౧౨. ద్వాదసకనిపాతో

౧. సీలవత్థేరగాథావణ్ణనా

ద్వాదసకనిపాతే సీలమేవాతిఆదికా ఆయస్మతో సీలవత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే బిమ్బిసారరఞ్ఞో పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, సీలవాతిస్స నామం అహోసి. తం వయప్పత్తం రాజా అజాతసత్తు మారేతుకామో చణ్డం మత్తహత్థిం ఆరోపేత్వా నానావిధేహి ఉపాయేహి ఉపక్కమన్తోపి మారేతుం నాసక్ఖి పచ్ఛిమభవికస్స అరహత్తం అప్పత్వా అన్తరా జీవితన్తరాయాభావతో. తస్స పవత్తిం దిస్వా భగవా మహామోగ్గల్లానత్థేరం ఆణాపేసి – ‘‘సీలవకుమారం ఆనేహీ’’తి. థేరో ఇద్ధిబలేన సద్ధిం హత్థినా తం ఆనేసి. కుమారో హత్థితో ఓరుయ్హ భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. భగవా తస్స అజ్ఝాసయానురూపం ధమ్మం దేసేసి. సో ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పత్వా కోసలరట్ఠే వసతి. అథ నం అజాతసత్తు ‘‘మారేథా’’తి పురిసే ఆణాపేసి. తే థేరస్స సన్తికం గన్త్వా ఠితా థేరేన కథితం ధమ్మకథం సుత్వా సఞ్జాతసంవేగా పసన్నచిత్తా హుత్వా పబ్బజింసు. థేరో తేసం –

౬౦౮. ‘‘సీలమేవిధ సిక్ఖేథ, అస్మిం లోకే సుసిక్ఖితం.

సీలఞ్హి సబ్బసమ్పత్తిం, ఉపనామేతి సేవితం.

౬౦౯. ‘‘సీలం రక్ఖేయ్య మేధావీ, పత్థయానో తయో సుఖే;

పసంసం విత్తిలాభఞ్చ, పేచ్చ సగ్గే పమోదనం.

౬౧౦. ‘‘సీలవా హి బహూ మిత్తే, సఞ్ఞమేనాధిగచ్ఛతి;

దుస్సీలో పన మిత్తేహి, ధంసతే పాపమాచరం.

౬౧౧. ‘‘అవణ్ణఞ్చ అకిత్తిఞ్చ, దుస్సీలో లభతే నరో;

వణ్ణం కిత్తిం పసంసఞ్చ, సదా లభతి సీలవా.

౬౧౨. ‘‘ఆది సీలం పతిట్ఠా చ, కల్యాణానఞ్చ మాతుకం;

పముఖం సబ్బధమ్మానం, తస్మా సీలం విసోధయే.

౬౧౩. ‘‘వేలా చ సంవరం సీలం, చిత్తస్స అభిహాసనం;

తిత్థఞ్చ సబ్బబుద్ధానం, తస్మా సీలం విసోధయే.

౬౧౪. ‘‘సీలం బలం అప్పటిమం, సీలం ఆవుధముత్తమం;

సీలమాభరణం సేట్ఠం, సీలం కవచమబ్భుతం.

౬౧౫. ‘‘సీలం సేతు మహేసక్ఖో, సీలం గన్ధో అనుత్తరో;

సీలం విలేపనం సేట్ఠం, యేన వాతి దిసోదిసం.

౬౧౬. ‘‘సీలం సమ్బలమేవగ్గం, సీలం పాథేయ్యముత్తమం;

సీలం సేట్ఠో అతివాహో, యేన యాతి దిసోదిసం.

౬౧౭. ‘‘ఇధేవ నిన్దం లభతి, పేచ్చాపాయే చ దుమ్మనో;

సబ్బత్థ దుమ్మనో బాలో, సీలేసు అసమాహితో.

౬౧౮. ‘‘ఇధేవ కిత్తిం లభతి, పేచ్చ సగ్గే చ సుమ్మనో;

సబ్బత్థ సుమనో ధీరో, సీలేసు సుసమాహితో.

౬౧౯. ‘‘సీలమేవ ఇధ అగ్గం, పఞ్ఞవా పన ఉత్తమో;

మనుస్సేసు చ దేవేసు, సీలపఞ్ఞాణతో జయ’’న్తి. –

ఇమాహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి.

తత్థ సీలమేవిధ సిక్ఖేథ, అస్మిం లోకేతి ఇధాతి, నిపాతమత్తం, ఇమస్మిం సత్తలోకే అత్థకామో కులపుత్తో చారిత్తవారిత్తాదిభేదం ఆదితో సీలమేవ సిక్ఖేయ్య, సిక్ఖన్తో చ నం సుసిక్ఖితం అఖణ్డాదిభావాపాదనేన సుట్ఠు సిక్ఖితం సుపరిసుద్ధం పరిపుణ్ణఞ్చ కత్వా సిక్ఖేయ్య. అస్మిం లోకేతి వా ఇమస్మిం సఙ్ఖారలోకే సిక్ఖితబ్బధమ్మేసు సీలం ఆదితో సిక్ఖేయ్య. దిట్ఠిసమ్పత్తియాపి సీలస్స పతిట్ఠాభావతో ఆహ ‘‘సీలం హీ’’తిఆది. తత్థ హీతి కారణవచనం. యస్మా సీలం సేవితం పరిచితం రక్ఖితం మనుస్ససమ్పత్తి, దిబ్బసమ్పత్తి, నిబ్బానసమ్పత్తీతి ఏతం సబ్బసమ్పత్తిం తంసమఙ్గినో సత్తస్స ఉపనామేతి ఆవహతి.

సీలం సబ్బసమ్పత్తిం ఉపనామేతీతి సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం విత్థారతో దస్సేన్తో ‘‘సీలం రక్ఖేయ్యా’’తిఆదిమాహ. తత్థ రక్ఖేయ్యాతి గోపేయ్య. పాణాతిపాతాదితో హి విరమన్తో వత్తపటివత్తఞ్చ పూరేన్తో పటిపక్ఖాభిభవనతో తం రక్ఖతి నామ. మేధావీతి పఞ్ఞవా, ఇదం తస్స రక్ఖనుపాయదస్సనం ఞాణబలేన హిస్స సమాదానం అవికోపనఞ్చ హోతి. పత్థయానోతి ఇచ్ఛన్తో. తయో సుఖేతి తీణి సుఖాని. సుఖనిమిత్తం వా ‘‘సుఖ’’న్తి అధిప్పేతం. పసంసన్తి కిత్తిం, విఞ్ఞూహి వా పసంసనం. విత్తిలాభన్తి తుట్ఠిలాభం. ‘‘విత్తలాభ’’న్తి చ పఠన్తి, ధనలాభన్తి అత్థో. సీలవా హి అప్పమత్తతాయ మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛతి. పేచ్చాతి కాలఙ్కత్వా. సగ్గే పమోదనన్తి దేవలోకే ఇట్ఠేహి కామగుణేహి, మోదనఞ్చ పత్థయమానోతి సమ్బన్ధో. ఇధలోకే పసంసం విత్తిలాభం పరలోకే దిబ్బసమ్పత్తియా మోదనఞ్చ ఇచ్ఛన్తో సీలం రక్ఖేయ్యాతి యోజనా.

సఞ్ఞమేనాతి కాయాదీనం సంయమేన. సంయతో హి కాయదుచ్చరితాదీహి కఞ్చి అవిహేఠేన్తో అభయదానం దదన్తో పియమనాపతాయ మిత్తాని గన్థతి. ధంసతేతి అపేతి. పాపమాచరన్తి పాణాతిపాతాదిపాపకమ్మం కరోన్తో. దుస్సీలఞ్హి పుగ్గలం అత్థకామా సత్తా న భజన్తి, అఞ్ఞదత్థు పరివజ్జేన్తి.

అవణ్ణన్తి అగుణం, సమ్ముఖా గరహం వా. అకిత్తిన్తి, అయసం అసిలోకం. వణ్ణన్తి గుణం. కిత్తిన్తి సిలోకం పత్థటయసతం. పసంసన్తి సమ్ముఖా థోమనం.

ఆదీతి మూలం. సీలఞ్హి కుసలానం ధమ్మానం ఆది. యథాహ – ‘‘తస్మాతిహ త్వం, భిక్ఖు, ఆదిమేవ విసోధేహి కుసలేసు ధమ్మేసు. కో చాది కుసలానం ధమ్మానం? సీలఞ్చ సువిసుద్ధ’’న్తి (సం. ని. ౫.౩౬౯). పతిట్ఠాతి అధిట్ఠానం. సీలఞ్హి సబ్బేసం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మానం పతిట్ఠా. తేనాహ – ‘‘సీలే పతిట్ఠాయా’’తిఆది (సం. ని. ౧.౨౩; ౧౯౨; పేటకో. ౨౨; మి. ప. ౨.౧.౯). కల్యాణానఞ్చ మాతుకన్తి సమథవిపస్సనాదీనం కల్యాణధమ్మానం మాతుభూతం, జనకన్తి, అత్థో. పముఖం సబ్బధమ్మానన్తి, సబ్బేసం పామోజ్జాదీనం అనవజ్జధమ్మానం పముఖం ముఖభూతం, పవత్తిద్వారన్తి అత్థో. తస్మాతి ఆదిభావాదితో. విసోధయేతి అక్ఖణ్డాదిభావేన సమ్పాదేయ్య.

వేలాతి దుచ్చరితేహి అనతిక్కమనీయట్ఠేన వేలా, సీమాతి అత్థో. వేలాయతి వా దుస్సిల్యం చలయతి విద్ధంసేతీతి వేలా. సంవరం సీలం కాయదుచ్చరితాదీనం ఉప్పత్తిద్వారస్స పిదహనతో. అభిహాసనన్తి తోసనం అవిప్పటిసారహేతుతాయ చిత్తస్సాభిప్పమోదనతో. తిత్థఞ్చ సబ్బబుద్ధానన్తి సావకబుద్ధా, పచ్చేకబుద్ధా, సమ్మాసమ్బుద్ధాతి సబ్బేసం బుద్ధానం కిలేసమలప్పవాహనే నిబ్బానమహాసముద్దావగాహణే చ తిత్థభూతఞ్చ.

సీలం బలం అప్పటిమన్తి మారసేనప్పమద్దనే అసదిసం బలం సేనాథామో చ. ఆవుధముత్తమన్తి సంకిలేసధమ్మానం ఛేదనే ఉత్తమం పహరణం. గుణసరీరోపసోభనట్ఠేన ఆభరణం. సేట్ఠన్తి సబ్బకాలం ఉత్తమం దబ్బఞ్చ. సపాణపరిత్తానతో కవచమబ్భుతం. ‘‘అబ్భిద’’న్తి చ పఠన్తి, అభేజ్జన్తి అత్థో.

అపాయమహోఘాతిక్కమనే సంసారమహోఘాతిక్కమనే చ కిలేసేహి అసంసీదనట్ఠేన సేతు. మహేసక్ఖోతి మహబ్బలో. గన్ధో అనుత్తరోతి పటివాతం సబ్బదిసాసు వాయనతో అనుత్తరో గన్ధో సబ్బజనమనోహరత్తా. తేనాహ ‘‘యేన వాతి దిసోదిస’’న్తి యేన సీలగన్ధేన తంసమఙ్గీ దిసోదిసం సబ్బా దిసా వాయతి. ‘‘దిసోదిసా’’తిపి పాళి, దస దిసాతి అత్థో.

సమ్బలమేవగ్గన్తి సమ్బలం నామ పుటభత్తం. యథా పుటభత్తం గహేత్వా మగ్గం గచ్ఛన్తో పురిసో అన్తరామగ్గే జిఘచ్ఛాదుక్ఖేన న కిలమతి, ఏవం సీలసమ్పన్నోపి సుద్ధం సీలసమ్బలం గహేత్వా సంసారకన్తారం పటిపన్నో గతగతట్ఠానే న కిలమతీతి సీలం అగ్గం సమ్బలం నామ. తథా సీలం పాథేయ్యముత్తమం చోరాదీహి అసాధారణత్తా తత్థ తత్థ ఇచ్ఛితబ్బసమ్పత్తినిప్ఫాదనతో చ. అతిక్కామేన్తో తం తం ఠానం యథిచ్ఛితట్ఠానం వా వాహేతి సమ్పాపేతీతి అతివాహో, యానం. కేనచి అనుపద్దుతం హుత్వా ఇచ్ఛితట్ఠానప్పత్తిహేతుతాయ సీలం సేట్ఠం అతివాహో. యేనాతి యేన అతివాహేన యాతి దిసోదిసన్తి అగతిం గతిఞ్చాపి తం తం దిసం సుఖేనేవ గచ్ఛతి.

ఇధేవ నిన్దం లభతీతి ఇధలోకేపి దుమ్మనో రాగాదీహి దూసితచిత్తో ‘‘దుస్సీలో పాపధమ్మో’’తి నిన్దం గరహం లభతి. పేచ్చ పరలోకేపి అపాయే ‘‘పురిసత్తకలి అవజాతా’’తిఆదినా యమపురిసాదీహి చ నిన్దం లభతి. న కేవలం నిన్దమేవ లభతి, అథ ఖో సబ్బత్థ దుమ్మనో బాలో ఇధలోకే దుచ్చరితచరణేన దూసితచిత్తో పరలోకే కమ్మకారణాదివసేన దుక్ఖుప్పత్తియాతి సబ్బత్థ బాలో దుమ్మనో హోతి. కథం? సీలేసు అసమాహితో సమ్మా సీలేసు న ఠపితచిత్తో అప్పతిట్ఠితచిత్తో.

ఇధేవ కిత్తిం లభతీతి ఇధలోకేపి సుమనో ‘‘సప్పురిసో సీలవా కల్యాణధమ్మో’’తి కిత్తిం లభతి. పేచ్చ పరలోకేపి సగ్గే ‘‘అయం సప్పురిసో సీలవా కల్యాణధమ్మో. తథా హి దేవానం సహబ్యతం ఉపపన్నో’’తిఆదినా కిత్తిం లభతి. న కేవలం కిత్తిమేవ లభతి, అథ ఖో ధీరో ధితిసమ్పన్నో సీలేసు సుట్ఠు సమాహితో అప్పితచిత్తో సుపతిట్ఠితచిత్తో సబ్బత్థ ఇధలోకే సుచరితచరణేన, పరలోకే సమ్పత్తిపటిలాభేన సుమనో సోమనస్సప్పత్తో హోతి. సీలమేవ ఇధ అగ్గన్తి దువిధం సీలం లోకియం లోకుత్తరన్తి. తత్థ లోకియం తావ కామలోకే ఖత్తియమహాసాలాదీసు, దేవలోకే బ్రహ్మలోకే చ ఉపపత్తివిసేసం ఆవహతి, లాభీభావాదికస్స చ కారణం హోతి. లోకుత్తరం పన సకలమ్పి వట్టదుక్ఖం అతిక్కామేతీతి సీలం అగ్గమేవ. తథా హి వుత్తం –

‘‘హీనేన బ్రహ్మచరియేన, ఖత్తియే ఉపపజ్జతి;

మజ్ఝిమేన చ దేవత్తం, ఉత్తమేన విసుజ్ఝతీ’’తి. (జా. ౧.౮.౭౫);

ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు – ‘‘లాభీ అస్సం చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’’న్తి (మ. ని. ౧.౬౫), ‘‘సీలేస్వేవస్స పరిపూరకారీ’’తి (మ. ని. ౧.౬౫), ‘‘ఇజ్ఝతి, భిక్ఖవే, సీలవతో చేతోపణిధి విసుద్ధత్తా’’తి (అ. ని. ౮.౩౫; దీ. ని. ౩.౩౩౭) చ.

లోకుత్తరసీలస్స పన సబ్బసో పహీనపటిపక్ఖస్స సత్తమభవతో పట్ఠాయ సంసారదుక్ఖం వినివత్తేన్తస్స అగ్గభావే వత్తబ్బమేవ నత్థి. పఞ్ఞవా పన ఉత్తమోతి ‘‘పఞ్ఞవా పన పుగ్గలో ఉత్తమో పరమో సేట్ఠోయేవా’’తి పుగ్గలాధిట్ఠానేన పఞ్ఞాయ ఏవ సేట్ఠభావం వదతి. ఇదాని సీలపఞ్ఞానం సేట్ఠభావం కిచ్చతో దస్సేన్తో ‘‘సీలపఞ్ఞాణతో జయ’’న్తి ఆహ. జయన్తి చ లిఙ్గవిపల్లాసో దట్ఠబ్బో, అహూతి వా వచనసేసో. తత్థ పజాననట్ఠేన పఞ్ఞాణం, సీలతో పఞ్ఞాణతో చ పటిపక్ఖజయో. న హి సీలేన వినా పఞ్ఞా సమ్భవతి, పఞ్ఞాయ చ వినా సీలం కిచ్చకరం, అఞ్ఞమఞ్ఞోపకారకఞ్చేతం. వుత్తఞ్హి ‘‘సీలపరిధోతా పఞ్ఞా, పఞ్ఞాపరిధోతం సీల’’న్తి (దీ. ని. ౧.౩౧౭) మనుస్సేసు చ దేవేసూతి ఇదం నేసం ఠానవిసేసదస్సనం. తత్థ హి తాని సవిసేసాని వత్తన్తి, సమాధి పనేత్థ సీలపక్ఖికో పఞ్ఞాయ అధిట్ఠానభావతో, పఞ్ఞాపక్ఖికో వా భావేతబ్బతో సీలాధిట్ఠానతో చ.

ఏవం థేరో తేసం భిక్ఖూనం సీలముఖేన ధమ్మం దేసేన్తో అత్తనో సువిసుద్ధసీలాదిగుణతాదీపనేన అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

సీలవత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సునీతత్థేరగాథావణ్ణనా

నీచే కులమ్హీతిఆదికా ఆయస్మతో సునీతత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినిత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో బుద్ధస్స సుఞ్ఞకాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో బాలజనేహి సద్ధిం కీళాపసుతో హుత్వా విచరన్తో ఏకం పచ్చేకబుద్ధం గామే పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా, ‘‘కిం తుయ్హం సబ్బసో వణితసరీరస్స వియ సకలం కాయం పటిచ్ఛాదేత్వా భిక్ఖాచరణేన, నను నామ కసివాణిజ్జాదీహి జీవికా కప్పేతబ్బా? తాని చే కాతుం న సక్కోసి, ఘరే ఘరే ముత్తకరీసాదీని నీహరన్తో పచ్ఛా వత్థుసోధనేన జీవాహీ’’తి అక్కోసి. సో తేన కమ్మేన నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన మనుస్సలోకేపి బహూని జాతిసతాని పుప్ఫఛడ్డకకులే నిబ్బత్తిత్వా తథా జీవికం కప్పేసి. ఇమస్మిఞ్చ బుద్ధుప్పాదే పుప్ఫఛడ్డకకులే ఏవ నిబ్బత్తో ఉక్కారసోధనకమ్మేన జీవికం కప్పేతి ఘాసచ్ఛాదనమత్తమ్పి అలభన్తో.

అథ భగవా పచ్ఛిమయామే బుద్ధాచిణ్ణం మహాకరుణాసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేన్తో సునీతస్స హదయబ్భన్తరే ఘటే పదీపం వియ పజ్జలన్తం అరహత్తూపనిస్సయం దిస్వా విభాతాయ రత్తియా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో రాజగహం పిణ్డాయ పవిట్ఠో. యస్సం వీథియం సునీతో ఉక్కారసోధనకమ్మం కరోతి, తం వీథిం పటిపజ్జి. సునీతోపి తత్థ తత్థ విఘాసుచ్చారసఙ్కారాదికం రాసిం కత్వా పిటకేసు పక్ఖిపిత్వా కాజేనాదాయ పరిహరన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం సత్థారం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా సారజ్జమానో సమ్భమాకులహదయో గమనమగ్గం నిలీయనోకాసఞ్చ అలభన్తో కాజం భిత్తిపస్సే ఠపేత్వా ఏకేన పస్సేన అనుపవిసన్తో వియ భిత్తిం అల్లీనో పఞ్జలికో అట్ఠాసి. ‘‘భిత్తిఛిద్దేన అపక్కమితుకామో అహోసీ’’తిపి వదన్తి.

సత్థా తస్స సమీపం పత్వా ‘‘అయం అత్తనో కుసలమూలసఞ్చోదితం ఉపగతం మం సారజ్జమానో జాతియా కమ్మస్స చ నిహీనతాయ సమ్ముఖీభావమ్పి లజ్జతి, హన్దస్స వేసారజ్జం ఉప్పాదేస్సామీ’’తి కరవీకరుతమఞ్జునా సకలనగరనిన్నాదవర-గమ్భీరేన బ్రహ్మస్సరేన ‘‘సునీతా’’తి ఆలపిత్వా ‘‘కిం ఇమాయ దుక్ఖజీవికాయ పబ్బజితుం సక్ఖిస్సతీ’’తి ఆహ. సునీతో తేన సత్థు వచనేన అమతేన వియ అభిసిత్తో ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేన్తో ‘‘భగవా, సచే మాదిసాపి ఇధ పబ్బజ్జం లభన్తి, కస్మాహం న పబ్బజిస్సామి, పబ్బాజేథ మం భగవా’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఏహి, భిక్ఖూ’’తి ఆహ. సో తావదేవ ఏహిభిక్ఖుభావేన పబ్బజ్జం ఉపసమ్పదఞ్చ లభిత్వా ఇద్ధిమయపత్తచీవరధరో వస్ససట్ఠికత్థేరో వియ హుత్వా సత్థు సన్తికే అట్ఠాసి. భగవా తం విహారం నేత్వా కమ్మట్ఠానం ఆచిక్ఖి. సో పఠమం అట్ఠ సమాపత్తియో, పఞ్చ చ అభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తం సక్కాదయో దేవా బ్రహ్మానో చ ఉపసఙ్కమిత్వా నమస్సింసు. తేన వుత్తం –

‘‘తా దేవతా సత్తసతా ఉళారా, బ్రహ్మా చ ఇన్దో ఉపసఙ్కమిత్వా;

ఆజానీయం జాతిజరాభిభూతం, సునీతం నమస్సన్తి పసన్నచిత్తా’’తిఆది.

భగవా తంయేవ దేవసఙ్ఘపురక్ఖతం దిస్వా సితం కత్వా పసంసన్తో ‘‘తపేన బ్రహ్మచరియేనా’’తి గాథాయ ధమ్మం దేసేసి. అథ నం సమ్బహులా భిక్ఖూ సీహనాదం నదాపేతుకామా, ‘‘ఆవుసో సునీత, కస్మా కులా త్వం పబ్బజితో, కథం వా పబ్బజితో, కథఞ్చ సచ్చాని పటివిజ్ఝీ’’తి పుచ్ఛింసు. సో తం సబ్బం పకాసేన్తో –

౬౨౦. ‘‘నీచే కులమ్హి జాతోహం, దలిద్దో అప్పభోజనో;

హీనకమ్మం మమం ఆసి, అహోసిం పుప్ఫఛడ్డకో.

౬౨౧. ‘‘జిగుచ్ఛితో మనుస్సానం, పరిభూతో చ వమ్భితో;

నీచం మనం కరిత్వాన, వన్దిస్సం బహుకం జనం.

౬౨౨. ‘‘అథద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతం;

పవిసన్తం మహావీరం, మగధానం పురుత్తమం.

౬౨౩. ‘‘నిక్ఖిపిత్వాన బ్యాభఙ్గిం, వన్దితుం ఉపసఙ్కమిం;

మమేవ అనుకమ్పాయ, అట్ఠాసి పురిసుత్తమో.

౬౨౪. ‘‘వన్దిత్వా సత్థునో పాదే, ఏకమన్తం ఠితో తదా;

పబ్బజ్జం అహమాయాచిం, సబ్బసత్తానముత్తమం.

౬౨౫. ‘‘తతో కారుణికో సత్థా, సబ్బలోకానుకమ్పకో;

‘ఏహి భిక్ఖూ’తి మం ఆహ, సా మే ఆసూపసమ్పదా.

౬౨౬. ‘‘సోహం ఏకో అరఞ్ఞస్మిం, విహరన్తో అతన్దితో.

అకాసిం సత్థు వచనం, యథా మం ఓవదీ జినో.

౬౨౭. ‘‘రత్తియా పఠమం యామం, పుబ్బజాతిమనుస్సరిం;

రత్తియా మజ్ఝిమం యామం, దిబ్బచక్ఖుం విసోధయిం;

రత్తియా పచ్ఛిమే యామే, తమోఖన్ధం పదాలయిం.

౬౨౮. ‘‘తతో రత్యావివసానే, సూరియుగ్గమనం పతి; (జా. ౧.౧౧.౭౯);

ఇన్దో బ్రహ్మా చ ఆగన్త్వా, మం నమస్సింసు పఞ్జలీ.

౬౨౯. ‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

యస్స తే ఆసవా ఖీణా, దక్ఖిణేయ్యోసి మారిస.

౬౩౦. ‘‘తతో దిస్వాన మం సత్థా, దేవసఙ్ఘపురక్ఖతం;

సితం పాతుకరిత్వాన, ఇమమత్థం అభాసథ.

౬౩౧. ‘‘తపేన బ్రహ్మచరియేన, సంయమేన దమేన చ;

ఏతేన బ్రాహ్మణో హోతి, ఏతం బ్రాహ్మణముత్తమ’’న్తి. –

ఇమాహి గాథాహి సీహనాదం నది.

తత్థ నీచేతి లామకే సబ్బనిహీనే. ఉచ్చనీచభావో హి నామ సత్తానం ఉపాదాయుపాదాయ, అయం పన సబ్బనిహీనే పుక్కుసకులే ఉప్పన్నతం దస్సేన్తో ‘‘నీచే కులమ్హి జాతో’’తి ఆహ. తేన వుత్తం – ‘‘నీచేతి లామకే సబ్బనిహీనే’’తి. దలిద్దోతి దుగ్గతో, దలిద్దాపి కేచి కదాచి ఘాసచ్ఛాదనస్స లాభినో, అకసిరవుత్తినో హోన్తి, అహం పన సబ్బకాలం కసిరవుత్తితాయ హీనో ఉద్ధనం ఉపట్ఠపితఉక్ఖలికో దస్సనయుత్తం థేవకమ్పి అపస్సిం యేవాతి దస్సేన్తో ‘‘అప్పభోజనో’’తి ఆహ. నీచకులికా దలిద్దాపి కేచి అనీచకమ్మాజీవా హోన్తి, మయ్హం పన న తథాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘హీనకమ్మం మమం ఆసీ’’తి. కీదిసన్తి చే? అహోసిం పుప్ఫఛడ్డకో, హత్థవికలస్స హత్థవాతి వియ ఉపచారవసేనాయం ఇమస్స సమఞ్ఞా అహోసి యదిదం ‘‘పుప్ఫఛడ్డకో’’తి. మిలాతపుప్ఫసన్థరవణ్ణతాయ వా ఉక్కారభూమియా ఏవం వుత్తో.

జిగుచ్ఛితోతి జాతియా చేవ కమ్మునా చ హీళితో. మనుస్సానన్తి మనుస్సేహి. పరిభూతోతి అవఞ్ఞాతో. వమ్భితోతి ఖుంసితో. నీచం మనం కరిత్వానాతి అఞ్ఞే మనుస్సే సినేరుం వియ ఉక్ఖిపిత్వా తేసం పాదపంసుతోపి అత్తానం నిహీనం కత్వా పవత్తియా నీచం నిహీనం మనం కత్వా. వన్దిస్సం బహుకం జనన్తి పుథుమహాజనం దిట్ఠదిట్ఠకాలే వన్దిం సిరసి అఞ్జలిం కరోన్తో పణామిం.

అథాతి అధికారన్తరదీపనే నిపాతో. అద్దసాసిన్తి అద్దక్ఖిం. మగధానన్తి మగధా నామ జానపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హియా ‘‘మగధాన’’న్తి వుత్తో, మగధజనపదస్సాతి అత్థో. పురుత్తమన్తి ఉత్తమం నగరం.

బ్యాభఙ్గిన్తి కాజం. పబ్బజ్జం అహమాయాచిన్తి, ‘‘సునీత, పబ్బజితుం సక్ఖిస్ససీ’’తి సత్థారా ఓకాసే కతే అహం పబ్బజ్జం అయాచిం. ఆసూపసమ్పదాతి ‘‘ఏహి, భిక్ఖూ’’తి సత్థు వచనమత్తేన ఆసి ఉపసమ్పదా. యథా మం ఓవదీతి ‘‘ఏవం సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేహీ’’తి యథా మం ఓవది, తథా సత్థునో వచనం అకాసిం పటిపజ్జిం. రత్తియాతిఆది తస్సా పటిపత్తియా రసదస్సనం. తత్థ పుబ్బేనివాసఞాణం అనాగతంసఞాణఞ్చ బహుకిచ్చన్తి ‘‘పఠమం యామం మజ్ఝిమం యామ’’న్తి అచ్చన్తసంయోగవసేన ఉపయోగవచనం వుత్తం. న తథా ఆసవక్ఖయఞాణం ఏకాభిసమయవసేన పవత్తనతోతి ‘‘పచ్ఛిమే యామే’’తి భుమ్మవసేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. ఇన్దోతి సక్కో దేవరాజా. బ్రహ్మాతి మహాబ్రహ్మా. ఇన్దబ్రహ్మగ్గహణేన అఞ్ఞేసం కామదేవానం బ్రహ్మూనఞ్చ ఆగమనం వుత్తమేవాతి దట్ఠబ్బం. ఉక్కట్ఠనిద్దేసో హేస యథా ‘‘రాజా ఆగతో’’తి. నమస్సింసూతి కాయేన వాచాయ చ నమక్కారం అకంసు.

తత్థ కాయేన కతం నమక్కారం దస్సేన్తో ‘‘పఞ్జలీ’’తి వత్వా వాచాయ కతం దస్సేతుం ‘‘నమో తే’’తిఆది వుత్తం. దేవసఙ్ఘపురక్ఖతన్తి దేవగ్గహణేన ఉపపత్తిదేవభావతో బ్రహ్మానోపి గహితా. సితం పాతుకరిత్వానాతి అత్తనో ఓవాదస్స మహప్ఫలతం దేవబ్రహ్మూనఞ్చ గుణసమ్పత్తిం నిస్సాయ సత్థా సితం పాత్వాకాసి. పాతుకరోన్తో చ న అఞ్ఞే వియ దన్తే విదంసేతి, ముఖాధానం పన థోకం వివరతి, తత్తకేన చ అభిభూతదిబ్బఫలికముత్తరస్మియో అవహసితతారకాససిమరీచియో సుసుక్కదాఠసమ్భవా ఘనరస్మియో నిక్ఖమిత్వా తిక్ఖత్తుం సత్థు ముఖం పదక్ఖిణం కరోన్తి, తం దిస్వా పచ్ఛతో గచ్ఛన్తాపి సత్థా సితం పాత్వాకాసీతి సఞ్జానన్తి.

తపేనాతి ఇన్ద్రియసంవరేన, ‘‘ధుతధమ్మసమాదానేనా’’తి కేచి. సంయమేనాతి సీలేన. దమేనాతి పఞ్ఞాయ. బ్రహ్మచరియేనాతి అవసిట్ఠసేట్ఠచరియాయ. ఏతేనాతి యథావుత్తేన తపాదినా. బ్రాహ్మణో హోతి బాహితపాపభావతో. ఏతన్తి తపాది యథావుత్తం. బ్రాహ్మణముత్తమన్తి ఉత్తమం బ్రాహ్మణం, బ్రాహ్మణేసు వా ఉత్తమం సబ్బసేట్ఠం, అహూతి వచనసేసో. బ్రాహ్మణన్తి వా బ్రహ్మఞ్ఞమాహ, ఏవం ఉత్తమం బ్రహ్మఞ్ఞం, న జచ్చాదీతి అధిప్పాయో. న హి జాతికులపదేసగోత్తసమ్పత్తిఆదయో అరియభావస్స కారణం, అధిసీలసిక్ఖాదయో ఏవ పన కారణం. తేనాహ –

‘‘యథా సఙ్కారఠానస్మిం, ఉజ్ఝితస్మిం మహాపథే;

పదుమం తత్థ జాయేథ, సుచిగన్ధం మనోరమం.

‘‘ఏవం సఙ్కారభూతేసు, అన్ధభూతే పుథుజ్జనే;

అతిరోచతి పఞ్ఞాయ, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకో’’తి. (ధ. ప. ౫౮-౫౯);

ఏవం థేరో తేహి భిక్ఖూహి పుచ్ఛితమత్థం ఇమాహి గాథాహి విస్సజ్జేన్తో సీహనాదం నదీతి.

సునీతత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ద్వాదసకనిపాతవణ్ణనా నిట్ఠితా.