేమి, చక్కం అప్పటివత్తియ’’న్తి. – ఇమం గాథమాహ;
తత్రాయం అధిప్పాయో – యం మం త్వం, సేల, యాచసి, ‘‘రాజా అరహసి భవితుం చక్కవత్తీ’’తి, ఏత్థ అప్పోస్సుక్కో హోహి, రాజాహమస్మి, సతి చ రాజత్తే యథా అఞ్ఞో రాజా సమానోపి యోజనసతం వా అనుసాసతి, ద్వే తీణి చత్తారి పఞ్చ యోజనసతాని వా యోజనసహస్సం వా చక్కవత్తీ హుత్వాపి చతుదీపపరియన్తమత్తం వా, నాహమేవం పరిచ్ఛిన్నవిసయో. అహఞ్హి ధమ్మరాజా అనుత్తరో భవగ్గతో అవీచిపరియన్తం కత్వా తిరియం అపరిమేయ్యలోకధాతుయో అనుసాసామి. యావతా హి అపదాదిభేదా సత్తా, అహం తేసం అగ్గో. న హి మే కోచి సీలేన వా…పే… విముత్తిఞాణదస్సనేన వా సదిసో నత్థి, కుతో భియ్యో. స్వాహం ఏవం ధమ్మరాజా అనుత్తరో, అనుత్తరేనేవ చతుసతిపట్ఠానాదిభేదబోధిపక్ఖియసఙ్ఖాతేన ధమ్మేన చక్కం వత్తేమి, ‘‘ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథా’’తిఆదినా ఆణాచక్కం. ‘‘ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చ’’న్తిఆదినా (మహావ. ౧౪; సం. ని. ౫.౧౦౮౧) పరియత్తిధమ్మేన ధమ్మచక్కమేవ వా. చక్కం అప్పటివత్తియన్తి యం చక్కం అప్పటివత్తియం హోతి సమణేన వా…పే… కేనచి వా లోకస్మిన్తి.
ఏవం అత్తానమావికరోన్తం భగవన్తం దిస్వా పీతిసోమనస్సజాతో సేలో పున దళ్హీకరణత్థం –
౮౨౫. ‘‘సమ్బుద్ధో పటిజానాసి, (ఇతి సేలో బ్రాహ్మణో) ధమ్మరాజా అనుత్తరో;
ధమ్మేన చక్కం వత్తేమి, ఇతి భాసథ గోతమ.
౮౨౬. ‘‘కో ను సేనాపతి భోతో, సావకో సత్థురన్వయో;
కో తేతమనువత్తేతి, ధమ్మచక్కం పవత్తిత’’న్తి. – గాథాద్వయమాహ;
తత్థ కో ను సేనాపతీతి ధమ్మరఞ్ఞో భోతో ధమ్మేన పవత్తితస్స చక్కస్స అనుపవత్తనకో సేనాపతి కో నూతి పుచ్ఛి.
తేన చ సమయేన భగవతో దక్ఖిణపస్సే ఆయస్మా సారిపుత్తో నిసిన్నో హోతి, సువణ్ణపుఞ్జో వియ సిరియా సోభమానో. తం దస్సేన్తో భగవా –
౮౨౭. ‘‘మయా పవత్తితం చక్కం, (సేలాతి భగవా) ధమ్మచక్కం అనుత్తరం;
సారిపుత్తో అనువత్తేతి, అనుజాతో తథాగత’’న్తి. – గాథమాహ;
తత్థ అనుజాతో తథాగతన్తి, తథాగతం అనుజాతో, తథా గతేన హేతునా అరియాయ జాతియా జాతోతి అత్థో.
ఏవం ‘‘కో ను సేనాపతి భోతో’’తి సేలేన వుత్తపఞ్హం బ్యాకరిత్వా యం సేలో ఆహ ‘‘సమ్బుద్ధో పటిజానాసీ’’తి తత్థ నం నిక్కఙ్ఖం కాతుకామో ‘‘నాహం పటిఞ్ఞామత్తేనేవ పటిజానామి, అపి చాహం ఇమినా కారణేన బుద్ధో’’తి ఞాపేతుం –
౮౨౮. ‘‘అభిఞ్ఞేయ్యం అభిఞ్ఞాతం, భావేతబ్బఞ్చ భావితం;
పహాతబ్బం పహీనం మే, తస్మా బుద్ధోస్మి బ్రాహ్మణా’’తి. – గాథమాహ;
తత్థ అభిఞ్ఞేయ్యన్తి చత్తారి సచ్చాని చత్తారి అరియసచ్చాని. చతున్నఞ్హి సచ్చానం అరియసచ్చానఞ్చ సామఞ్ఞగ్గహణమేతం యదిదం అభిఞ్ఞేయ్యన్తి. తత్థ అరియసచ్చేసు యం భావేతబ్బం మగ్గసచ్చం, యఞ్చ పహాతబ్బం సముదయసచ్చం, తదుభయగ్గహణేన తేసం ఫలభూతాని నిరోధసచ్చదుక్ఖసచ్చానిపి గహితానేవ హోన్తి హేతుగ్గహణేనేవ ఫలసిద్ధితో. తేన తత్థ ‘‘సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, పరిఞ్ఞేయ్యం పరిఞ్ఞాత’’న్తి ఇదమ్పి వుత్తమేవ హోతి. ‘‘అభిఞ్ఞేయ్యం అభిఞ్ఞాత’’న్తి వా ఇమినా చ సబ్బస్సపి ఞేయ్యస్స అభిఞ్ఞాతసమ్బుద్ధభావం ఉద్దేసవసేన పకాసేత్వా తదేకదేసం నిద్దేసవసేన దస్సేన్తో ‘‘భావేతబ్బఞ్చ భావిత’’న్తిఆదిమాహ. అథ వా ‘‘భావేతబ్బం భావితం, పహాతబ్బం పహీన’’న్తి ఇమినా అత్తనో ఞాణపహానసమ్పదాకిత్తనముఖేన తంమూలకత్తా సబ్బేపి బుద్ధగుణా కిత్తితా హోన్తీతి ఆహ ‘‘తస్మా బుద్ధోస్మి, బ్రాహ్మణా’’తి. అభిఞ్ఞేయ్యఅభిఞ్ఞాతగ్గహణేన హి సబ్బసో విజ్జావిముత్తీనం గహితత్తా సఫలం చతుసచ్చభావం సద్ధిం హేతుసమ్పత్తియా దస్సేన్తో బుజ్ఝితబ్బం సబ్బం బుజ్ఝిత్వా బుద్ధో జాతోస్మీతి ఞాయేన హేతునా అత్తనో బుద్ధభావం విభావేతి.
ఏవం నిప్పరియాయేన అత్తానం పాతుకరిత్వా అత్తని కఙ్ఖావితరణత్థం బ్రాహ్మణం ఉస్సాహేన్తో –
౮౨౯. ‘‘వినయస్సు మయి కఙ్ఖం, అధిముచ్చస్సు బ్రాహ్మణ;
దుల్లభం దస్సనం హోతి, సమ్బుద్ధానం అభిణ్హసో.
౮౩౦. ‘‘యేసం వే దుల్లభో లోకే, పాతుభావో అభిణ్హసో;
సోహం బ్రాహ్మణ బుద్ధోస్మి, సల్లకత్తో అనుత్తరో.
౮౩౧. ‘‘బ్రహ్మభూతో అతితులో, మారసేనప్పమద్దనో;
సబ్బామిత్తే వసే కత్వా, మోదామి అకుతోభయో’’తి. – గాథత్తయమాహ;
తత్థ వినయస్సూతి వినేహి ఛిన్ద. కఙ్ఖన్తి విచికిచ్ఛం. అధిముచ్చస్సూతి అధిమోక్ఖం కర ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి సద్దహ. దుల్లభం దస్సనం హోతి, సమ్బుద్ధానన్తి యతో కప్పానం అసఙ్ఖ్యేయ్యమ్పి బుద్ధసుఞ్ఞో లోకో హోతి. సల్లకత్తోతి, రాగాదిసల్లకత్తనో. బ్రహ్మభూతోతి సేట్ఠభూతో. అతితులోతి తులం అతీతో, నిరుపమోతి అత్థో. మారసేనప్పమద్దనోతి ‘‘కామా తే పఠమా సేనా’’తి (సు. ని. ౪౩౮; మహాని. ౨౮; చూళని. నన్దమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౪౭) ఏవం ఆగతాయ మారసేనాయ పమద్దనో. సబ్బామిత్తేతి ఖన్ధకిలేసాభిసఙ్ఖారమచ్చుదేవపుత్తమారసఙ్ఖాతే సబ్బపచ్చత్థికే. వసే కత్వాతి అత్తనో వసే కత్వా. మోదామి అకుతోభయోతి కుతోచి నిబ్భయో సమాధిసుఖేన, ఫలనిబ్బానసుఖేన చ మోదామి.
ఏవం వుత్తే సేలో బ్రాహ్మణో తావదేవ భగవతి సఞ్జాతపసాదో పబ్బజ్జాపేక్ఖో హుత్వా –
౮౩౨. ‘‘ఇదం భోన్తో నిసామేథ, యథా భాసతి చక్ఖుమా;
సల్లకత్తో మహావీరో, సీహోవ నదతీ వనే.
౮౩౩. ‘‘బ్రహ్మభూతం అతితులం, మారసేనప్పమద్దనం;
కో దిస్వా నప్పసీదేయ్య, అపి కణ్హాభిజాతికో.
౮౩౪. ‘‘యో మం ఇచ్ఛతి అన్వేతు, యో వా నిచ్ఛతి గచ్ఛతు;
ఇధాహం పబ్బజిస్సామి, వరపఞ్ఞస్స సన్తికే’’తి. –
గాథత్తయమాహ. యథా తం పరిపాకగతాయ ఉపనిస్సయసమ్పత్తియా చోదియమానో.
తత్థ కణ్హాభిజాతికోతి, నీచజాతికో, తమోతమపరాయణభావే ఠితో.
తతో తేపి మాణవకా హేతుసమ్పన్నతాయ తత్థేవ పబ్బజ్జాపేక్ఖా హుత్వా –
౮౩౫. ‘‘ఏతం చే రుచ్చతి భోతో, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనం;
మయమ్పి పబ్బజిస్సామ, వరపఞ్ఞస్స సన్తికే’’తి. –
గాథమాహంసు, యథా తం తేన సద్ధిం కతాధికారా కులపుత్తా.
అథ సేలో తేసు మాణవకేసు తుట్ఠచిత్తో తే దస్సేన్తో పబ్బజ్జఞ్చ యాచమానో –
౮౩౬. ‘‘బ్రాహ్మణా తిసతా ఇమే, యాచన్తి పఞ్జలీకతా;
బ్రహ్మచరియం చరిస్సామ, భగవా తవ సన్తికే’’తి. – గాథమాహ;
తతో భగవా యస్మా సేలో హేట్ఠా వుత్తనయేన పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే తేసంయేవ తిణ్ణం పురిససతానం గణజేట్ఠో హుత్వా రోపితకుసలమూలో, ఇదాని పచ్ఛిమభవేపి తేసంయేవ ఆచరియో హుత్వా నిబ్బత్తో, ఞాణఞ్చస్స తేసఞ్చ పరిపక్కం, ఏహిభిక్ఖుభావస్స చ ఉపనిస్సయో అత్థి, తస్మా తే సబ్బేవ ఏహిభిక్ఖుభావేన పబ్బజ్జాయ పబ్బాజేన్తో –
౮౩౭. ‘‘స్వాఖాతం బ్రహ్మచరియం, (సేలాతి భగవా) సన్దిట్ఠికమకాలికం;
యత్థ అమోఘా పబ్బజ్జా, అప్పమత్తస్స సిక్ఖతో’’తి. – గాథమాహ;
తత్థ సన్దిట్ఠికన్తి పచ్చక్ఖం. అకాలికన్తి మగ్గానన్తరఫలుప్పత్తితో న కాలన్తరే పత్తబ్బఫలం. యత్థాతి యంనిమిత్తా. మగ్గబ్రహ్మచరియనిమిత్తా హి పబ్బజ్జా అమోఘా అనిప్ఫలా, యత్థాతి వా యస్మిం సాసనే అప్పమత్తస్స సతివిప్పవాసరహితస్స తీసు సిక్ఖాసు సిక్ఖతో.
ఏవఞ్చ వత్వా ‘‘ఏథ, భిక్ఖవో’’తి భగవా అవోచ. తావదేవ తే సబ్బే ఇద్ధిమయపత్తచీవరధరా హుత్వా సట్ఠివస్సికత్థేరా వియ భగవన్తం అభివాదేత్వా పరివారేసుం. సో ఏవం పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో సత్తమే దివసే సపరిసో అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪౦.౨౦౮-౩౦౩) –
‘‘నగరే హంసవతియా, వీథిసామీ అహోసహం;
మమ ఞాతీ సమానేత్వా, ఇదం వచనమబ్రవిం.
‘‘బుద్ధో లోకే సముప్పన్నో, పుఞ్ఞక్ఖేత్తో అనుత్తరో;
ఆసి సో సబ్బలోకస్స, ఆహుతీనం పటిగ్గహో.
‘‘ఖత్తియా నేగమా చేవ, మహాసాలా చ బ్రాహ్మణా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘హత్థారోహా అనీకట్ఠా, రథికా పత్తికారకా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘ఉగ్గా చ రాజపుత్తా చ, వేసియానా చ బ్రాహ్మణా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘ఆళారికా కప్పకా చ, న్హాపకా మాలకారకా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘రజకా పేసకారా చ, చమ్మకారా చ న్హాపితా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘ఉసుకారా భమకారా, చమ్మకారా చ తచ్ఛకా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘కమ్మారా సోణ్ణకారా చ, తిపులోహకరా తథా;
పసన్నచిత్తా సుమనా, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘భతకా చేటకా చేవ, దాసకమ్మకరా బహూ;
యథాసకేన థామేన, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘ఉదహారా కట్ఠహారా, కస్సకా తిణహారకా;
యథాసకేన థామేన, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘పుప్ఫికా మాలికా చేవ, పణ్ణికా ఫలహారకా;
యథాసకేన థామేన, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘గణికా కుమ్భదాసీ చ, పూవికా మచ్ఛికాపి చ;
యథాసకేన థామేన, పూగధమ్మం అకంసు తే.
‘‘ఏథ సబ్బే సమాగన్త్వా, గణం బన్ధామ ఏకతో;
అధికారం కరిస్సామ, పుఞ్ఞక్ఖేత్తే అనుత్తరే.
‘‘తే మే సుత్వాన వచనం, గణం బన్ధింసు తావదే;
ఉపట్ఠానసాలం సుకతం, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కారయుం.
‘‘నిట్ఠాపేత్వాన తం సాలం, ఉదగ్గో తుట్ఠమానసో;
పరేతో తేహి సబ్బేహి, సమ్బుద్ధముపసఙ్కమిం.
‘‘ఉపసఙ్కమ్మ సమ్బుద్ధం, లోకనాథం నరాసభం;
వన్దిత్వా సత్థునో పాదే, ఇదం వచనమబ్రవిం.
‘‘ఇమే తీణి సతా వీర, పురిసా ఏకతో గణా;
ఉపట్ఠానసాలం సుకతం, నియ్యాదేన్తి తువం ముని.
‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పురతో, సమ్పటిచ్ఛత్వ చక్ఖుమా;
తిణ్ణం సతానం పురతో, ఇమా గాథా అభాసథ.
‘‘తిసతాపి చ జేట్ఠో చ, అనువత్తింసు ఏకతో;
సమ్పత్తిఞ్హి కరిత్వాన, సబ్బే అనుభవిస్సథ.
‘‘పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, సీతిభావమనుత్తరం;
అజరం అమతం సన్తం, నిబ్బానం ఫస్సయిస్సథ.
‘‘ఏవం బుద్ధో వియాకాసి, సబ్బఞ్ఞూ సమణుత్తరో;
బుద్ధస్స వచనం సుత్వా, సోమనస్సం పవేదయిం.
‘‘తింసకప్పసహస్సాని, దేవలోకే రమిం అహం;
దేవాధిపో పఞ్చసతం, దేవరజ్జమకారయిం.
‘‘సహస్సక్ఖత్తుం రాజా చ, చక్కవత్తీ అహోసహం;
దేవరజ్జం కరోన్తస్స, మహాదేవా అవన్దిసుం.
‘‘ఇధ మానుసకే రజ్జం, పరిసా హోన్తి బన్ధవా;
పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, వాసేట్ఠో నామ బ్రాహ్మణో.
‘‘అసీతికోటి నిచయో, తస్స పుత్తో అహోసహం;
సేలో ఇతి మమం నామం, ఛళఙ్గే పారమిం గతో.
‘‘జఙ్ఘావిహారం విచరం, ససిస్సేహి పురక్ఖతో;
జటాభారికభరితం, కేణియం నామ తాపసం.
‘‘పటియత్తాహుతిం దిస్వా, ఇదం వచనమబ్రవిం;
ఆవాహో వా వివాహో వా, రాజా వా తే నిమన్తితో.
‘‘ఆహుతిం యిట్ఠుకామోహం, బ్రాహ్మణే దేవసమ్మతే;
న నిమన్తేమి రాజానం, ఆహుతీ మే న విజ్జతి.
‘‘న చత్థి మయ్హమావాహో, వివాహో మే న విజ్జతి;
సక్యానం నన్దిజననో, సేట్ఠో లోకే సదేవకే.
‘‘సబ్బలోకహితత్థాయ, సబ్బసత్తసుఖావహో;
సో మే నిమన్తితో అజ్జ, తస్సేతం పటియాదనం.
‘‘తిమ్బరూసకవణ్ణాభో, అప్పమేయ్యో అనూపమో;
రూపేనాసదిసో బుద్ధో, స్వాతనాయ నిమన్తితో.
‘‘ఉక్కాముఖపహట్ఠోవ, ఖదిరఙ్గారసన్నిభో;
విజ్జూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘పబ్బతగ్గే యథా అచ్చి, పుణ్ణమాయేవ చన్దిమా;
నళగ్గివణ్ణసఙ్కాసో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘అసమ్భీతో భయాతీతో, భవన్తకరణో ముని;
సీహూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘కుసలో బుద్ధధమ్మేహి, అపసయ్హో పరేహి సో;
నాగూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘సద్ధమ్మాచారకుసలో, బుద్ధనాగో అసాదిసో;
ఉసభూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘అనన్తవణ్ణో అమితయసో, విచిత్తసబ్బలక్ఖణో;
సక్కూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘వసీ గణీ పతాపీ చ, తేజస్సీ చ దురాసదో;
బ్రహ్మూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.
‘‘పత్తధమ్మో దసబలో, బలాతిబలపారగో;
ధరణూపమో మహావీరో, సో మే బుద్ధో నిమన్తితో.