౩. తేలకానిత్థేరగాథావణ్ణనా

చిరరత్తం వతాతాపీతిఆదికా ఆయస్మతో తేలకానిత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సత్థు అభిజాతితో పురేతరంయేవ సావత్థియం అఞ్ఞతరస్మిం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా తేలకానీతి లద్ధనామో వయప్పత్తో హేతుసమ్పన్నతాయ కామే జిగుచ్ఛన్తో ఘరావాసం పహాయ పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా వివట్టజ్ఝాసయో ‘‘కో సో పారఙ్గతో లోకే’’తిఆదినా విమోక్ఖపరియేసనం చరమానో తే తే సమణబ్రాహ్మణే ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛతి, తే న సమ్పాయన్తి. సో తేన అనారాధితచిత్తో విచరతి. అథ అమ్హాకం భగవతి లోకే ఉప్పజ్జిత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే లోకహితం కరోన్తే ఏకదివసం సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తే పతిట్ఠాతి. సో ఏకదివసం భిక్ఖూహి సద్ధిం నిసిన్నో అత్తనా అధిగతవిసేసం పచ్చవేక్ఖిత్వా తదనుసారేన అత్తనో పటిపత్తిం అనుస్సరిత్వా తం సబ్బం భిక్ఖూనం ఆచిక్ఖన్తో –

౭౪౭. ‘‘చిరరత్తం వతాతాపీ, ధమ్మం అనువిచిన్తయం;

సమం చిత్తస్స నాలత్థం, పుచ్ఛం సమణబ్రాహ్మణే.

౭౪౮. ‘‘కో సో పారఙ్గతో లోకే, కో పత్తో అమతోగధం;

కస్స ధమ్మం పటిచ్ఛామి, పరమత్థవిజాననం.

౭౪౯. ‘‘అన్తోవఙ్కగతో ఆసి, మచ్ఛోవ ఘసమామిసం;

బద్ధో మహిన్దపాసేన, వేపచిత్యసురో యథా.

౭౫౦. ‘‘అఞ్ఛామి నం న ముఞ్చామి, అస్మా సోకపరిద్దవా;

కో మే బన్ధం ముఞ్చం లోకే, సమ్బోధిం వేదయిస్సతి.

౭౫౧. ‘‘సమణం బ్రాహ్మణం వా కం, ఆదిసన్తం పభఙ్గునం;

కస్స ధమ్మం పటిచ్ఛామి, జరామచ్చుపవాహనం.

౭౫౨. ‘‘విచికిచ్ఛాకఙ్ఖాగన్థితం, సారమ్భబలసఞ్ఞుతం;

కోధప్పత్తమనత్థద్ధం, అభిజప్పప్పదారణం.

౭౫౩. ‘‘తణ్హాధనుసముట్ఠానం, ద్వే చ పన్నరసాయుతం;

పస్స ఓరసికం బాళ్హం, భేత్వాన యది తిట్ఠతి.

౭౫౪. ‘‘అనుదిట్ఠీనం అప్పహానం, సఙ్కప్పపరతేజితం;

తేన విద్ధో పవేధామి, పత్తంవ మాలుతేరితం.

౭౫౫. ‘‘అజ్ఝత్తం మే సముట్ఠాయ, ఖిప్పం పచ్చతి మామకం;

ఛఫస్సాయతనీ కాయో, యత్థ సరతి సబ్బదా.

౭౫౬. ‘‘తం న పస్సామి తేకిచ్ఛం, యో మేతం సల్లముద్ధరే;

నానారజ్జేన సత్థేన, నాఞ్ఞేన విచికిచ్ఛితం.

౭౫౭. ‘‘కో మే అసత్థో అవణో, సల్లమబ్భన్తరపస్సయం;

అహింసం సబ్బగత్తాని, సల్లం మే ఉద్ధరిస్సతి.

౭౫౮. ‘‘ధమ్మప్పతి హి సో సేట్ఠో, విసదోసప్పవాహకో;

గమ్భీరే పతితస్స మే, థలం పాణిఞ్చ దస్సయే.

౭౫౯. ‘‘రహదేహమస్మి ఓగాళ్హో, అహారియరజమత్తికే;

మాయాఉసూయసారమ్భ, థినమిద్ధమపత్థటే.

౭౬౦. ‘‘ఉద్ధచ్చమేఘథనితం, సంయోజనవలాహకం;

వాహా వహన్తి కుద్దిట్ఠిం, సఙ్కప్పా రాగనిస్సితా.

౭౬౧. ‘‘సవన్తి సబ్బధి సోతా, లతా ఉబ్భిజ్జ తిట్ఠతి;

తే సోతే కో నివారేయ్య, తం లతం కో హి ఛేచ్ఛతి.

౭౬౨. ‘‘వేలం కరోథ భద్దన్తే, సోతానం సన్నివారణం;

మా తే మనోమయో సోతా, రుక్ఖంవ సహసా లువే.

౭౬౩. ‘‘ఏవం మే భయజాతస్స, అపారా పారమేసతో;

తాణో పఞ్ఞావుధో సత్థా, ఇసిసఙ్ఘనిసేవితో.

౭౬౪. ‘‘సోపానం సుగతం సుద్ధం, ధమ్మసారమయం దళ్హం;

పాదాసి వుయ్హమానస్స, మా భాయీతి చ మబ్రవి.

౭౬౫. ‘‘సతిపట్ఠానపాసాదం, ఆరుయ్హ పచ్చవేక్ఖిసం;

యం తం పుబ్బే అమఞ్ఞిస్సం, సక్కాయాభిరతం పజం.

౭౬౬. ‘‘యదా చ మగ్గమద్దక్ఖిం, నావాయ అభిరూహనం;

అనధిట్ఠాయ అత్తానం, తిత్థమద్దక్ఖిముత్తమం.

౭౬౭. ‘‘సల్లం అత్తసముట్ఠానం, భవనేత్తిప్పభావితం;

ఏతేసం అప్పవత్తాయ, దేసేసి మగ్గముత్తమం.

౭౬౮. ‘‘దీఘరత్తానుసయితం, చిరరత్తమధిట్ఠితం;

బుద్ధో మేపానుదీ గన్థం, విసదోసప్పవాహనో’’తి. – ఇమా గాథా అభాసి;

తత్థ చిరరత్తం వతాతి చిరకాలం వత. ఆతాపీతి వీరియవా విమోక్ఖధమ్మపరియేసనే ఆరద్ధవీరియో. ధమ్మం అనువిచిన్తయన్తి ‘‘కీదిసో ను ఖో విమోక్ఖధమ్మో, కథం వా అధిగన్తబ్బో’’తి విముత్తిధమ్మం అనువిచినన్తో గవేసన్తో. సమం చిత్తస్స నాలత్థం, పుచ్ఛం సమణబ్రాహ్మణేతి తే తే నానాతిత్థియే సమణబ్రాహ్మణే విముత్తిధమ్మం పుచ్ఛన్తో పకతియా అనుపసన్తసభావస్స చిత్తస్స సమం వూపసమభూతం వట్టదుక్ఖవిస్సరణం అరియధమ్మం నాలత్థం నాధిగచ్ఛన్తి అత్థో.

కో సో పారఙ్గతోతిఆది పుచ్ఛితాకారదస్సనం. తత్థ కో సో పారఙ్గతో లోకేతి ఇమస్మిం లోకే తిత్థకారపటిఞ్ఞేసు సమణబ్రాహ్మణేసు కో ను ఖో సో సంసారస్స పారం నిబ్బానం ఉపగతో. కో పత్తో అమతోగధన్తి నిబ్బానపతిట్ఠం విమోక్ఖమగ్గం కో పత్తో అధిగతోతి అత్థో. కస్స ధమ్మం పటిచ్ఛామీతి కస్స సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా ఓవాదధమ్మం పటిగ్గణ్హామి పటిపజ్జామి. పరమత్థవిజాననన్తి పరమత్థస్స విజాననం, అవిపరీతప్పవత్తినివత్తియో పవేదేన్తన్తి అత్థో.

అన్తోవఙ్కగతో ఆసీతి వఙ్కం వుచ్చతి దిట్ఠిగతం మనోవఙ్కభావతో, సబ్బేపి వా కిలేసా, అన్తోతి పన హదయవఙ్కస్స అన్తో, హదయబ్భన్తరగతకిలేసవఙ్కో వా అహోసీతి అత్థో. మచ్ఛోవ ఘసమామిసన్తి ఆమిసం ఘసన్తో ఖాదన్తో మచ్ఛో వియ, గిలబళిసో మచ్ఛో వియాతి అధిప్పాయో. బద్ధో మహిన్దపాసేన, వేపచిత్యసురో యథాతి మహిన్దస్స సక్కస్స పాసేన బద్ధో యథా వేపచిత్తి అసురిన్దో అసేరివిహారీ మహాదుక్ఖప్పత్తో, ఏవమహం పుబ్బే కిలేసపాసేన బద్ధో ఆసిం, అసేరివిహారీ మహాదుక్ఖప్పత్తోతి అధిప్పాయో.

అఞ్ఛామీతి ఆకడ్ఢామి. నన్తి కిలేసపాసం. న ముఞ్చామీతి న మోచేమి. అస్మా సోకపరిద్దవాతి ఇమస్మా సోకపరిదేవవట్టతో. ఇదం వుత్తం హోతి – యథాపాసేన బద్ధో మిగో సూకరో వా మోచనుపాయం అజానన్తో పరిప్ఫన్దమానో తం ఆవిఞ్ఛన్తో బన్ధనం దళ్హం కరోతి, ఏవం అహం పుబ్బే కిలేసపాసేన పటిముక్కో మోచనుపాయం అజానన్తో కాయసఞ్చేతనాదివసేన పరిప్ఫన్దమానో తం న మోచేసిం, అఞ్ఞదత్థు తం దళ్హం కరోన్తో సోకాదినా పరం కిలేసం ఏవ పాపుణిన్తి. కో మే బన్ధం ముఞ్చం లోకే, సమ్బోధిం వేదయిస్సతీతి ఇమస్మిం లోకే ఏతం కిలేసబన్ధనేన బన్ధం ముఞ్చన్తో సమ్బుజ్ఝతి ఏతేనాతి ‘‘సమ్బోధీ’’తి లద్ధనామం విమోక్ఖమగ్గం కో మే వేదయిస్సతి ఆచిక్ఖిస్సతీతి అత్థో. ‘‘బన్ధముఞ్చ’’న్తిపి పఠన్తి, బన్ధా, బన్ధస్స వా మోచకం సమ్బోధిన్తి యోజనా.

ఆదిసన్తన్తి దేసేన్తం. పభఙ్గునన్తి పభఞ్జనం కిలేసానం విద్ధంసనం, పభఙ్గునం వా ధమ్మప్పవత్తిం ఆదిసన్తం కథేన్తం జరాయ మచ్చునో చ పవాహనం కస్స ధమ్మం పటిచ్ఛామి. ‘‘పటిపజ్జామీ’’తి వా పాఠో, సో ఏవత్థో. విచికిచ్ఛాకఙ్ఖాగన్థితన్తి ‘‘అహోసిం ను ఖో అహమతీతమద్ధాన’’న్తిఆదినయప్పవత్తాయ (మ. ని. ౧.౧౮; సం. ని. ౨.౨౦) విచికిచ్ఛాయ ఆసప్పనపరిసప్పనాకారవుత్తియా కఙ్ఖాయ చ గన్థితం. సారమ్భబలసఞ్ఞుతన్తి కరణుత్తరియకరణలక్ఖణేన బలప్పత్తేన సారమ్భేన యుత్తం. కోధప్పత్తమనత్థద్ధన్తి సబ్బత్థ కోధేన యుత్తమనసా థద్ధభావం గతం అభిజప్పప్పదారణం. ఇచ్ఛితాలాభాదివసేన హి తణ్హా సత్తానం చిత్తం పదాలేన్తీ వియ పవత్తతి. దూరే ఠితస్సాపి విజ్ఝనుపాయతాయ తణ్హావ ధను సముపతిట్ఠతి ఉప్పజ్జతి ఏతస్మాతి తణ్హాధనుసముట్ఠానం, దిట్ఠిసల్లం. తం పన యస్మా వీసతివత్థుకా సక్కాయదిట్ఠి, దసవత్థుకా మిచ్ఛాదిట్ఠీతి తింసప్పభేదం, తస్మా వుత్తం ‘‘ద్వే చ పన్నరసాయుత’’న్తి, ద్విక్ఖత్తుం పన్నరసభేదవన్తన్తి అత్థో. పస్స ఓరసికం బాళ్హం, భేత్వాన యది తిట్ఠతీతి యం ఉరసమ్బన్ధనీయతాయ ఓరసికం బాళ్హం బలవతరం భేత్వాన హదయం వినివిజ్ఝిత్వా తస్మింయేవ హదయే తిట్ఠతి, తం పస్సాతి అత్తానమేవ ఆలపతి.

అనుదిట్ఠీనం అప్పహానన్తి అనుదిట్ఠిభూతానం సేసదిట్ఠీనం అప్పహానకారణం. యావ హి సక్కాయదిట్ఠి సన్తానతో న విగచ్ఛతి, తావ సస్సతదిట్ఠిఆదీనం అప్పహానమేవాతి. సఙ్కప్పపరతేజితన్తి సఙ్కప్పేన మిచ్ఛావితక్కేన పరే పరజనే నిస్సయలక్ఖణం పతిపతితే తేజితం ఉస్సాహితం. తేన విద్ధో పవేధామీతి తేన దిట్ఠిసల్లేన యథా హదయం ఆహచ్చ తిట్ఠతి, ఏవం విద్ధో పవేధామి సఙ్కప్పామి సస్సతుచ్ఛేదాదివసేన ఇతో చితో చ పరివట్టామి. పత్తంవ మాలుతేరితన్తి మాలుతేన వాయునా ఏరితం వణ్టతో ముత్తం దుమపత్తం వియ.

అజ్ఝత్తం మే సముట్ఠాయాతి యథా లోకే సల్లం నామ బాహిరతో ఉట్ఠాయ అజ్ఝత్తం నిమ్మథేత్వా బాధతి, న ఏవమిదం. ఇదం పన అజ్ఝత్తం మే మమ అత్తభావే సముట్ఠాయ సో అత్తభావసఞ్ఞితో ఛఫస్సాయతనకాయో యథా ఖిప్పం సీఘం పచ్చతి, డయ్హతి. యథా కిం? అగ్గి వియ సనిస్సయడాహకో తంయేవ మామకం మమ సన్తకం అత్తభావం డహన్తో యత్థ ఉప్పన్నో, తత్థేవ సరతి పవత్తతి.

తం న పస్సామి తేకిచ్ఛన్తి తాదిసాయ తికిచ్ఛాయ నియుత్తతాయ తేకిచ్ఛం సల్లకత్తం భిసక్కం తం న పస్సామి. యో మేతం సల్లముద్ధరేతి యో భిసక్కో ఏతం దిట్ఠిసల్లం కిలేససల్లఞ్చ ఉద్ధరేయ్య, ఉద్ధరన్తో చ నానారజ్జేన రజ్జుసదిససఙ్ఖాతాయ ఏసనిసలాకాయ పవేసేత్వాన సత్థేన కన్తిత్వా నాఞ్ఞేన మన్తాగదప్పయోగేన విచికిచ్ఛితం సల్లం తికిచ్ఛితుం సక్కాతి ఆహరిత్వా యోజేతబ్బం. విచికిచ్ఛితన్తి, చ నిదస్సనమత్తమేతం. సబ్బస్సపి కిలేససల్లస్స వసేన అత్థో వేదితబ్బో.

అసత్థోతి సత్థరహితో. అవణోతి వణేన వినా. అబ్భన్తరపస్సయన్తి అబ్భన్తరసఙ్ఖాతం హదయం నిస్సాయ ఠితం. అహింసన్తి అపీళేన్తో. ‘‘అహింసా’’తి చ పాఠో, అహింసాయ అపీళనేనాతి అత్థో. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – కో ను ఖో కిఞ్చి సత్థం అగ్గహేత్వా వణఞ్చ అకరోన్తో తతో ఏవ సబ్బగత్తాని అబాధేన్తో మమ హదయబ్భన్తరగతం పీళాజననతో అన్తో తుదనతో అన్తో రుద్ధనతో చ పరమత్థేనేవ సల్లభూతం కిలేససల్లం ఉద్ధరిస్సతీతి.

ఏవం దసహి గాథాహి పుబ్బే అత్తనా చిన్తితాకారం దస్సేత్వా పునపి తం పకారన్తరేన దస్సేతుం ‘‘ధమ్మప్పతి హి సో సేట్ఠో’’తిఆదిమాహ. తత్థ ధమ్మప్పతీతి ధమ్మనిమిత్తం ధమ్మహేతు. హీతి నిపాతమత్తం. సో సేట్ఠోతి సో పుగ్గలో ఉత్తమో. విసదోసప్పవాహకోతి యో మయ్హం రాగాదికిలేసస్స పవాహకో ఉచ్ఛిన్నకో. గమ్భీరే పతితస్స మే, థలం పాణిఞ్చ దస్సయేతి కో ను ఖో అతిగమ్భీరే సంసారమహోఘే పతితస్స మయ్హం ‘‘మా భాయీ’’తి అస్సాసేన్తో నిబ్బానథలం తంసమ్పాపకం అరియమగ్గహత్థఞ్చ దస్సేయ్య.

రహదేహమస్మి ఓగాళ్హోతి మహతి సంసారరహదే అహమస్మి ససీసం నిముజ్జనవసేన ఓతిణ్ణో అనుపవిట్ఠో. అహారియరజమత్తికేతి అపనేతుం అసక్కుణేయ్యో రాగాదిరజో మత్తికా కద్దమో ఏతస్సాతి అహారియరజమత్తికో, రహదో. తస్మిం రహదస్మిం. ‘‘అహారియరజమన్తికే’’తి వా పాఠో, అన్తికే ఠితరాగాదీసు దున్నీహరణీయరాగాదిరజేతి అత్థో. సన్తదోసపటిచ్ఛాదనలక్ఖణా మాయా, పరసమ్పత్తిఅసహనలక్ఖణా ఉసూయా, కరణుత్తరియకరణలక్ఖణో సారమ్భో, చిత్తాలసియలక్ఖణం థినం, కాయాలసియలక్ఖణం మిద్ధన్తి ఇమే పాపధమ్మా పత్థటా యం రహదం, తస్మిం మాయాఉసూయసారమ్భథినమిద్ధమపత్థటే, మకారో చేత్థ పదసన్ధికరో వుత్తో. యథావుత్తేహి ఇమేహి పాపధమ్మేహి పత్థటేతి అత్థో.

ఉద్ధచ్చమేఘథనితం, సంయోజనవలాహకన్తి వచనవిపల్లాసేన వుత్తం, భన్తసభావం ఉద్ధచ్చం మేఘథనితం మేఘగజ్జితం ఏతేసన్తి ఉద్ధచ్చమేఘథనితా. దసవిధా సంయోజనా ఏవ వలాహకా ఏతేసన్తి సంయోజనవలాహకా. వాహా మహాఉదకవాహసదిసా రాగనిస్సితా మిచ్ఛాసఙ్కప్పా అసుభాదీసు ఠితా కుద్దిట్ఠిం మం వహన్తి అపాయసముద్దమేవ ఉద్దిస్స కడ్ఢన్తీతి అత్థో.

సవన్తి సబ్బధి సోతాతి తణ్హాసోతో, దిట్ఠిసోతో, మానసోతో, అవిజ్జాసోతో, కిలేససోతోతి ఇమే పఞ్చపిసోతా చక్ఖుద్వారాదీనం వసేన సబ్బేసు రూపాదీసు ఆరమ్మణేసు సవనతో ‘‘రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా’’తిఆదినా (విభ. ౨౦౪, ౨౩౨) సబ్బభాగేహి వా సవనతో సబ్బధి సవన్తి. లతాతి పలివేఠనట్ఠేన సంసిబ్బనట్ఠేన లతా వియాతి లతా, తణ్హా. ఉబ్భిజ్జ తిట్ఠతీతి ఛహి ద్వారేహి ఉబ్భిజ్జిత్వా రూపాదీసు ఆరమ్మణేసు తిట్ఠతి. తే సోతేతి తణ్హాదికే సోతే మమ సన్తానే సన్దన్తే మగ్గసేతుబన్ధనేన కో పురిసవిసేసో నివారేయ్య, తం లతన్తి తణ్హాలతం, మగ్గసత్థేన కో ఛేచ్ఛతి ఛిన్దిస్సతి.

వేలం కరోథాతి తేసం సోతానం వేలం సేతుం కరోథ సన్నివారణం. భద్దన్తేతి ఆలపనాకారదస్సనం. మా తే మనోమయో సోతోతి ఉదకసోతో ఓళారికో, తస్స బాలమహాజనేనపి సేతుం కత్వా నివారణం సక్కా. అయం పన మనోమయో సోతో సుఖుమో దున్నివారణో. సో యథా ఉదకసోతో వడ్ఢన్తో కూలే ఠితం రుక్ఖం పాతేత్వావ నాసేతి, ఏవం తుమ్హే అపాయతీరే ఠితే తత్థ సహసా పాతేత్వా అపాయసముద్దం పాపేన్తో మా లువే మా వినాసేయ్య మా అనయబ్యసనం పాపేయ్యాతి అత్థో.

ఏవం అయం థేరో పురిమత్తభావే పరిమద్దితసఙ్ఖారత్తా ఞాణపరిపాకం గతత్తా పవత్తిదుక్ఖం ఉపధారేన్తో యథా విచికిచ్ఛాదికే సంకిలేసధమ్మే పరిగ్గణ్హి, తమాకారం దస్సేత్వా ఇదాని జాతసంవేగో కింకుసలగవేసీ సత్థు సన్తికం గతో యం విసేసం అధిముచ్చి, తం దస్సేన్తో ‘‘ఏవం మే భయజాతస్సా’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఏవం మే భయజాతస్సాతి ఏవం వుత్తప్పకారేన సంసారే జాతభయస్స అపారా ఓరిమతీరతో సప్పటిభయతో సంసారవట్టతో ‘‘కథం ను ఖో ముఞ్చేయ్య’’న్తి పారం నిబ్బానం, ఏసతో గవేసతో, తాణో సదేవకస్స లోకస్స తాణభూతో కిలేససముచ్ఛేదనీ పఞ్ఞా ఆవుధో ఏతస్సాతి పఞ్ఞావుధో. దిట్ఠధమ్మికాదిఅత్థేన సత్తానం యథారహం అనుసాసనతో సత్థా, ఇసిసఙ్ఘేన అగ్గసావకాదిఅరియపుగ్గలసమూహేన నిసేవితో పయిరుపాసితో ఇసిసఙ్ఘనిసేవితో, సోపానన్తి దేసనాఞాణేన సుట్ఠు కతత్తా అభిసఙ్ఖతత్తా సుకతం, ఉపక్కిలేసవిరహితతో సుద్ధం, సద్ధాపఞ్ఞాదిసారభూతం ధమ్మసారమయం పటిపక్ఖేహి అచలనీయతో దళ్హం, విపస్సనాసఙ్ఖాతం సోపానం మహోఘేన వుయ్హమానస్స మయ్హం సత్థా పాదాసి, దదన్తో చ ‘‘ఇమినా తే సోత్థి భవిస్సతీ’’తి సమస్సాసేన్తో మా భాయీతి చ అబ్రవి, కథేసి.

సతిపట్ఠానపాసాదన్తి తేన విపస్సనాసోపానేన కాయానుపస్సనాదినా లద్ధబ్బచతుబ్బిధసామఞ్ఞఫలవిసేసేన చతుభూమిసమ్పన్నం సతిపట్ఠానపాసాదం ఆరుహిత్వా పచ్చవేక్ఖిసం చతుసచ్చధమ్మం మగ్గఞాణేన పతిఅవేక్ఖిం పటివిజ్ఝిం. యం తం పుబ్బే అమఞ్ఞిస్సం, సక్కాయాభిరతం పజన్తి ఏవం పటివిద్ధసచ్చో యం సక్కాయే ‘‘అహం మమా’’తి అభిరతం పజం తిత్థియజనం తేన పరికప్పితఅత్తానఞ్చ పుబ్బే సారతో అమఞ్ఞిస్సం. యదా చ మగ్గమద్దక్ఖిం, నావాయ అభిరూహనన్తి అరియమగ్గనావాయ అభిరుహనూపాయభూతం యదా విపస్సనామగ్గం యాథావతో అద్దక్ఖిం. తతో పట్ఠాయ తం తిత్థియజనం అత్తానఞ్చ అనధిట్ఠాయ చిత్తే అట్ఠపేత్వా అగ్గహేత్వా తిత్థం నిబ్బానసఙ్ఖాతస్స అమతమహాపారస్స తిత్థభూతం అరియమగ్గదస్సనం సబ్బేహి మగ్గేహి సబ్బేహి కుసలధమ్మేహి ఉక్కట్ఠం అద్దక్ఖిం, యాథావతో అపస్సిన్తి అత్థో.

ఏవం అత్తనో అనుత్తరం మగ్గాధిగమం పకాసేత్వా ఇదాని తస్స దేసకం సమ్మాసమ్బుద్ధం థోమేన్తో ‘‘సల్లం అత్తసముట్ఠాన’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ సల్లన్తి దిట్ఠిమానాదికిలేససల్లం. అత్తసముట్ఠానన్తి ‘‘అహ’’న్తి మానట్ఠానతాయ ‘‘అత్తా’’తి చ లద్ధనామే అత్తభావే సమ్భూతం. భవనేత్తిప్పభావితన్తి భవతణ్హాసముట్ఠితం భవతణ్హాసన్నిస్సయం. సా హి దిట్ఠిమానాదీనం సమ్భవో. ఏతేసం అప్పవత్తాయాతి యథావుత్తానం పాపధమ్మానం అప్పవత్తియా అనుప్పాదాయ. దేసేసి మగ్గముత్తమన్తి ఉత్తమం సేట్ఠం అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం, తదుపాయఞ్చ విపస్సనామగ్గం కథేసి.

దీఘరత్తానుసయితన్తి అనమతగ్గే సంసారే చిరకాలం సన్తానే అను అను సయితం కారణలాభేన ఉప్పజ్జనారహభావేన థామగతం, తతో చ చిరరత్తం అధిట్ఠితం సన్తానం అజ్ఝారుయ్హ ఠితం. గన్థన్తి అభిజ్ఝాకాయగన్థాదిం మమ సన్తానే గన్థభూతం కిలేసవిసదోసం పవాహనో బుద్ధో భగవా అత్తనో దేసనానుభావేన అపానుదీ పరిజహాపేసి, గన్థేసు హి అనవసేసతో పహీనేసు అప్పహీనో నామ కిలేసో నత్థీతి.

తేలకానిత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.