౧౧. ఏకాదసనిపాతో

౧. సంకిచ్చత్థేరగాథావణ్ణనా

ఏకాదసనిపాతే కిం తవత్థో వనే తాతాతిఆదికా ఆయస్మతో సంకిచ్చత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణమహాసాలకులే పటిసన్ధిం గణ్హి. తస్మిం కుచ్ఛిగతేయేవ మాతా బ్యాధితా హుత్వా కాలమకాసి. తస్సా సుసానం నేత్వా ఝాపియమానాయ గబ్భాసయో న ఝాయి. మనుస్సా సూలేహి కుచ్ఛిం విజ్ఝన్తా దారకస్స అక్ఖికోటిం పహరింసు. తే తం విజ్ఝిత్వా అఙ్గారేహి పటిచ్ఛాదేత్వా పక్కమింసు. కుచ్ఛిపదేసోపి ఝాయి, అఙ్గారమత్థకే పన సువణ్ణబిమ్బసదిసో దారకో పదుమగబ్భే నిపన్నో వియ అహోసి. పచ్ఛిమభవికసత్తస్స హి సినేరునా ఓత్థరియమానస్సపి అరహత్తం అప్పత్వా జీవితక్ఖయో నామ నత్థి.

పునదివసే ఆళాహనట్ఠానం గతా మనుస్సా తథానిపన్నం దారకం దిస్వా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా దారకం ఆదాయ గామం పవిసిత్వా నేమిత్తకే పుచ్ఛింసు. నేమిత్తకా ‘‘సచే అయం దారకో అగారం అజ్ఝావసిస్సతి, యావ సత్తమా కులపరివట్టా దుగ్గతా భవిస్సన్తి. సచే పబ్బజిస్సతి, పఞ్చహి సమణసతేహి పరివుతో విచరిస్సతీ’’తి ఆహంసు. ఞాతకా ‘‘హోతు, వడ్ఢితకాలే అమ్హాకం అయ్యస్స సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికే తం పబ్బాజేస్సామా’’తి వత్వా సఙ్కునా ఛిన్నక్ఖికోటితాయ సంకిచ్చోతి వదన్తా అపరభాగే సంకిచ్చోతి వోహరింసు. సో సత్తవస్సికకాలే అత్తనో గబ్భగతస్సేవ మాతు మరణం, గబ్భే చ అత్తనో పవత్తిం సుత్వా సంవేగజాతో ‘‘పబ్బజిస్సామీ’’తి ఆహ. ఞాతకా ‘‘సాధు, తాతా’’తి ధమ్మసేనాపతిస్స సన్తికం నేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం పబ్బాజేథా’’తి అదంసు. థేరో తం తచపఞ్చకకమ్మట్ఠానం దత్వా పబ్బాజేసి. సో ఖురగ్గేయేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా తింసమత్తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం అరఞ్ఞే విహరన్తో చే చోరహత్థతో మోచేత్వా సయమ్పి తే చోరే దమేత్వా పబ్బాజేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం విహారే బహూహి భిక్ఖూహి సద్ధిం విహరన్తో తే వివాదపసుతే దిస్వా ‘‘అఞ్ఞత్థ గచ్ఛామీ’’తి భిక్ఖూ ఆపుచ్ఛి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన ధమ్మపదవత్థుమ్హి (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.సఙ్కిచ్చసామణేరవత్థు) ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బో. అథ నం అఞ్ఞతరో ఉపాసకో ఉపట్ఠాతుకామో ఆసన్నట్ఠానే వాసం యాచన్తో –

౫౯౭. ‘‘కిం తవత్థో వనే తాత, ఉజ్జుహానోవ పావుసే;

వేరమ్భా రమణీయా తే, పవివేకో హి ఝాయిన’’న్తి. –

పఠమం గాథమాహ. తం సుత్వా థేరో –

౫౯౮. ‘‘యథా అబ్భాని వేరమ్భో, వాతో నుదతి పావుసే;

సఞ్ఞా మే అభికిరన్తి, వివేకపటిసఞ్ఞుతా.

౫౯౯. ‘‘అపణ్డరో అణ్డసమ్భవో, సీవథికాయ నికేతచారికో;

ఉప్పాదయతేవ మే సతిం, సన్దేహస్మిం విరాగనిస్సితం.

౬౦౦. ‘‘యఞ్చ అఞ్ఞే న రక్ఖన్తి, యో చ అఞ్ఞే న రక్ఖతి;

స వే భిక్ఖు సుఖం సేతి, కామేసు అనపేక్ఖవా.

౬౦౧. ‘‘అచ్ఛోదికా పుథుసిలా, గోనఙ్గలమిగాయుతా;

అమ్బుసేవాలసఞ్ఛన్నా, తే సేలా రమయన్తి మం.

౬౦౨. ‘‘వసితం మే అరఞ్ఞేసు, కన్దరాసు గుహాసు చ;

సేనాసనేసు పన్తేసు, వాళమిగనిసేవితే.

౬౦౩. ‘‘‘ఇమే హఞ్ఞన్తు వజ్ఝన్తు, దుక్ఖం పప్పోన్తు పాణినో’;

సఙ్కప్పం నాభిజానామి, అనరియం దోససంహితం.

౬౦౪. ‘‘పరిచిణ్ణో మయా సత్థా, కతం బుద్ధస్స సాసనం;

ఓహితో గరుకో భారో, భవనేత్తి సమూహతా.

౬౦౫. ‘‘యస్స చత్థాయ పబ్బజితో, అగారస్మానగారియం;

సో మే అత్థో అనుప్పత్తో, సబ్బసంయోజనక్ఖయో.

౬౦౬. ‘‘నాభినన్దామి మరణం, నాభినన్దామి జీవితం;

కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామి, నిబ్బిసం భతకో యథా.

౬౦౭. ‘‘నాభినన్దామి మరణం, నాభినన్దామి జీవితం.

కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామి, సమ్పజానో పతిస్సతో’’తి. – ఇమా గాథా అభాసి;

తత్థ కిం తవత్థో వనేతి కిన్తి లిఙ్గవిపల్లాసేన వుత్తం. వనే కో తవత్థో, కిం పయోజనన్తి అత్థో. తాతాతి దహరసామణేరతాయ నం అత్తనో పుత్తట్ఠానే ఠపేత్వా ఆలపతి. ఉజ్జుహానోవ పావుసేతి ఉజ్జుహానో కిర నామ ఏకో పబ్బతో, సో పన గహనసఞ్ఛన్నో బహుసోణ్డికన్దరో, తహం తహం సన్దమానసలిలో, వస్సకాలే అసప్పాయో, తస్మా ఉజ్జుహానో వా పబ్బతో ఏతరహి పావుసకాలే తవ కిమత్థియోతి అత్థో. కేచి పనేత్థ ‘‘ఉజ్జుహానో నామ ఏకో సకుణో సీతం న సహతి, వస్సకాలే వనగుమ్బే నిలీనో అచ్ఛతీ’’తి వదన్తి. తేసం మతేన ఉజ్జుహానస్స వియ సకుణస్స పావుసకాలే కో తవ అత్థో వనేతి? వేరమ్భా రమణీయా తేతి వేరమ్భవాతా వాయన్తా కిం తే రమణీయాతి యోజనా. కేచి ‘‘వేరమ్భా నామ ఏకా పబ్బతగుహా, పబ్భారో’’తి చ వదన్తి. తఞ్చ ఠానం గమనాగమనయుత్తం జనసమ్బాధరహితం ఛాయూదకసమ్పన్నఞ్చ, తస్మా వేరమ్భా రమణీయా, వనే వసితుం యుత్తరూపా. కస్మా? పవివేకో హి ఝాయినం యస్మా తాదిసానం ఝాయీనం యత్థ కత్థచి పవివేకోయేవ ఇచ్ఛితబ్బో, తస్మా ‘‘దూరం అరఞ్ఞట్ఠానం అగన్త్వా వేరమ్భాయం వస, తాతా’’తి వదతి. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – యస్మా ఝాయీనం పవివేకక్ఖమే నివాసఫాసుకే సేనాసనే లద్ధేయేవ ఝానాదయో సమ్పజ్జన్తి, న అలద్ధే, తస్మా న ఏవరూపే సీతకాలే యత్థ కత్థచి వనే వసితుం సక్కా, గుహాపబ్భారాదీసు పన సక్కాతి.

ఏవం ఉపాసకేన వుత్తే థేరో వనాదయో ఏవ మం రమేన్తీతి దస్సేన్తో ‘‘యథా అబ్భానీ’’తిఆదిమాహ. తస్సత్థో – యథా పావుసే కాలే అబ్భాని వలాహకాని వేరమ్భవాతో నుదతి ఖిపతి నీహరతి, ఏవమేవ మే చిత్తం వివేకపటిసఞ్ఞుతా సఞ్ఞా అభికిరన్తి వివేకట్ఠానంయేవ ఆకడ్ఢన్తి.

కిఞ్చ? అపణ్డరో కాళవణ్ణో, అణ్డసమ్భవో అణ్డజో కాకో, సీవథికాయ సుసానట్ఠానే, నికేతచారికో తమేవ నివాసనట్ఠానం కత్వా విచరణకో ఉప్పాదయతేవ మే సతిం, సన్దేహస్మిం విరాగనిస్సితన్తి, కాయస్మిం విరాగూపసంహితం కాయగతాసతికమ్మట్ఠానం మయ్హం ఉప్పాదయతియేవ. ఏకదివసం కిర థేరో కాకేన ఖజ్జమానం మనుస్సకుణపం పస్సిత్వా అసుభసఞ్ఞం పటిలభి, తం సన్ధాయ ఏవమాహ. తేన కాయే సబ్బసో ఛన్దరాగస్స నత్థితాయ వనేయేవ వసితుకామోమ్హీతి దస్సేతి. యఞ్చాతి చ-సద్దో సముచ్చయత్థో, తేన అఞ్ఞమ్పి మమ అరఞ్ఞవాసకారణం సుణాహీతి దస్సేతి. యం పబ్బజితం మేత్తావిహారితాయ అలోభనియపరిక్ఖారతాయ చ రక్ఖితబ్బస్స అభావతో అఞ్ఞే సేవకాదయో న రక్ఖన్తి. యో చ పబ్బజితో అఞ్ఞే కేనచి కిఞ్చనపలిబోధభూతే న రక్ఖతి తాదిసానంయేవ అభావతో. స వే భిక్ఖు సుఖం సేతీతి, సో భిక్ఖు సముచ్ఛిన్నకిలేసకామతాయ సబ్బసో వత్థుకామేసు అనపేక్ఖవా అపేక్ఖారహితో యత్థ కత్థచి సుఖం సేతి. తస్స అనుసఙ్కితపరిసఙ్కితాభావతో అరఞ్ఞమ్హి గామమ్హి సదిసమేవాతి అత్థో.

ఇదాని పబ్బతవనాదీనం రమణీయతం వసితపుబ్బతఞ్చ దస్సేతుం ‘‘అచ్ఛోదికా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ వసితం మేతి, వుట్ఠపుబ్బం మయా. వాళమిగనిసేవితేతి, సీహబ్యగ్ఘాదీహి వాళమిగేహి ఉపసేవితే వనే.

సఙ్కప్పం నాభిజానామీతి, ఇమే యే కేచి పాణినో సత్తా ఉసుసత్తిఆదీహి పహరణేహి హఞ్ఞన్తు మారియన్తు ముట్ఠిప్పహారాదీహి వజ్ఝన్తు బాధీయన్తు, అఞ్ఞేన వా యేన కేనచి ఆకారేన దుక్ఖం పప్పోన్తు పాపుణన్తూతి; ఏవం దోససంహితం పటిఘసంయుత్తం తతో ఏవ అనరియం బ్యాపాదవిహింసాదిప్పభేదం పాపసఙ్కప్పం ఉప్పాదితం నాభిజానామి, మిచ్ఛావితక్కో న ఉప్పన్నపుబ్బోతి మేత్తావిహారితం దస్సేతి.

ఇదాని ‘‘పరిచిణ్ణో’’తిఆదినా అత్తనో కతకిచ్చతం దస్సేతి. తత్థ పరిచిణ్ణోతి ఉపాసితో ఓవాదానుసాసనీకరణవసేన. ఓహితోతి ఓరోహితో. గరుకో భారోతి గరుతరో ఖన్ధభారో.

నాభినన్దామి మరణన్తి ‘‘కథం ను ఖో మే మరణం సియా’’తి మరణం న ఇచ్ఛామి. నాభినన్దామి జీవితన్తి ‘‘కథం ను ఖో అహం చిరం జీవేయ్య’’న్తి జీవితమ్పి న ఇచ్ఛామి. ఏతేన మరణే జీవితే చ సమానచిత్తతం దస్సేతి. కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామీతి పరినిబ్బానకాలంవ ఆగమేమి. నిబ్బిసన్తి నిబ్బిసన్తో, భతియా కమ్మం కరోన్తో. భతకో యథాతి యథా భతకో పరస్స కమ్మం కరోన్తో కమ్మసిద్ధిం అనభినన్దన్తోపి కమ్మం కరోన్తోవ దివసక్ఖయం ఉదిక్ఖతి, ఏవం అహమ్పి జీవితం అనభినన్దన్తోపి అత్తభావస్స యాపనేన మరణం అనభినన్దన్తోపి పరియోసానకాలం పటికఙ్ఖామీతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

సంకిచ్చత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏకాదసనిపాతవణ్ణనా నిట్ఠితా.