౨. సునీతత్థేరగాథావణ్ణనా

నీచే కులమ్హీతిఆదికా ఆయస్మతో సునీతత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినిత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో బుద్ధస్స సుఞ్ఞకాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో బాలజనేహి సద్ధిం కీళాపసుతో హుత్వా విచరన్తో ఏకం పచ్చేకబుద్ధం గామే పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా, ‘‘కిం తుయ్హం సబ్బసో వణితసరీరస్స వియ సకలం కాయం పటిచ్ఛాదేత్వా భిక్ఖాచరణేన, నను నామ కసివాణిజ్జాదీహి జీవికా కప్పేతబ్బా? తాని చే కాతుం న సక్కోసి, ఘరే ఘరే ముత్తకరీసాదీని నీహరన్తో పచ్ఛా వత్థుసోధనేన జీవాహీ’’తి అక్కోసి. సో తేన కమ్మేన నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన మనుస్సలోకేపి బహూని జాతిసతాని పుప్ఫఛడ్డకకులే నిబ్బత్తిత్వా తథా జీవికం కప్పేసి. ఇమస్మిఞ్చ బుద్ధుప్పాదే పుప్ఫఛడ్డకకులే ఏవ నిబ్బత్తో ఉక్కారసోధనకమ్మేన జీవికం కప్పేతి ఘాసచ్ఛాదనమత్తమ్పి అలభన్తో.

అథ భగవా పచ్ఛిమయామే బుద్ధాచిణ్ణం మహాకరుణాసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేన్తో సునీతస్స హదయబ్భన్తరే ఘటే పదీపం వియ పజ్జలన్తం అరహత్తూపనిస్సయం దిస్వా విభాతాయ రత్తియా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో రాజగహం పిణ్డాయ పవిట్ఠో. యస్సం వీథియం సునీతో ఉక్కారసోధనకమ్మం కరోతి, తం వీథిం పటిపజ్జి. సునీతోపి తత్థ తత్థ విఘాసుచ్చారసఙ్కారాదికం రాసిం కత్వా పిటకేసు పక్ఖిపిత్వా కాజేనాదాయ పరిహరన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం సత్థారం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా సారజ్జమానో సమ్భమాకులహదయో గమనమగ్గం నిలీయనోకాసఞ్చ అలభన్తో కాజం భిత్తిపస్సే ఠపేత్వా ఏకేన పస్సేన అనుపవిసన్తో వియ భిత్తిం అల్లీనో పఞ్జలికో అట్ఠాసి. ‘‘భిత్తిఛిద్దేన అపక్కమితుకామో అహోసీ’’తిపి వదన్తి.

సత్థా తస్స సమీపం పత్వా ‘‘అయం అత్తనో కుసలమూలసఞ్చోదితం ఉపగతం మం సారజ్జమానో జాతియా కమ్మస్స చ నిహీనతాయ సమ్ముఖీభావమ్పి లజ్జతి, హన్దస్స వేసారజ్జం ఉప్పాదేస్సామీ’’తి కరవీకరుతమఞ్జునా సకలనగరనిన్నాదవర-గమ్భీరేన బ్రహ్మస్సరేన ‘‘సునీతా’’తి ఆలపిత్వా ‘‘కిం ఇమాయ దుక్ఖజీవికాయ పబ్బజితుం సక్ఖిస్సతీ’’తి ఆహ. సునీతో తేన సత్థు వచనేన అమతేన వియ అభిసిత్తో ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేన్తో ‘‘భగవా, సచే మాదిసాపి ఇధ పబ్బజ్జం లభన్తి, కస్మాహం న పబ్బజిస్సామి, పబ్బాజేథ మం భగవా’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఏహి, భిక్ఖూ’’తి ఆహ. సో తావదేవ ఏహిభిక్ఖుభావేన పబ్బజ్జం ఉపసమ్పదఞ్చ లభిత్వా ఇద్ధిమయపత్తచీవరధరో వస్ససట్ఠికత్థేరో వియ హుత్వా సత్థు సన్తికే అట్ఠాసి. భగవా తం విహారం నేత్వా కమ్మట్ఠానం ఆచిక్ఖి. సో పఠమం అట్ఠ సమాపత్తియో, పఞ్చ చ అభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తం సక్కాదయో దేవా బ్రహ్మానో చ ఉపసఙ్కమిత్వా నమస్సింసు. తేన వుత్తం –

‘‘తా దేవతా సత్తసతా ఉళారా, బ్రహ్మా చ ఇన్దో ఉపసఙ్కమిత్వా;

ఆజానీయం జాతిజరాభిభూతం, సునీతం నమస్సన్తి పసన్నచిత్తా’’తిఆది.

భగవా తంయేవ దేవసఙ్ఘపురక్ఖతం దిస్వా సితం కత్వా పసంసన్తో ‘‘తపేన బ్రహ్మచరియేనా’’తి గాథాయ ధమ్మం దేసేసి. అథ నం సమ్బహులా భిక్ఖూ సీహనాదం నదాపేతుకామా, ‘‘ఆవుసో సునీత, కస్మా కులా త్వం పబ్బజితో, కథం వా పబ్బజితో, కథఞ్చ సచ్చాని పటివిజ్ఝీ’’తి పుచ్ఛింసు. సో తం సబ్బం పకాసేన్తో –

౬౨౦. ‘‘నీచే కులమ్హి జాతోహం, దలిద్దో అప్పభోజనో;

హీనకమ్మం మమం ఆసి, అహోసిం పుప్ఫఛడ్డకో.

౬౨౧. ‘‘జిగుచ్ఛితో మనుస్సానం, పరిభూతో చ వమ్భితో;

నీచం మనం కరిత్వాన, వన్దిస్సం బహుకం జనం.

౬౨౨. ‘‘అథద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతం;

పవిసన్తం మహావీరం, మగధానం పురుత్తమం.

౬౨౩. ‘‘నిక్ఖిపిత్వాన బ్యాభఙ్గిం, వన్దితుం ఉపసఙ్కమిం;

మమేవ అనుకమ్పాయ, అట్ఠాసి పురిసుత్తమో.

౬౨౪. ‘‘వన్దిత్వా సత్థునో పాదే, ఏకమన్తం ఠితో తదా;

పబ్బజ్జం అహమాయాచిం, సబ్బసత్తానముత్తమం.

౬౨౫. ‘‘తతో కారుణికో సత్థా, సబ్బలోకానుకమ్పకో;

‘ఏహి భిక్ఖూ’తి మం ఆహ, సా మే ఆసూపసమ్పదా.

౬౨౬. ‘‘సోహం ఏకో అరఞ్ఞస్మిం, విహరన్తో అతన్దితో.

అకాసిం సత్థు వచనం, యథా మం ఓవదీ జినో.

౬౨౭. ‘‘రత్తియా పఠమం యామం, పుబ్బజాతిమనుస్సరిం;

రత్తియా మజ్ఝిమం యామం, దిబ్బచక్ఖుం విసోధయిం;

రత్తియా పచ్ఛిమే యామే, తమోఖన్ధం పదాలయిం.

౬౨౮. ‘‘తతో రత్యావివసానే, సూరియుగ్గమనం పతి; (జా. ౧.౧౧.౭౯);

ఇన్దో బ్రహ్మా చ ఆగన్త్వా, మం నమస్సింసు పఞ్జలీ.

౬౨౯. ‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

యస్స తే ఆసవా ఖీణా, దక్ఖిణేయ్యోసి మారిస.

౬౩౦. ‘‘తతో దిస్వాన మం సత్థా, దేవసఙ్ఘపురక్ఖతం;

సితం పాతుకరిత్వాన, ఇమమత్థం అభాసథ.

౬౩౧. ‘‘తపేన బ్రహ్మచరియేన, సంయమేన దమేన చ;

ఏతేన బ్రాహ్మణో హోతి, ఏతం బ్రాహ్మణముత్తమ’’న్తి. –

ఇమాహి గాథాహి సీహనాదం నది.

తత్థ నీచేతి లామకే సబ్బనిహీనే. ఉచ్చనీచభావో హి నామ సత్తానం ఉపాదాయుపాదాయ, అయం పన సబ్బనిహీనే పుక్కుసకులే ఉప్పన్నతం దస్సేన్తో ‘‘నీచే కులమ్హి జాతో’’తి ఆహ. తేన వుత్తం – ‘‘నీచేతి లామకే సబ్బనిహీనే’’తి. దలిద్దోతి దుగ్గతో, దలిద్దాపి కేచి కదాచి ఘాసచ్ఛాదనస్స లాభినో, అకసిరవుత్తినో హోన్తి, అహం పన సబ్బకాలం కసిరవుత్తితాయ హీనో ఉద్ధనం ఉపట్ఠపితఉక్ఖలికో దస్సనయుత్తం థేవకమ్పి అపస్సిం యేవాతి దస్సేన్తో ‘‘అప్పభోజనో’’తి ఆహ. నీచకులికా దలిద్దాపి కేచి అనీచకమ్మాజీవా హోన్తి, మయ్హం పన న తథాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘హీనకమ్మం మమం ఆసీ’’తి. కీదిసన్తి చే? అహోసిం పుప్ఫఛడ్డకో, హత్థవికలస్స హత్థవాతి వియ ఉపచారవసేనాయం ఇమస్స సమఞ్ఞా అహోసి యదిదం ‘‘పుప్ఫఛడ్డకో’’తి. మిలాతపుప్ఫసన్థరవణ్ణతాయ వా ఉక్కారభూమియా ఏవం వుత్తో.

జిగుచ్ఛితోతి జాతియా చేవ కమ్మునా చ హీళితో. మనుస్సానన్తి మనుస్సేహి. పరిభూతోతి అవఞ్ఞాతో. వమ్భితోతి ఖుంసితో. నీచం మనం కరిత్వానాతి అఞ్ఞే మనుస్సే సినేరుం వియ ఉక్ఖిపిత్వా తేసం పాదపంసుతోపి అత్తానం నిహీనం కత్వా పవత్తియా నీచం నిహీనం మనం కత్వా. వన్దిస్సం బహుకం జనన్తి పుథుమహాజనం దిట్ఠదిట్ఠకాలే వన్దిం సిరసి అఞ్జలిం కరోన్తో పణామిం.

అథాతి అధికారన్తరదీపనే నిపాతో. అద్దసాసిన్తి అద్దక్ఖిం. మగధానన్తి మగధా నామ జానపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హియా ‘‘మగధాన’’న్తి వుత్తో, మగధజనపదస్సాతి అత్థో. పురుత్తమన్తి ఉత్తమం నగరం.

బ్యాభఙ్గిన్తి కాజం. పబ్బజ్జం అహమాయాచిన్తి, ‘‘సునీత, పబ్బజితుం సక్ఖిస్ససీ’’తి సత్థారా ఓకాసే కతే అహం పబ్బజ్జం అయాచిం. ఆసూపసమ్పదాతి ‘‘ఏహి, భిక్ఖూ’’తి సత్థు వచనమత్తేన ఆసి ఉపసమ్పదా. యథా మం ఓవదీతి ‘‘ఏవం సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేహీ’’తి యథా మం ఓవది, తథా సత్థునో వచనం అకాసిం పటిపజ్జిం. రత్తియాతిఆది తస్సా పటిపత్తియా రసదస్సనం. తత్థ పుబ్బేనివాసఞాణం అనాగతంసఞాణఞ్చ బహుకిచ్చన్తి ‘‘పఠమం యామం మజ్ఝిమం యామ’’న్తి అచ్చన్తసంయోగవసేన ఉపయోగవచనం వుత్తం. న తథా ఆసవక్ఖయఞాణం ఏకాభిసమయవసేన పవత్తనతోతి ‘‘పచ్ఛిమే యామే’’తి భుమ్మవసేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. ఇన్దోతి సక్కో దేవరాజా. బ్రహ్మాతి మహాబ్రహ్మా. ఇన్దబ్రహ్మగ్గహణేన అఞ్ఞేసం కామదేవానం బ్రహ్మూనఞ్చ ఆగమనం వుత్తమేవాతి దట్ఠబ్బం. ఉక్కట్ఠనిద్దేసో హేస యథా ‘‘రాజా ఆగతో’’తి. నమస్సింసూతి కాయేన వాచాయ చ నమక్కారం అకంసు.

తత్థ కాయేన కతం నమక్కారం దస్సేన్తో ‘‘పఞ్జలీ’’తి వత్వా వాచాయ కతం దస్సేతుం ‘‘నమో తే’’తిఆది వుత్తం. దేవసఙ్ఘపురక్ఖతన్తి దేవగ్గహణేన ఉపపత్తిదేవభావతో బ్రహ్మానోపి గహితా. సితం పాతుకరిత్వానాతి అత్తనో ఓవాదస్స మహప్ఫలతం దేవబ్రహ్మూనఞ్చ గుణసమ్పత్తిం నిస్సాయ సత్థా సితం పాత్వాకాసి. పాతుకరోన్తో చ న అఞ్ఞే వియ దన్తే విదంసేతి, ముఖాధానం పన థోకం వివరతి, తత్తకేన చ అభిభూతదిబ్బఫలికముత్తరస్మియో అవహసితతారకాససిమరీచియో సుసుక్కదాఠసమ్భవా ఘనరస్మియో నిక్ఖమిత్వా తిక్ఖత్తుం సత్థు ముఖం పదక్ఖిణం కరోన్తి, తం దిస్వా పచ్ఛతో గచ్ఛన్తాపి సత్థా సితం పాత్వాకాసీతి సఞ్జానన్తి.

తపేనాతి ఇన్ద్రియసంవరేన, ‘‘ధుతధమ్మసమాదానేనా’’తి కేచి. సంయమేనాతి సీలేన. దమేనాతి పఞ్ఞాయ. బ్రహ్మచరియేనాతి అవసిట్ఠసేట్ఠచరియాయ. ఏతేనాతి యథావుత్తేన తపాదినా. బ్రాహ్మణో హోతి బాహితపాపభావతో. ఏతన్తి తపాది యథావుత్తం. బ్రాహ్మణముత్తమన్తి ఉత్తమం బ్రాహ్మణం, బ్రాహ్మణేసు వా ఉత్తమం సబ్బసేట్ఠం, అహూతి వచనసేసో. బ్రాహ్మణన్తి వా బ్రహ్మఞ్ఞమాహ, ఏవం ఉత్తమం బ్రహ్మఞ్ఞం, న జచ్చాదీతి అధిప్పాయో. న హి జాతికులపదేసగోత్తసమ్పత్తిఆదయో అరియభావస్స కారణం, అధిసీలసిక్ఖాదయో ఏవ పన కారణం. తేనాహ –

‘‘యథా సఙ్కారఠానస్మిం, ఉజ్ఝితస్మిం మహాపథే;

పదుమం తత్థ జాయేథ, సుచిగన్ధం మనోరమం.

‘‘ఏవం సఙ్కారభూతేసు, అన్ధభూతే పుథుజ్జనే;

అతిరోచతి పఞ్ఞాయ, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకో’’తి. (ధ. ప. ౫౮-౫౯);

ఏవం థేరో తేహి భిక్ఖూహి పుచ్ఛితమత్థం ఇమాహి గాథాహి విస్సజ్జేన్తో సీహనాదం నదీతి.

సునీతత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ద్వాదసకనిపాతవణ్ణనా నిట్ఠితా.